Gider Vergileri Kanununda ve Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Gizem Ozcan

Muğla Milletvekili Tali Komisyon İçişleri Esas Komisyon Plan ve Bütçe Tarih: 24-2-2026 Esas No:2/3545

İ o Stıbal

''İ!Ûk3££lj GEREKÇE

Kamu hizmetlerinin etkin, sürekli ve adil biçimde sunulabilmesi; bu hizmetleri yerine getirmekle yükümlü olan idarelerin yeterli, sürdürülebilir ve öngörülebilir mali kaynaklara sahip olmasına bağlıdır. Yerel yönetimler, Anayasa'nın 127'nci maddesi uyarınca mahalli müşterek nitelikteki hizmetleri yürütmekle yükümlü olmakla birlikte, Türkiye?de belediyelerin mali yapısı uzun süredir merkezi idareye aşırı bağımlı, kırılgan ve dengesiz bir görünüm arz etmektedir.

Özellikle turizm, çevre, altyapı, temizlik, ulaşım ve sosyal hizmetler gibi alanlarda yoğun yük üstlenen belediyeler; bu hizmetlerin maliyetini karşılayacak, yerel ölçekte yaratılan ekonomik değerle orantılı gelir kaynaklarından yeterince yararlanamamaktadır. Bu durum hem yerel demokrasi hem de mali adalet ilkeleri bakımından yapısal bir sorun alanı oluşturmaktadır.

Bu Kanun Teklifi, üç temel amaç doğrultusunda hazırlanmıştır: yerel yönetimlerin mali kapasitesini güçlendirmek; vergi yükünün adil ve yerinde dağılımını sağlamak; çevreyi koruyan ve kirletenin maliyetini üstlendiği bir mali yapı kurmak.

Bu amaçla, ilk olarak konaklama vergisinin merkezi idareden alınıp belediyelere bırakılması hususu düzenlenmektedir. Mevzuatta konaklama vergisi, 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu kapsamında merkezi idare tarafından tahsil edilmektedir. Özellikle turizm faaliyetlerinin yoğunlaştığı yerlerde nüfus geçici olarak katlanmakta; atık yönetimi, su kullanımı, yol, çevre düzenlemesi ve kamu hizmeti ihtiyacı olağanüstü artmaktadır. Buna karşın, bu yükü karşılayacak gelirlerin merkezi bütçede toplanması, yerel hizmet—yerel gelir dengesini bozmakta ve mali adaletsizlik yaratmaktadır. Bu nedenle konaklama vergisinin, doğrudan yerel hizmet üretim alanında kalan belediyelere bırakılması; "hizmetten yararlananın, hizmetin maliyetine katkı sunması" ilkesinin doğal bir sonucudur. Böylelikle turizmden doğan ekonomik değerin, yerel yönetimlerin hizmet kalitesine doğrudan yansıması sağlanacaktır.

İkinci olarak, egzoz gazı emisyon ölçüm ücretlerinin yüzde 50'si, ölçümün yapıldığı belediyelere aktarılmaktadır. Egzoz gazı emisyon ölçümleri, hava kirliliğiyle mücadelede temel araçlardan biridir. Ancak bu ölçümlere ilişkin ücretlerin merkezi idareye yönlendirilmesi; hava kirliliğinin etkilerini doğrudan yaşayan belediyelerin, çevresel önlemler için ihtiyaç duyduğu kaynaklara erişimini sınırlamaktadır. Egzoz gazı emisyon ölçüm ücretlerinin, ölçümün yapıldığı belediyelere aktarılması sağlanarak; çevreyi kirleten faaliyetlerin maliyetinin yerel düzeyde karşılanması, çevresel yatırımların güçlendirilmesi ve çevre adaletinin tesis edilmesi amaçlanmaktadır.