5275 Sayılı Ceza ve Güvenli Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların yanlarında getirdikleri veya adlarına gönderilen paralar emanet para hesaplarında tutulmaktadır. Bu paralar, ceza infaz kurumunda bulunan kişilerin temel ve kişisel ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılmakta ve cezaevi yaşamının önemli bir parçasını oluşturmaktadır.

Mevcut düzenlemeye göre hükümlü ve tutuklulara ait emanet paralar kurum adına bankada açılan hesaplarda tutulmakta, ödeme günleri ve toplam tutarlar dikkate alınarak vadeli olarak değerlendirilmektedir. Buna karşılık bu paralardan elde edilen getirinin kişi bazında hesaplanarak paranın sahibine aktarılmasını güvence altına alan açık bir kanuni düzenleme bulunmamaktadır. Hükümlü ve Tutukluların Emanete Alınan Kişisel Paralarının Kullanımına Dair Yönetmelik'in 12'nci maddesinde ise hükümlü ve tutukluların emanet para hesabında biriken faiz gelirleri konusunda ceza infaz kurumu lehine açık feragatte veya hibede bulunabilecekleri düzenlenmiştir.

Mevcut sistem, özellikle uzun süre ceza infaz kurumunda bulunan kişiler bakımından mülkiyet hakkı yönünden değerlendirilmesi gereken sonuçlar doğurmaktadır. Hesaptaki paranın nominal tutarının korunması, paranın ekonomik değerinin de korunduğu anlamına gelmemektedir. Yüksek enflasyon koşullarında uzun süre hesapta tutulan para satın alma gücünün önemli bir bölümünü kaybedebilmektedir. Kişinin kendi parasının değerlendirilmesinden ortaya çıkan ekonomik getiriden yararlanamaması ise bu değer kaybının etkisini artırmaktadır. Hükümlü ve tutukluların emanet paralarını kendi adlarına değerlendirme imkanlarının sınırlı olması, buna karşılık söz konusu paraların kurum adına açılan ortak hesaplarda değerlendirilerek gelir elde edilmesi, kişinin mülkiyetindeki para ile bu paradan doğan ekonomik getiri arasındaki ilişkinin açık ve öngörülebilir bir kanuni güvenceye kavuşturulmasını gerekli kılmaktadır.

Anayasa'nın 35'inci maddesi herkesin mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğunu güvence altına almaktadır. Mülkiyet hakkı ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabilir. Ceza infaz kurumunda bulunmak kişinin mülkiyet hakkını ortadan kaldırmamaktadır. İnfazın gerektirdiği sınırlamalar saklı olmak üzere kişiye ait malvarlığının ve anaparanın korunması, bu malvarlığından doğan ekonomik getirinin hukuki statüsünün belirli ve öngörülebilir olması ve mülkiyet hakkına yönelik sınırlamaların ölçülülük ilkesine uygun biçimde düzenlenmesi gerekmektedir. Mevzuatta hükümlü ve tutukluların faiz gelirleri konusunda ceza infaz kurumu lehine açık feragatte veya hibede bulunabileceklerinin düzenlenmiş olması da bu gelir ile kişinin iradesi arasındaki hukuki bağı göstermektedir. Feragat ve hibe kişinin iradesine bağlı hukuki işlemlerdir. Bu nedenle kişinin açık ve yazılı rızası bulunmaksızın kendi parasından doğan ekonomik getirinin başka amaçlarla kullanılmasının önüne geçilmesi gerekmektedir.

Bu güvencenin sağlanması için her hükümlü ve tutuklu adına ayrı bir banka hesabı açılması zorunlu değildir. Kurum adına açılan ortak hesap sistemi sürdürülebilir. Ortak hesaplarda bulunan emanet paraların değerlendirilmesinden elde edilen net gelirin, kişilerin para miktarları ve paralarının hesapta kaldığı süre dikkate alınarak kişi bazında hesaplanması ve ilgili kişinin emanet para hesabına aktarılması mümkündür. Böylece mevcut sistemin idari işleyişi korunurken kişiye ait paranın değerlendirilmesinden doğan ekonomik getirinin sahibine yansıtılması sağlanabilir.

Emanet paraların bankalarda tutulması veya değerlendirilmesi nedeniyle faiz dışında nakdi ekonomik menfaat sağlanması halinde, bu menfaatlerin hukuki statüsünün de açık ve öngörülebilir biçimde belirlenmesi gerekmektedir. Hükümlü ve tutuklulara ait paraların bankacılık sistemi içinde tutulmasından kaynaklanan bu tür nakdi menfaatlerin, kişilerin para miktarları ve paralarının hesapta kaldığı süre dikkate alınarak hak sahiplerine yansıtılması, mülkiyet hakkının korunmasına ilişkin güvencenin tamamlayıcı bir unsurudur.

Kişinin iradesine dayalı dayanışma imkanının korunması da mümkündür. Hükümlü ve tutuklular, kendilerine ait gelir ve nakdi ekonomik menfaatlerin tamamının veya bir bölümünün diğer hükümlü ve tutukluların eğitim ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanması ile iyileştirmeye yönelik faaliyetlerde kullanılmasına açık ve yazılı rızalarıyla karar verebilir. Bu şekilde ortak ihtiyaçların karşılanmasına katkı sunulması kişinin tercihine bırakılırken, kişinin iradesi dışında kendi gelirinden aktarım yapılması engellenebilir.

Emanet para sisteminin denetlenebilir olması kadar hak sahibinin kendi parasına ilişkin işlemleri takip edebilmesi de önem taşımaktadır. Bu nedenle emanet paraların değerlendirilmesinden elde edilen gelir ve diğer nakdi ekonomik menfaatlerin, kişi bazında hesaplanan ve hesaplara aktarılan tutarların ve kişilerin rızasıyla ortak ihtiyaçlar için kullanılan miktarların kayıt altına alınmasının yanı sıra hükümlü ve tutukluların talep etmeleri halinde kendi emanet paralarına ilişkin bakiye, hesaplanan gelir ve nakdi ekonomik menfaatler ile hesaplarına aktarılan tutarlar hakkında yazılı olarak bilgilendirilmeleri gerekmektedir.

Bu Kanun Teklifi ile hükümlü ve tutuklulara ait emanet paraların anaparasının korunması ve ekonomik değerinin korunmasının gözetilmesi, bu paraların değerlendirilmesinden elde edilen net gelirin ve bankalarda tutulması veya değerlendirilmesi nedeniyle sağlanan diğer nakdi ekonomik menfaatlerin kişi bazında hesaplanarak hak sahiplerine aktarılması, kişinin açık ve yazılı rızası bulunmaksızın kendisine ait ekonomik menfaatlerin başka amaçlarla kullanılmasının önlenmesi ve hak sahibinin kendi hesabına ilişkin bilgiye erişebilmesi amaçlanmaktadır.