Avrupa insan hakları mahkemesine yargıç üye seçilmesine ilişkin

HASİP KAPLAN (Şırnak)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bir dönem Meclise geldik, gidiyoruz ve kanun teklifi vermiştik. O kanun teklifi indirilmediği için -2007’de ilk seçildiğimde vermiştim- İç Tüzük 37’ye göre bunu verdim ve bugün görüşeceğiz.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine seçilecek yargıçlarla ilgili bir kanun teklifi bu. Biliyorsunuz Anayasa değişikliği oldu. HSYK’ya, Anayasa Mahkemesine ve normal olarak seçilecek yargıç ve savcılarla ilgili düzenlemeler yapıldı. Ancak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yargıçların nasıl seçileceğine dair bir düzenleme yapılmadı. Bugüne kadar uygulanan yöntem Dışişleri Bakanlığı 3 tane aday yargıç öneriyor, Avrupa Konseyi Parlamentosu da bunları oyluyor, bunun sonucunda 1 kişi seçiliyor. Bunun sıkıntılarını Türkiye çok yaşadı. 2007 yılında Dışişleri Bakanlığımızın önerdiği 3 tane yargıç adayını da geri göndererek -ki bu onur kırıcı bir durum gerçekten- kabul edilemez buldu. 14 no.lu Protokol imzalanmamıştı o dönem. Rıza Türmen’in görev süresi de devam etmedi. O 3 yargıcın yerine Hükûmet sonradan yeni yargıçlar bildirmek zorunda kaldı.

Şimdi, bugün baktığınız zaman, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclis Başkanlığını dönem olarak Türkiye’den, üstelik de iktidar partisi mensubu bir milletvekili yapıyor. Bugün Cumhurbaşkanı Strasbourg’da, bakanlar yanında. Şimdi, böyle bir yerde bulunurken, böyle bir ayıpla, oradaki uluslararası camiada, Avrupa Konseyinin yargı denetimi mekanizmasında yargıç seçiminde başı eğik bir ülkenin bu yanlıştan, bu ayıptan kurtulması lazım.

Bizim önerimiz şu: Dışişleri Bakanı 3 aday adayı yargıç atamasın, tayin etmesin. Bunun yerine, yüksek yargıdan 1 tane aday belirlensin -savunma hakkı kutsaldır- barolardan 1 aday belirlensin, hukuk fakültelerinden, hocalardan 1 aday belirlensin. Bu 3 aday Avrupa Konseyi Parlamentosuna sunulsun, Avrupa Mahkemesi yargıcı da bu şekilde seçilsin. Yani bizim önerimiz bu. Bu öneri bir hukuk devleti açısından son derece önemli.

Şimdi sormak istiyorum: ATOK Yüksek Mahkemesinin, Ruanda’da kurulan uluslararası mahkemenin yargıcının ismini bilen var mı içinizde? Hiçbiriniz bilemez. Mehmet isminde bir öğretim üyesiydi, uzun süre görev yaptı. Peki, Bosna-Hersek İnsan Hakları Mahkemesinde Türkiye adına kim görev yaptı? Profesör Rona Aybay yaptı. Rona Aybay şu an Avrupa Mahkemesinin yeniden reforme edilmesinde akil bir insan heyetinin içinde akil bir üye olarak görev yapıyor. Peki, sormak istiyorum, Türkiye'nin diğer uluslararası mahkemelerdeki yargıçlarını tanıyor musunuz? Ee, tanımıyorsunuz.

Bizim burada söylediğimiz şey bizim çıkarımızı, grubumuzu değil, bu ülkenin çıkarını ve ülkenin hukukunu ilgilendiren bir konudur. Yani Avrupa Mahkemesine siz yargıcı seçecek misiniz, atayacak mısınız, bu kanun teklifi buna bir açıklık getiriyor. Bu kanun teklifiyle Avrupa Mahkemesine bundan sonra… Şu anki yargıcımızın görev süresi beş yıldır yani bir iki yıl sonra yapılacak seçimde Avrupa Mahkemesine seçilecek yargıcı Meclisin seçmesi sağlanabilir. Bu bir yönetmelik olayıdır bu kanun teklifimiz kabul edilirse.

Bu durum şu açıdan da önemli: Çünkü şu an Danıştayda daireler artırılıyor, Yargıtayda daireler artırılıyor ama konuşuyorlar, diyorlar ki Danıştay başkanları, Yargıtay başkanları: “Bize kimse sormadı.” Onu bırakın bir kenara, gerçekten Türkiye 21’inci yüzyılda uluslararası mahkemelere yargıcını tayin edecek; atayacak mı, seçecek mi, sorun bu.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)