Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

HİKMET YALIM HALICI (Isparta)Teşekkürler Sayın Başkan.

Sayın Bakan, Bakan Yardımcıları, değerli milletvekilleri, kıymetli basın emekçileri, bürokratlar, danışman arkadaşlar ve bütçede yükümüzü çeken tüm çalışanlar; hepinizi saygılarımla selamlıyorum.

Öncelikle bugün 10 Kasım. Ölümsüz liderimiz, kurtarıcımız ve kurucumuz Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü sonsuzluğa uğurlayışımızın yıl dönümü. Ulu Önder'imizi saygıyla, rahmetle ve şükranla anıyoruz. Atatürk bu ülkeyi ne orduya ne Meclise ne de yargıya; doğrudan gençliğe emanet etti. Peki, AKP iktidarı yirmi dört yılda bu emanete ne yaptı, bugün hep beraber bunu konuşacağız.

Bu ülkenin geleceği, gençlerine söylediği güzel sözlerle değil, gençleri için ayırdığı kaynaklarla ölçülür. Gelin bütçe rakamlarına hep beraber bakalım: 2027'de, Gençlik Spor Bakanlığına 399 milyar 705 milyon TL ayrılıyor. Bunun yalnızca 17 milyar 646 milyon lirası Gençlik Programı'na ayrılmış, toplam bütçenin sadece yüzde 4,41'i. Türkiye'de 15-29 yaş arasında 19 milyon 300 bin genç var. Gençlik programı üzerinden hesapladığımızda genç başına günde 2 lira 50 kuruş düşüyor. Evet, yanlış duymadınız, çeyrek simit parası bile değil. Bütçenin gençliğe bakışının özeti maalesef bu.

Sayın milletvekilleri, bir hedef tutturulamıyorsa politika geliştirilir, kaynak aktarılır ama burada başarısızlık düzeltilmiyor, başarısızlığa göre hedef küçültülüyor. Bunu nereden anlıyoruz? 2026'da genç nüfusun yüzde 3'üne ulaşmayı hedeflemişsiniz Sayın Bakan, ulaşabildiğiniz oran yüzde 1. 2027-2028 ve 2029'da hedefinizde ne? Yine yüzde 1. Göstergeleriniz faaliyet sayıyor kaç eğitim, kaç kamp, kaç üye; bir gencin hayatında neyin değiştiğini maalesef ölçmüyorsunuz. Bu ülkenin on üç yıldır güncel bir gençlik politika belgesi yok. Son belge 2013'te yayımlandı. 2024 yılının sonundan itibaren 81 ilde çalıştaylar yaptınız, fotoğraflar verdiniz, belge hâlâ ortada yok. Gençlik politika belgesi bile yazamayan bir Gençlik Bakanlığı var maalesef.

Buradan gelelim barınmaya. 1 milyon üzerinde yatak kapasitesinden bahsettiniz. Peki, oda sayısı ne alemde Sayın Bakan? Şimdi, 2026'da 30 bin yeni yatak hedeflemişsiniz, gerçekleşen 10.736, hedefin üçte 1'i. 2027'de hedefiniz 30 bin değil, 25 bin. Yurt odalarının 10-11 kişilik koğuş düzenine getirildiğini gittiğimiz yerlerde gördük, bunları fotoğrafladık. Geçen seneki bütçe görüşmelerinde fotoğrafını gösterdim, milletvekillerimize rapor olarak dağıttık. Dedik ki: "Bunlar yurt değil, bildiğiniz koğuş düzeni." Sadece nicelik üzerinden değil, yurtları artık nitelik üzerinden de değerlendirmemiz lazım. Gençlerin de bizden istediği, sizlerden istediği bu. Sayıştay öğrencilerin yapı kullanma izni alınmamış binalarda barındırıldığını tespit ediyor. Maalesef Aydın'da Zeren Ertaş kızımızı yurt asansöründe kaybettik. Yurtlardaki yemeklerin içinden neler çıktığını hep beraber gördük bir dönem. Orada birkaç emekçiye bu işler fatura edildi ama ihale süreçleri, firmaların nasıl malzeme kullandığı ve bunların ne kadar denetlendiği konusunda hiçbir açıklama yapılmadı. Soruyorum Sayın Bakan, gençlerin başını soktuğu çatının güvenliğini sağlayamayan bir Bakanlık, o gençlerin geleceğini nasıl güvence altına alacak? Özel yurtların yıllık ücreti 200 bin lira civarında, küçük şehirlerde kiralar 30-35 bin liraya ulaşmış, büyük şehirlerde çok daha fazla, devlet yurdunda yer bulamayan öğrenci ya ailesinin ödeyemeyeceği kirayı ödemek için bir seçenek bulacak ya da cemaatlerin kucağına itilecek. Bunun geçmişte nelere yol açtığını bu ülkede hep beraber gördük ve yaşadık.

Şimdi, buradan burs ve kredilere gelelim. Lisans öğrencisinin bursu ve kredisi -siz de biraz önce ifade ettiniz- aylık 4 bin lira, net asgari ücretin yüzde 14'ü yani öğrencinin günlük bütçesi 133 TL. 133 lirayla öğrenci yemek mi yiyecek, ulaşımını mı karşılayacak, kitap mı alacak, sosyal aktivitede mi bulunacak? Anayasa’nın 42'nci maddesi açık "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz." diyor. 133 lirayla bu hak nasıl korunacak Sayın Bakan? Üstelik her 10 öğrenciden ancak 4'ü burs alabilecek, diğerleri krediyle borçlanacak. Gençlere gelecek vadetmek yerine maalesef geleceğe borçlandırıyorsunuz.

Değerli milletvekilleri, TÜİK'e göre 15-24 yaşındaki gençlerin yüzde 23,3'ü ne eğitimde ne de istihdamda yer alıyor. OECD'ye göre 18-24 yaş arasında bu oran 31,3, genç kadınlarda ise 41,6. Peki, bu gençler için bütçede müstakil, ölçülebilir bir program var mı? Maalesef yok. Sizin çözümünüz ne? Aile ve Gençlik Fonu'ndan genç çiftlere 250 bin liraya kadar faizsiz evlilik kredisi. Fon'un büyüklüğü yaklaşık 22 milyar lira, gençlik programının tamamı ise 17,6 milyar lira. Evliliğe destek verilmesine tabii ki karşı değiliz. Mesele, Gençlik ve Spor Bakanlığının genç kadınların eğitim ve istihdam sorununu çözmeden, gençlik politikasını evlilik eksenine sıkıştırmasıdır. Bunu da buradan tekrar söylemek istiyorum.

ORHAN YEGİN (Ankara)Çok yanlış bir yerden bakıyorsunuz.

NİLGÜN ÖK (Denizli)Çok yanlış.

HİKMET YALIM HALICI (Isparta)Yanlış değil, gayet doğru. Eğer bu ülkede demografik pencereyi açık tutmanın yolu evlilik kredisi değil, gençlere eğitim, iş ve fırsat sunmaktır. Bunu önümüzdeki günlerde hep beraber yaşayarak görürüz.

Bir de beyin göçü var. TÜİK'e göre üniversite mezunlarının yüzde 2,2'si bu ülkeden gidiyor. Fakat orada daha dramatik bir rakam var, moleküler biyoloji ve genetikte bu rakam yüzde 13,1'e çıkmış yani nitelikli bölümlerin mezunları bu ülkeden daha fazla gitmeye başlamışlar. Ayrıca, bunlar üniversite mezunları, üniversite okumak için yurt dışına çıkmak isteyen de bir sürü genç var. Siz üniversiteleri liyakatsiz atama ve kadrolaşma yerleri olarak gördünüz ve bu nedenle kaliteyi düşürdünüz. Mesela bugün, İtalya'ya İranlılardan sonra en fazla gitmek isteyen gençler Türk gençleri üniversite okumak için. Gençler yalnızca daha yüksek ücret istemiyor, liyakat istiyor, adalet istiyor, özgürlük istiyorlar. Beyin göçü aslında bir neden değil bir sonuçtur. Ceza infaz kurumlarında 427.525 kişi var, bunların 279.174'ü yani yüzde 65'i 18-40 yaş arasında. 2026 yılı boyunca gençlerin toplanma, ifade, örgütlenme ve siyasal katılım haklarına yönelik kısıtlamalar olağan hâle geldi. 19 Mart sürecinin yargılamaları, kurultay tartışmaları, önleyici gözaltılar, "Ailem Güvende" baskınları ve erişim engelleri bunun örnekleri arasında.

Buradan tekrar soruyorum: Adında Gençlik olan bir Bakanlığın bütün bunlara ilişkin bir tek sözü, bir tek politikası neden yok Sayın Bakan? Gençlik politikası yalnızca yurt, burs, spor tesisi ve festivalden ibaret değil, gençlerin özgürce düşünebilmesi, konuşabilmesi, örgütlenebilmesi ve ülkenin geleceğinde söz sahibi olabilmesi gençlik politikalarının temelidir. Gençleri cezaevleriyle değil üniversitelerle, yasaklarla değil özgürlüklerle, korkuyla değil umutla buluşturmak zorundayız.

Gençliğe gitmeyen para nereye gitmiş peki? Fonculara gitmiş, onu da hep beraber yaşayarak gördük. Bakanlığın vakıf ve derneklere transferi 2021'de 65,4 milyon liraymış, 2027 yılında 3 milyar 87 milyon lira olmuş yani 47 kat artmış. Şimdi, bu vakıf ve dernekler işine kategorik olarak karşı değiliz ama hangi vakfa, ne kadar para verildiğini, hangi projenin yapıldığını, kaç gence ulaşıldığını bilmek istiyoruz Sayın Bakan. AKP Gençlik Kolları gibi çalışan kaç vakıf ve derneğe bu milletin kasasından para aktarılmıştır? Rakam rakam açıklanmalıdır, kamu bütçesi kimsenin özel kasası değildir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)