TRT'nin yayınlarında tarafsızlık ilkesine uymadığı iddialarının araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

TRT'nin kuruluş amacı ve temeli "kamu yayıncılığına" dayanmaktadır. Esas olarak 3984 Sayılı Radyo ve Televizyon Üst Kurulu Kanunu ve yeni çıkan 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Hizmetleri Hakkında Kanun, sadece TRT'yi değil Türkiye'deki tüm televizyon kanallarını kamu hizmeti yayıncılığı anlayışı ve kamu sorumluluğu bilinciyle yayın yapmakla zorunlu tutmuştur.

Kamu yayıncılığının en önemli ilkesi farklı siyasi görüşlere yer verme ve tarafsızlıktır. Netekim mevzuatta da "yayınların siyasi partiler ve demokratik gruplar ile ilgili tek yönlü veya taraf tutar nitelikte olamayacağı"na vurgu yapılmaktadır.

TRT Kanunu'nun 5. Maddesi?nde de yayın esasları arasında, "Kamuoyunun sağlıklı ve serbestçe oluşabilmesi için kamuoyunu ilgilendirecek konularda yeterli yayın yapmak; tek yönlü, taraf tutan yayın yapmamak ve bir siyasi partinin, grubun, çıkar çevresinin, inanç veya düşüncenin menfaatlerine alet olmamak" ilkesi yer almıştır.

Anayasa'nın 133. Maddesi'nde, "Devletçe kamu tüzelkişiliği olarak kurulan tek radyo ve televizyon kurumu ile kamu tüzelkişilerinden yardım gören haber ajanslarının özerkliği ve yayınlarının tarafsızlığı esastır" hükmüne yer verilmektedir.

Kamu yayıncılığında, tarafsızlık, "Siyasal nitelikli haber ve programlar, yansız ve farklı düşünce akımları ile siyasal formasyonların dengeli bir biçimde temsili esasıyla oluşturarak" sağlanır.

Kamu yayıncılığının ilkeleri ve çerçevesi hem literatürde hem de mevzuatta açıkça yazılı bulunurken, özellikle son 20 yılda TRT yayıncılığının kamu yayıncılığından tamamen uzaklaşarak, iktidar partisinin sözcüsü konumuna düşmesi daha farklı bir ifade ile iktidar partisinin yayın organı haline gelmesi hem yasalar hem de yayın etiği açısından tartışmalı bir durumdur.

Kamu yayıncılığı ilkelerinin çiğnenmesi ya da medyanın tek sesten ibaret olması hukuki ve etik bir sorun olmasının ötesinde esasen bir demokrasi sorunudur. Zira medya demokrasinin olmazsa olmaz koşuludur. Demokrasi, çeşitli siyasi gruplar arasında bir iktidar yarışıdır. Demokrasilerde yarışın belirleyicisi ise kamudur. Medya, iktidara talip olanlar ile kamu arasındaki tek iletişim aracıdır. İktidara talip olanlar ya da siyasi gruplar, medya aracılığı ile kamuya vaatlerini anlatır; kamu da medya aracılığıyla taleplerini iletir. Bu en basit haliyle medya, demokratik bir sistemin hem bir göstergesi, hem de teminatıdır. Medyanın bu özelliklerine haiz olmasının temel şartı özgür, bağımsız ve tarafsız olabilmesidir.

Medyayı demokrasinin taminatı haline getiren diğer özelliği ise topluma haber ve bilgi sunmak, toplumun eleştirilerini taşımak ve de denetim görevini yerine getirebilmektir. Halkın olay ve olguları doğrudan gözlemlemesi mümkün olmadığından, medya halk adına gözlemler, olan biteni halka aktarır.

Bu özellikleriyle, demokrasinin tüm kurum ve kurallarıyla yerleşip işlemesinde en önemli görevlerden biri medyaya düşmektedir. Medya bu görevini ancak özgür, bağımsız ve tarafsız olduğu oranda yerine getirebilir.

TRT örneği, bize özellikle kamu yayıncılığı alanında, özgür, bağımsız ve tarafSız medyanın ortadan kalktığını göstermektedir.

Son örnek 2024 yılı istatistikleridir. Radyo Televizyon Üst Kurulu Üyeleri İlhan Taşçı ve Tuncay Keser'in hazırladığı rapora göre, TRT 2024 yılının ilk 40 günündeki yayınlarında tamamen iktidar partisinin haberlerine yer verirken; muhalefet partisine neredeyse hiç yer vermemiştir. Bu zaman dilimi, Yüksek Seçim Kurulu'nun 31 Mart 2024 yerel seçim takvimini başlattığı dönem olması açısından da önemlidir.

40 günlük dönemde, TRT Haber'de Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Erdoğan ile AKP'li yöneticilerin, aday tanıtım toplantıları dâhil değişik programlardaki yaptıkları konuşmalar, 1945 dakika canlı olarak verilmiştir. Aynı dönemde CHP Genel Başkanı Özgür Özel'in konuşmalarının sadece 25 dakikalık bölümü TRT Haber'de canlı yayınlanabilmiştir. .

Bildiğimiz gibi bu seçim dönemi iktidar partisine yapılan bu ayrıcalık, hemen her seçimde uygulanmıştır. TRT'nin bu yayıncılığı Yüksek Seçim Kurulu'nun, yayıncılara yönelik olarak aldığı, "tek yönlü, taraf tutan yayınların yapılamayacağı", "yayınlarda demokratik kurallar çerçevesinde adaylar arasında fırsat eşitliğinin sağlanması zorunluluğunda olunduğu" ilke kararlarına da aykırılık oluşturmaktadır.

Yüksek Seçim Kurulu'nun, 31 Mart 2024 yerel seçim takvimini başlattığı 1 Ocak 2024- 10 Şubat 2024 tarihleri arasında Türkiye Radyo Televizyon Kurumu'nun, yaptığı yayınlarda kamu yayıncılığı ilkelerini çiğnediği, tek yönlü habercilik yaptığı, tarafsızlık ilkesini çiğnediği, yayınlarda demokratik kurallar çerçevesinde adaylar arasında fırsat eşitliğini sağlamadığı ve bu haliyle Anayasa'nın 133., TRT Kanunu'nun 5. Maddesine aykırı yayıncılık yaptığına ilişkin örnek olayların araştırılması ve alınacak önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98 inci, TBMM İçtüzüğünün 104'üncü ve 109'inci maddeleri uyarınca Meclis araştırması açılmasını saygılarımla arz ve teklif ederiz. i