Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin dezavantajlı kesimler üzerindeki olası etkilerinin araştırılarak gerekli önlemlerin alınabilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

İklim krizinin etkisiyle dünyanın dört bir yanında insanlar topraklarını, sularını, ormanlarını ve geçim kaynaklarını kaybetmektedir. Tüm canlılar iklim değişikliğinin yaratacağı felaketlere ve sürdürülebilir yaşam pratiklerini tehdit eden çevre tahribatına karşı korunmak için yoğun bir mücadele içerisindedir. Sanayi devriminin ardından insanlık, yaklaşık olarak 2 milyar ton karbon salımına neden olmuştur. Gerek coğrafi gerekse ekonomik olarak savunmasız ülkeler, şehirler ve canlılar iklim krizinin sonuçlarından öncelikli olarak etkilenmeye, artan etkileri sonucunda daha ağır bilançolarla karşı karşıya kalmaya başlamışlardır. İklim krizinin etkileri coğrafi ve sosyoekonomik koşullara bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Sosyoekonomik açıdan gelişmiş ülkeler ve şehirler, olası felaketler sonrasında ekonomik, sosyal olarak gelişmemiş coğrafyalara kıyasla daha hızlı yaraları sarmakta ve iklim krizine daha duyarlı politikalar üretmektedir.

Türkiye'nin mekânsal coğrafyası eşitsizlikler ve dengesizlikler coğrafyasıdır. Ülke nüfusu, ülke mekânında dengeli bir şekilde dağılmamaktadır. Sermaye ve kentsel merkezler belli bölgelerde yoğunlaşmış durumdadır. Dünyanın gelişmiş ülkelerinde nüfus şehirlere sağlıklı dağılırken Türkiye'de toplam nüfus merkezlere yığılmıştır. Bu tablo ülkenin mali, teknik ve kurumsal kapasitesini aşan mekânsal planlama ve yönetim sorunu oluştururken doğal afet ve iklim krizinin etkilerine karşı direnç kazanması olanaksız hale gelmektedir. Yığılma alanları, bir coğrafi bölgenin yenilenebilir doğal kaynakları üretme kapasitesinin göstergesi olan biyolojik kapasiteyi aşan kaynak talebi oluştururken, kaynakları karşılamak için de kendi bölgesinde kayda değer bir ekosistem tahribatı yaratmaktadır. Kaynak yetersizliği beraberinde diğer bölgelerden kaynak transferini de zorunlu kılmakta ve çevre tahribatı artmaktadır. Kaynak talebi ve kaynaklara ulaşımda yaşanacak sorunlar öncelikle ekonomik açıdan yetersiz bölgeleri, orta ve alt ekonomik sınıfları, kadın, yaşlı, engelli, çocuk ve hayvanları; özetle dezavantajlı grupları etkileyecektir. İklim krizine uyum, eşitsizlik ve adaletsizliklerinden arınabildiği ölçüde olanaklı hale gelebilecektir. İklimsel açıdan adalet boyutu olmayan uyum yetersiz kalacaktır.

30 Kasım-12 Aralık 2023 tarihleri arasında Dubai'de Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP28) için ülkeler bir araya gelmiştir. Türkiye, katıldığı konferansta iklim adaleti ve dezavantajlı gruplar ile ilgili başlıkların yer aldığı Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Adil Geçiş ve İklim Eylemi Ortaklığı, İklim, Yardım, Toparlanma ve Barış Bildirisi, İklim, Doğa ve Toplum Bildirisi gibi bildirilere imza atmamıştır. Oysa ki, iklim krizinin başta kadınlar olmak üzere yarattığı yoksulluk, iklim göçü ve gıda güvenliği ile ilgili endişeler her geçen gün artmaktadır. İklim değişikliğiyle mücadele için, finansal taahhütlerin, risk altındaki dezavantajlı gruplara odaklanarak adil bir uyum sürecinin gerçekleşmesi gerekmektedir.

Bu gerçekler doğrultusunda iklim krizinden artarak etkilenmeye devam eden Türkiye'de dezavantajlı grupların yaşadığı sorunların saptanması ve ilerleyen aşamalarda oluşacak tehditlerin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması için, Meclis Araştırması açılması gerekmektedir.