Eskişehir TÜRASAŞ Bölge Müdürlüğündeki usulsüzlük iddialarının araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

1894 yılında Anadolu-Bağdat Demiryolu Hattının inşası sırasında Bakım ve Onarım Atölyesi olarak Almanlar tarafından kurulan, Kurtuluş Savaşı'nın ardından her alanda tükenmiş bir ülkenin kalkınmasında öncü olan ve ilk yerli otomobil DEVRİM"in üretildiği TÜLOMSAŞ (Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayi A.Ş.) dünden bugüne Eskişehir'e ve ülkemize değer katan bir sanayi kuruluşu olmuştur. Ülkemizin önde gelen sanayi kuruluşlarından olan TÜLOMSAŞ fabrikalarında değişik tipte (dizel hidrolik, dizel elektrikli, elektrikli, hibrit) lokomotif, lokomotif ana alt komponentleri, çeşitli tipte yük vagonları ile demiryolu bakım araçlarının üretim, bakım ve onarımları yapılmaktadır. 183.700 m? kapalı alan olmak üzere toplam 540.000 m? alan içinde yılda 45 adet lokomotif, 400 adet yük vagonu üretim kapasitesi ile 120 adet lokomotif, 255 adet yük vagonu onarım kapasitesi bulunmaktadır. Demiryollarının kavşak noktasında bulunan ve Demiryolcular şehri olarak Eskişehir'in hafızasında çalışanları ve üretim kapasitesi ile şehrin gurur olarak yer alan TÜLOMSAŞ"ın tabelasının indirilerek son yıllarda getirildiği konum Eskişehirliler için endişe kaynağı olmaya devam etmektedir.

Cumhuriyet'in kalkınma hamlesi ile Ortadoğu'nun tek lokomotif fabrikası olan TÜLOMSAŞ, 04.03.2020 tarihli ve 31058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2186 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Sivas"ta Türkiye Demiryolu Makineleri Sanayii A.Ş. (TÜDEMSAŞ) ve Sakarya'da Türkiye Vagon Sanayii A.Ş. (TÜVASAŞ) ile birlikte merkezi Ankara'da olan Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayii Anonim Şirketi (TÜRASAŞ) çatısı altında birleştirilmesi kararlaştırılmıştır. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bir gecede, genel müdürlük statüsünden çıkarılarak TÜRASAŞ bünyesinde bölge müdürlüğü haline getirilen TÜLOMSAŞ geçmişte kar ederek 5.000 kişiye istihdam sağlarken, çalışan sayısı, AKP iktidarı boyunca düşürülmüş ve zarar eden fabrika durumuna getirilmiştir.

2008 yılında KİT'lerde çalışan toplam personel sayısı 244.759 iken, bu sayı 2024 yılında 142.848'e düşmüştür. Dolayısıyla son 16 yılda personel sayısında 101.911 azalma olmuştur. Yine 2008-2024 döneminde kadrolu ve sözleşmeli memur sayısı yüzde 2 artarken, üretimi gerçekleştiren sürekli işçi sayısı ise yüzde 58 oranında düşürülmüştür. 2008 yılında TÜLOMSAŞ'ta kadrolu işçi sayısı 1.321 kişi, memur sayısı 354"tür. 2022 yılında kadrolu işçi sayısı 957*ye düşerken, memur sayısı 392 olmuştur. Bugün ise işçi sayısının 800lere kadar düşürüldüğü, memur sayısının ise 500*e kadar çıkarıldığı ifade edilmektedir.

Diğer yandan, Eskişehir Bölge Müdürlüğü bünyesindeki döküm, elik, vinç, demirhanenin de bulunduğu fabrikalardan pek çoğunun kapatıldığı, eşsiz tez ahi fünün brandalarla örtülerek sadece montaj ve tamir bakım atölyesine dönüştü dağ ge edilmektedir. Yine bu süreçte Demiryolcular Hastanesi de kapatılmıştır Gemlik? Piman Demiryolu bağlantısı ise bugüne kadar yapılmamıştır. TÜLOMSAŞ personel sayısı ve malzeme alımı bakımından sürekli olarak geri plana itildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, TÜRASAŞ Bölge Müdürlüğü'nün ise sürekli olarak gelen işlerin fabrikalarda yapılamayacağı konusunda TÜRASAŞ Genel Müdürlüğü'ne bilgilendirme yapılması, TÜLOMSAŞ fabrikalarının içine, usulsüz ihaleler yoluyla taşeron firmaların sokulmasının önünün açıldığı dillendirilmektedir.

Ankara merkezli Maskino İnşaat Vagon Bilgisayar Taahhüt İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin fabrika olanaklarını kullanarak, aslında TÜLOMSAŞ"ın kendi elemanları tarafından çok rahat yapılabilecek işleri yaptığı söylendiğinden neden bu şirketin içeri sokulduğu anlaşılamamaktadır. Bu uygulama, fabrika içinde ikili bir yapıya yol amanın yanı sıra, TÜLOMSAŞ elemanlarının Maskino şirketi personeline işi öğretmeleri için üstleri tarafından tarafından baskı yapıldığı, devletin elektriğini, suyunu ve enerjisini bedavaya kullandığı ileri sürülmektedir. TÜLOMSAŞ"ın kadrolu işçilerine gelince malzeme olmadığı bahanesi söylenirken, taşeron şirket personeli için tüm koşulların sağlandığı ve aldıkları ihalelerle fabrika içinde üretim yapabildiği anlaşılmaktadır. TÜLOMSAŞ"ın kendi kadrolu işçilerine gelince malzeme bulunmazken, eksik malzeme olduğu için montaj yapamazken, taşeron şirket personelinin çalışması ve asıl işin taşeron şirket tarafından yapılması için tüm imkânların seferber edildiği ileri sürülmektedir.

Son aylarda TÜRASAŞ Eskişehir Bölge Müdürlüğü'nün hırsızlık olayıyla kamuoyu gündemine gelmesi şehirde ciddi endişe yaratmıştır. Bakım ve onarımları yapıldıktan sonra tekrar kullanılmak üzere bekletilen cer motorlarının sökülmek suretiyle içindeki bakırın alınıp tekrar kapatıldığı ve bu yolla yaklaşık 20 ton bakırın taşeron şirket ya da şirketler tarafından çalındığı ileri sürülmektedir. TÜRASAŞ Bölge Müdürlüğü ortaya çıkan iddialarının aydınlatılması ve kamuoyunun doğru bilgiye ulaşması taleplerini bugüne kadar karşılamamıştır. TÜRASAŞ Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı'nın soruşturma başlattığı, "cer motor hurda sahası" gibi bir tabirin kullanıldı ise de hurda niteliğinde olmayan cer motorlarından sökülen parçaların çalındığı yönünde iddialar söz konusudur.

İşçilerin elindeki poşet ve çantaları mesai çıkışı aranırken, taşeron şirketlerin kamyon kamyon kablo ve malzemeyi hurdaymış gibi fabrika dışına çıkardıkları belirtilmektedir. Devlet milyonlarca lira zarara uğratılırken, fabrika yönetiminin yaşananlara göz yumduğu ileri sürülmektedir. Fabrika yönetiminin hırsızlık olaylarına karşı etkisiz kalmasının bir nedeninin de bilinçli ve kasıtlı olarak fabrikanın yönetilemez durumda olduğunu göstermek olduğu da yine iddialar arasındadır. Bunun da TÜLOMSAŞ içinde atıl durumda bırakıl fabrikasının kapatılma ve özelleştirmenin yolunu açtığı, arazisine göz dikildiği

Eskişehir kamu oyunda konuşulmaktadır.

Eskişehir Bölge Müdürlüğü ile ilgili diğer bir iddia ise ihale usulsüzlükleri ve yolsuzluklarıdır. Bölge müdürü ile diğer yöneticilerin ihaleye fesat karıştırmaları konusundaki iddialar söz konusudur. Örneğin 50504 sayılı, 01.08.2022 tarihli ve "Depo Sahasında Boji Karkas Kumlama Kabini Yapım İşi" konulu belge ile Bölge Müdürlüğü'nden "Olur" alındığı, işin yaklaşık maliyetinin 313.344,36 TL olduğu, ihalenin açık ihale usulüyle olacağı ve ihale yetkilisi Bölge Müdür Yardımcılığınca 17.08.2022 tarihinde onaylandığı ve iki yerel gazeteye de ilan verildiği bilinmektedir. Ancak, doğrudan Bölge Müdür Vekili tarafından ihale yetkilisi dışarıda bırakılarak hazırlanan 21.08.2022 tarihli ve 56098 sayılı yazı ile ihaleye on bir gün kala Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri gerekçesiyle yapım işi ihalesi usulsüzce iptal edilmiştir. Kamu İhale Kanununun 16'ncı maddesi ile İdari şartnamenin 15'inci maddesi gereği, ihalenin iptali için ihale dokümanında yer alan belgelerde ihalenin yapılmasına engel olan gerekçenin gösterilmesi gerekirken ihaleye çıkıldığı tarihte zaten mevcut olan Cumhurbaşkanlığı Genelgesinin gerekçe gösterilmesinin ne denli kabul edilebilir iptal gerekçesi olduğu konusu tartışmalıdır. Nitekim ihale iptalinden hemen bir gün sonra hangi mevzuata göre satın alması yapılan "Depo Sahasında Boji Karkas Kumlama Kabini Yapım İşi"nin adı bakır hırsızlığı ile anılan firmadan ihale yetkilisi yine devre dışı bırakılarak satın alınması, konuyu daha da şaibeli hale getirmektedir. Ayrıca dillendirilen çok farklı ihale, alım yolsuzlukları ve adı bakır hırsızlığına karışan firma ve çeşitli firmalarla daha çok işlerin usulsüzce yapılarak kamunun ciddi zarara uğratıldığı bilgi ve belgelerinin mevcut olduğu bilinmektedir.

TÜLOMSAŞ fabrikalarına son yıllarda alınan personelin de liyakate dayanmadığı, iktidar partisinin tarafından personel alımına müdahale edildiği ileri sürülmektedir. Örneğin, kalite kontrol şefi olmak için belli bir süre iş tecrübesi olması gerekirken bu kritere uyulmadan kalite kontrol şefi statüsünde alımların yapıldığı görülmektedir.

TÜLOMSAŞ"ın TÜRASAŞ"a bağlanması ile ekonomi ve istihdam alanında küçülmesi, usulsüz ihaleler yoluyla fabrikalara belli şirketlerin alınması, taşeron şirket personeline işin öğretilmesi, iş tecrübelerinin aktarılması ve diğer yandan üretim yapamaz ve zarar eden bir hale sürüklenmesiyle özelleştirmeye zemin hazırlanacağı düşüncesi demiryolcular şehri Eskişehir'imizin kamuoyunda endişe ile takip edilmektedir. İngilizler'in, Yunanlılar"ın elinden geri alınan fabrikaların, bugün taşeron şirketler yoluyla yeniden devletin elinden alınmak istendiği anlaşılmaktadır. Yapılan işlemin Bölge Müdürü ve Bölge Müdür Yardımcıları ile taşeron şirketlerin iç içe geçen ilişkilerinin bir sonucu olduğu değerlendirilmektedir? " Yukarıda ortaya konulan tüm gerekçelerle, demiryolcu kenti Eskişehir ile bütünleşen TÜLOMSAŞ"ın işlevsiz hale getirilmesinin nedenlerinin belirlenmesi, kar elde eden kuruluştan zarar eden kuruluş haline gelmesinin gerekçelerinin ortaya konulması, istihdam uygulamalarının incelenmesi, taşeron şirketlerin fabrikalarda üretim yapması ve taşeron şirket personelinin eğitilmesi, ihale yolsuzlukları ve cer motoru bakır kablolarının çalınması konusundaki iddiaların ve Eskişehir Bölge Müdürlüğü'nde olup bitenlerin detaylı olarak araştırılması için, Meclis Araştırma Komisyonu kurularak konunun araştırılarak alınacak önlemlerin belirlenmesi gerekmektedir.