Faili meçhul ve zorla kaybetme olaylarına ilişkin iddiaların araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Yirminci yüzyılın ikinci yarısı dünyanın farklı bölgelerinde askeri darbelerin, iç savaşların ve devlet şiddetinin yoğun olarak yaşandığı bir dönem olmuştur. Özellikle askeri darbe süreçlerinde devlet şiddeti olarak en çok gündeme gelen ağır insan hakları ihlali, kolluk eliyle kaçırılma ve zorla kaybedilme vakalarıdır.

Kaçırma ve Zorla Kaybetme uygulamalarının tarihçesine bakıldığında, Nazi rejimi tarafından uygulamaya konulan "Gece ve Sis Kararnamesi" uyarınca sistemin muhalif olarak gördüğü kişilere yönelik hayata geçirildiği görülmektedir. 1960'lardan sonra ise Brezilya, Şili, Arjantin başta olmak üzere pek çok Latin Amerika ülkesinde muhalifleri susturmak maksadıyla kaçırma ve zorla kaybetme uygulamasına başvurulmuştur. Türkiye'de resmi olarak ilk kaçırma ve zorla kaybetme yönündeki iddialar ile 12 Eylül 1980 darbesi döneminde karşılaşılmaktadır. 90'lı yıllarla birlikte Türkiye yakın tarihi ise kaçırmalar, faili meçhul cinayetler, gözaltında kaybedilmeler, işkenceler ve işkencede ölümler ile dolmuştur ve bunlarla ilgili yüzleşme, hakikat ve onarım hakkının tesisine ilişkin göstermelik birkaç adımdan başka herhangi bir ilerleme kaydedilmemiştir.

Birleşmiş Milletler Zorla Kaybedilmeye Karşı Herkesin Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme'nin 2'nci maddesine göre zorla kaybetme; "kişilerin, devlet adına görev yapan veya devletin yetkilendirmesi, desteği veya bilgisi dahilinde hareket eden kişiler veya gruplar tarafından tutuklanması, gözaltına alınması, kaçırılması veya başka herhangi bir biçimde özgürlüğünden yoksun bırakılmasını takiben kaybedilen kişinin özgürlüğünden yoksun bırakıldığının veya bulunduğu yerin ya da akıbetinin gizlendiğinin reddedilmesini ve böylece yasa koruması dışında bırakılması" olarak ifade edilmiştir. Sözleşmeye göre "Hiç kimse zorla kaybedilmeye maruz bırakılamaz. Fiili savaş durumu, savaş tehdidi, ülke içinde siyasal istikrarsızlık veya başka herhangi bir kamusal acil durum dahil olmak üzere, hangi istisnai koşullar söz konusu olursa olsun, bunlar zorla kaybedilme olayları için gerekçe olarak ileri sürülemez."

15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası ilan edilen Olağanüstü Hal uygulaması ile birlikte adeta rutin haline gelen olan bu uygulamalar, Türkiye'nin taraf olduğu Uluslararası Sözleşmeleri ihlal etmesinin yanı sıra Türk Ceza Kanunu'nda tanımlı tehdit, hakaret, kişiyi hürriyetinden yoksun bırakma, görevi kötüye kullanma ve işkence suçunu da oluşturmaktadır.

Herkes, kişi özgürlüğü ve kişi güvenliği hakkına sahiptir. Hiç kimse keyfi olarak gözaltına alınamaz veya tutulamaz. Hiç kimse hukukun öngördüğü sebepler ve usuller dışında özgürlüğünden yoksun bırakılamaz. Ağır bir insan hakkı ihlali olan ve mutlak olarak yasaklanmış olan kişi özgürlüğü ve güvenliğinden yoksun bırakarak kaçırma ve zorla alıkoyma, işkence ve kötü muamele suçlarını gerçekleştiren kişiler hakkında etkin bir soruşturma yapılarak gerçeğin ortaya çıkarılması, insan yaşamı üzerindeki hukuk dışı baskı ve tehditlerin ortadan kaldırılması için parlamento nezdinde kurulacak bir komisyon eliyle çalışma yürütülmesi elzemdir.