Yapay zeka alanındaki hedeflerin belirlenmesi, yasal altyapının oluşturulması ve yapay zeka projelerinin hızlanmasını sağlayacak çalışmaların yapılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Yapay Zeka ve teknolojiye hakim bir iş gücü oluşturmak için bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) eğitimine büyük önem verilmesi gerektiği ortadadır. Özellikle Finlandiya, STEM eğitimine yaptığı yatırımla, yapay zeka alanında hızla ilerleyen yetkin bireyler yetiştirdi. Bu meyanda Yapay Zekanın eğitimsel temelini oluşturan matematik, veri bilimi ve programlama becerileri konusunda ülkemizin durumu ve benzer ülkelerdeki çalışmaların hangi düzeylerde olduğunun analizi önem arz etmektedir.

Örneğin Singapur, yaşam boyu öğrenme politikaları ile çalışanlarını sürekli eğiterek, teknolojik gelişmelere ayak uydurabilen bir iş gücü oluşturdu. Singapur gibi ülkelerin tecrübesini incelemek ve çalışanların eğitimi konusunda hangi metotları uyguladıklarını araştırmak da yine gündemimize almamız gereken hususlar arasındadır.

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler üniversiteler ve araştırma merkezlerine büyük yatırımlar yaparak yapay zeka alanındaki bilimsel araştırmaları desteklemektedirler. Örneğin Amerika Birleşik Devletleri, Stanford, MIT gibi üniversiteleriyle bu alanda birçok yenilikçi buluşa imza atmış ve Yapay Zeka start-up ekosisteminin önünü açmıştır. Örneğin Çin, çok uzak bir tarihte değil, henüz 2017 yılında yayımlana "Yeni Nesil Yapay Zeka Geliştirme Planı" ile Yapay Zeka teknolojilerinin geliştirilmesi için ciddi kaynaklar ayırmış, ulusal düzeyde araştırma enstitüleri ve teknoloji merkezleri kurulmasını teşvik etmiştir. Bakanlığımızın bu alandaki gelecek vizyonunu ve bugüne dek somut olarak hangi adımların atıldığını öğrenmek de önem arz etmektedir.

Bu alandaki teknolojilerin hızlı gelişimi, etik ve mahremiyet konusunda ciddi zorluklar doğurduğu bilinmektedir. Örneğin ABD'de Cambridge Analytica skandalı, kişisel verilerin nasıl kötüye kullanılabileceğinin bir örneği idi. Yapay Zeka'nın güvenilir ve şeffaf bir şekilde yönetilmemesi, toplumsal güveni sarstığı gibi, dijital uçurumun derinleşmesine de sebebiyet verebilmektedir. Örneğin Avrupa Birliği, "Al Act" adı verilen yasa tasarısı ile bu konuda oldukça kapsamlı bir düzenleme getirmeyi amaçlamıştır. Amaç, Yapay Zeka sistemlerinin güvenilir, şeffaf ve insan haklarına saygılı şekilde kullanılmasını sağlamaktır. Türkiye'de de bu alanda hangi adımların atıldığını bilmek; uzmanların yetiştirilmesi ve bir hukuk ekosistemi oluşturmak elzemdir.

Veri koruma yasaları da (AB'nin GDPR yasası gibi) bu konunun içindedir. Kişisel verilerin nasıl toplanıp kullanılacağını düzenleyerek toplumsal güveni sağlama amaçlı ve aynı zamanda fikri mülkiyet hakları, Yapay Zeka ile geliştirilen yeniliklerin korunmasına olanak tanır. Hukuki altyapı, hem tüketicilerin hem de girişimcilerin bu alanda güvenle hareket edebilmeleri için zorunludur. Bu alanda gelişmiş ülkelerin sistemlerini analiz etmek ve hukuk sistemini bu alana hazırlıklı hale getirmek ivedi zorunluluklarımız arasındadır.

Siber güvenlikten özel sektörün Yapay Zeka alanında desteklenmesiyle ilgili projelere kadar Silikon Vadisi benzeri start-up ekosisteminin geliştirilmesi yönünde nelerin yapıldığını bilmek ve bu hedefin gelişimi için ortak akılla hareket etmek de bir o kadar önemlidir.

İdeal olan, devlet ve özel sektörün birlikte hareket ettiği bir ekosistemdir. İsrail, bu konuda başarılı bir örnek olarak gösterilmektedir. Devlet, güvenlik ve teknoloji alanlarında stratejik araştırmalar yaparken, özel sektör bu araştırmaları ticari uygulamalara dönüştürmekte uzmanlaşmıştır. Bu işbirliği modeli, hem devletin yönlendirme gücünü hem de özel sektörün inovasyon yeteneğini birleştirmektedir. Bakanlığın bu şekilde sürdürülebilir ve yenilikçi modellerdeki hedeflerinin neler olduğunu belirlemek; bu sürece temel teşkil edecek finansal desteğin nasıl sağlanabileceğini planlamak da inovatif planlar arasında yer almalıdır.

Bir ülkenin Yapay Zeka alanındaki seviyesi yerliler kadar yabancı yatırımcı için de cazip imkanlar ve projeler sunmadaki becerisiyle doğru orantılıdır. Örneğin İrlanda, uluslararası teknoloji devlerini çekmekte başarılı olmuş, birçok küresel firmanın operasyon merkezilerine de ev sahipliği yapmaktadır. "Yapay Zeka alanında yabancı yatırımcı çekme devletimizin planları arasında mıdır?" sorusu önemlidir ve yabancı şirketler, araştırmacılar ve yatırımcılar için bakanlığın hazırladığı -varsa- yakın-orta-uzun vade planları, kamuoyuyla ivedilikle paylaşılmalıdır.

Yapay Zeka için geniş kapsamlı veri erişimi ve bulut altyapısı, projelerin ölçeklenebilirliğini ve hızını doğrudan etkiler. Amazon AWS gibi dev bulut hizmet sağlayıcıları, dünya çapında Yapay Zeka projelerinin altyapısal ihtiyaçlarını karşılayarak inovasyonun önünü açmaktadır. Bizdeki Bulut bilişim ve veri erişimi altyapısı verimlilik ve yeterlilik kapasitesinin bilinmesi, eksiklerin tamamlanması atılacak adımlar arasında yer almalıdır. Ülkemizdeki Yapay Zeka projeleri için gerekli olan veri merkezleri, bulut bilişim altyapısı ve büyük veri erişimi gücünün ne olduğunun bilinmesi elzemdir.

Yapay zeka uygulamaları için yüksek hızlı veri iletişimi çok önemlidir. Mesela Güney Kore, 5G teknolojisini ilk uygulayan ülkelerden biri olarak, Yapay Zeka projelerinin hızlanmasını sağlayan dijital altyapıya sahip. Dijital altyapı sistemimizin Yapay Zeka çalışmalarıyla uyumlu olup olmadığı da araştırılması ve eksiklerinin ivedilikle giderilmesi gereken alanlar arasındadır. Yapay Zeka teknolojisinin kültürel ve toplumsal kabulüne ilişkin çalışmalarımız olup olmadığı da önemsenmesi gereken konular arasındadır? Mesela Japonya gibi ülkelerde robotik sistemlerin toplumsal kabulüne ilişkin ciddi çalışmalar söz konusudur. Bunlara ilişkin inceleme-analiz süreçlerinin ne durumda olduğu, üniversitelerden bu sosyolojik ve sosyokültürel çabayla ilgili bir vizyon planı talep edilip edilmediği de hazırlıklı olunması gereken konular arasındadır.

Orta ve uzun vade planları hazırlamak da liste başına konması gereken meselelerimiz arasındadır. Mesela Çin 2030 yılına kadar bu alanda dünya lideri olma hedefiyle yol yürümekte ve çalışmalarını hızlandırmaktadır. "Türkiye'nin kendi ölçeğini belirleme planları nelerdir?" sorusu bu süreçlerin en başına konması gereken sorular arasında olmalıdır. Gücüyle doğru orantılı bir vizyon çerçevesi ve planı olmayan bir yürüyüşün başarılı olma şansı da kadük kalacaktır. Kervan yolda düzülür mantığının çağdaş dünyada yeri yoktur.

Bakanlığın açıklamalarında Yapay Zeka'dan istifade edilen alanlar sayılmaktadır. Mesela "Akıllı Tarım" bunlardan biridir. Bu alanda Hollanda'nın dünyada lider ülkeler arasında olduğu bilinmektedir. Bakanlığın açıklamasında soyut olarak zikredilen alanlarla ilgili somut bilgi paylaşımı önemlidir! Mesela Yapay Zekaya dayalı "Akıllı Tarım" uygulamalarından hangisinden sahada istifade edilmektedir? Çiftçilere ilişkin bu alanda bir eğitim söz konusu mudur yoksa bakanlığın açıklaması sadece devlet planlamasına ilişkin midir? Eğer öyleyse tarımın hangi alanında ülkeye fayda getirici tarzda somut şekilde Yapay Zeka'dan istifade edildiği kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Hakeza bu çalışmalar eğitimde ne türden bir toplumsal faydaya tekabül etmektedir? Üretimdeki etkisi nedir? Bu projelerin somut karşılıklarının ne türde ve hangi düzeyde olduğu somut biçimde toplumla paylaşılmalıdır ki aynı zamanda teşvik edici olsun.

Yapay Zeka alanında hedeflerimizi belirlemek, vizyonumuzu oluşturmak, eksik kaldığımız yönleri belirlemek, gücümüze rağmen atıl kaldığımız alanları tespit etmek ve etikten eğitime, siber güvenlikten tarıma, üretimden teşvike, ar-ge ve start-up alanlarının geliştirilmesine kadar toplumsal sinerji ve güvenlik zemini oluşturma ve bütün bunlara ilişkin planlamaları belirmeme adına bir komisyon kurulması önem arz etmektedir.