Gıda güvenliği ve halk sağlığını tehdit eden sorunların tespit edilerek ihraç edilen tarımsal ürünlerden pestisit ve aflatoksin bulunanların iç piyasaya sürülüp sürülmediğinin ve ülkemizdeki tarım ürünlerinin denetim sürecinin etkinliğinin araştırılması ile alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

FAO'ya göre (Food and Agriculture Association of the United Nations: Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) gıda güvenliği "gıdalarda tüketicilerin sağlığına zarar verebilecek tehlikelerin bulunmaması veya kabul edilebilir düzeyde olması" anlamına gelmektedir. Ayrıca, gıda güvenliğinin tarımsal üretimden hasat, işleme, depolama, dağıtım, hazırlık ve tüketime kadar her aşamada besin zincirinin güvenli kalmasını sağlamada kritik rolü olduğu vurgulanmaktadır. Türkiye?de ise tarımsal ilaç kullanımı her geçen yıl bir önceki yıla göre artmaktadır. 2013'te 39,4 bin ton olan zirai ilaç kullanımı 2023 yılında 57,7 bin tona çıkmıştır. Dünyada dekar başına ortalama ilaç kullanımı 180 gram iken Türkiye, 270 gram ile dünya ortalamasının oldukça üzerindedir.

Aday ülke olduğumuz Avrupa Birliği'nin (AB) gıda güvenliği politikası, "tarladan sofraya/çiftlikten çatala" ilkesi temelinde yürütülmekte ve bu ilke doğrultusunda bütüncül bir yaklaşım benimsenerek üretim zincirinin her aşaması denetlenmektedir. Gıda ve yem ticaretinde kamu sağlığını korumaya yönelik olarak paydaşlarını bilgilendirmek için kullandığı Gıda ve Yemler İçin Hızlı Alarm Sistemi'nde (RASFF) 2024 yılının ilk 11 ayının kayıtlarına göre Türkiye'den ihraç edilen 281 ürün ile ilgili pestisit (tarım zehirlileri) oranının aşımı nedeniyle ret kararının verildiği görülmektedir. 2023 yılında 167 iken 2024 yılında hızlı bir artış yaşandığı dikkat çekmektedir. Avrupa Komisyonu'na bağlı Alarm ve Dayanışma Ağı'nın (ACN) 2023 yılı raporuna göre AB sınırlarında gıda güvenliği risklerine ilişkin yapılan geri bildirimlerde Türkiye, 408 bildirimle ilk sırada yer almaktadır.

Pazarlarda, marketlerde ve sokaklarda görece ucuz satılan tarımsal ürünlerin çoğunun sınırdan geri gönderilen aşırı ilaçlı ve aflatoksin içeren tarımsal ürünlerin olması olasılığının çok yüksek olduğu ifade edilmektedir. Dolayısıyla, Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı laboratuvarlar ve yetkilendirilmiş özel laboratuvarlarda analizler yapılıyor olsa da düzgün metotlar ve kalibrasyon açısından denetim eksikliği olduğu gerçektir. Hasat öncesi analizleri yapılacak örneklerin araziden alınmasında en önemli denetim unsuru Ziraat Mühendisleri Odası olması gerekirken, bu süreçte Ziraat Mühendisleri Odaları Bakanlık tarafından dışarıda tutulmaktadır. Denetimin olmadığı ortamda güvenli gıda söz konusu olamaz. Denetim yapacak mühendis olmayınca halk sağlığı tüccarın ve üreticinin insafına kalmaktadır.

AB'de toplam tarım arazileri içinde organik tarım yapılan alanın oranı yüzde 9,1 ve hedefleri bu oranı yüzde 25'e çıkartmaktır. Bu sayede kimyasal gübre kullanımını yüzde 20, pestisit kullanımını ise yarıya indirmeyi hedeflemektedirler. Ülkemizde ise hedef yüzd iken her geçen yıl hedeften uzaklaşıldığı görülmektedir. a

Ortaya konulan gerekçeler doğrultusunda; gıda güvenliği ve halk sağlığını tehdit eden sorunların belirlenmesi, yurt dışına ihraç edilen tarımsal ürünlerde pestisit ve aflatoksi kaynaklı sorunların sıkça yaşanmasıyla birlikte "sınır reddi" kararı verilen ürünlerin iç piyasaya sürülüp sürülmediğinin belirlenmesi, iç piyasadaki dolaşımdaki denetimsizlik, tarım ilaçlarının denetimsiz şekilde kullanılmasının halk sağlığında: zehirlenmelere, alerjik etkilere ve kanser gibi ölümcül hastalıklara yol açması gibi, iddiaların araştırılması, organik ve iyi tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması için gerekli önlemlerin alınması amacıyla bir Meclis Araştırması açılması gerekmektedir.