Kira artışları nedeniyle oluşan barınma sorununa ilişkin çözüm önerilerinin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Barınma, insanın en temel gereksinimlerinden biri olup, güvenli, sağlıklı ve ulaşılabilir bir konut hakkı sosyal devlet anlayışının temel unsurlarındandır. Türkiye'de son yıllarda yaşanan ekonomik kriz, döviz kurlarındaki artış, enflasyonun kontrolsüz yükselişi ve konut arz-talep dengesinin bozulması; kiralık konut fiyatlarında tarihi düzeyde artışlara neden olmuştur. Özellikle İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Mersin gibi büyükşehirlerde kira artış oranları %300'ü aşarak barınma krizini akut hale getirmiştir.

Barınma krizinin temelinde, konutun bir yaşam alanı olmaktan çıkarılarak bir yatırım aracına dönüştürülmesi, sosyal konut üretiminin durma noktasına gelmesi, yabancıya konut satışı ve kısa dönemli kiralama uygulamaları yer almaktadır. Bu durum özellikle dar gelirli aileleri, gençleri, öğrencileri ve emeklileri doğrudan etkilemektedir. Türkiye de artık sadece ev sahibi olmak değil, bir ev kiralayabilmek bile büyük bir ayrıcalık haline gelmiş; konut hakkı anayasal bir güvence olmasına rağmen, halkın büyük bir kesimi için ulaşılmaz hale gelmiştir.

Kira bedellerindeki artışa karşı 2022 yılında getirilen %25 tavan zam uygulaması ise piyasa tarafından büyük ölçüde ihlal edilmiş; denetim eksiklikleri ve mevzuattaki boşluklar sebebiyle çoğu kiracı, resmi sınırın çok üzerinde kira artışlarına maruz kalmıştır. Kiracı-ev sahibi anlaşmazlıkları adliyeleri kilitlemiş, tahliye davaları rekor seviyeye ulaşmıştır. Aynı zamanda bu sorun sosyal ilişkileri de derinden sarsmıştır. Yüz binlerce vatandaş, kent merkezlerinden taşraya veya başka şehirlere göç etmek zorunda kalmıştır.

Konut sahibi olmanın maliyetinin asgari ücretle çalışan bir vatandaş için imkânsız hale gelmesi, gençlerin ailelerinden bağımsız yaşamasını zorlaştırmış; bu durum sosyolojik olarak evlilik oranlarında azalmaya, boşanma ve aile içi çatışmalarda artışa neden olmuştur. Ayrıca evsizlik, geçici konaklama, kalabalık hanelerde yaşama gibi riskli yaşam biçimleri yaygınlaşmış; bu durum hem ruhsal hem fiziksel sağlık açısından önemli tehditler yaratmıştır.

Kira krizinin sadece ekonomik değil; sağlık, eğitim, çalışma hayatı ve toplumsal huzur açısından da geniş yankıları bulunmaktadır. İşe uzak yerlerde yaşamak zorunda kalan çalışanların ulaşım maliyeti artmış; çocuklar daha düşük nitelikli okullara yönelmiş, aile içi şiddet ve psikolojik gerilim vakaları yükselmiştir.

Tüm bu nedenlerle, Türkiye de derinleşen barınma krizinin çok yönlü olarak araştırılması, konut piyasasına müdahale araçlarının değerlendirilmesi, sosyal konut üretiminin yeniden planlanması ve konut hakkını güvence altına alacak yasal düzenlemelerin önerilmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması toplumsal açıdan zaruridir.