Basın özgürlüğünün önündeki engellerin ve bazı gazetecilere yönelik hak ihlalleri iddialarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Yıllar içinde medya sahipliğinin büyük ölçüde siyasi iktidarla ilişkili sermaye gruplarının kontrolüne geçmesi, bağımsız ve eleştirel haberciliği neredeyse imkânsız hale getirmiştir. Basın İlan Kurumu (BIK) aracılığıyla uygulanan ilan kesme cezaları ve basın kartlarının verilmemesi ya da iptal edilmesi, medya kuruluşlarını ekonomik baskı altına almakta ve gazetecilik mesleğinin önünde ciddi engeller oluşturmaktadır. Medyanın tek sesli bir yapıya dönüştürülmek istendiği bu ortamda, farklı sesler cezalandırılmakta ve susturulmaktadır. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun (RTÜK) yayıncı kuruluşlara yönelik para cezalarında da son dönemde dikkat çekici bir artış yaşanmıştır. Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği'nin (MLSA) verilerine göre, 1 Ocak 2023 ile 30 Haziran 2024 tarihleri arasında toplam 124 milyon lira ceza kesilmişken, yalnızca Temmuz 2024 ile Mart 2025 arasındaki sekiz ayda bu rakam 276 milyon liraya ulaşmıştır. RTÜK, eleştirel yayınları hedef alan sistematik yaptırımlarla kamu yararını gözetmekten uzaklaşarak siyasi iktidarın politikaları doğrultusunda işleyen bir sansür mekanizmasına dönüşmüştür.

Bu tablonun çarpıcı örneklerinden biri, Halk TV ve Sözcü TV'ye verilen 10'ar günlük yayın durdurma cezalarıdır. Halk TV'ye yönelik ekran karartma cezası, yapılan itiraz üzerine mahkeme kararıyla durdurulmuş olsa da RTÜK ceza mekanizmasını sürekli olarak devrede tutmakta ve medya üzerindeki baskıyı sürdürmektedir. Sözcü TV'ye verilen yayın durdurma cezası kapsamında kanal 10 gün süreyle karartılmıştır.

Geleneksel medya araçlarının denetim altına alınmasıyla birlikte yurttaşlar ve gazeteciler için temel haber ve ifade mecrasına dönüşen sosyal medya da baskı altına alınmıştır. Mezopotamya Ajansı'nın 263 bin takipçili X hesabı erişime engellenmiş, kısa süre sonra JINNEWS ve Yeni Yaşam gazetelerinin hesapları da kapatılmıştır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğini gündeme taşıyan ve LGBTİ+ların sesini duyuran KaosGL'nin de hem internet sitesi hem de sosyal medya hesabı erişime kapatılmıştır. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) eliyle, herhangi bir mahkeme kararı olmaksızın, yüzlerce gazetecinin, medya organının, sivil toplum kuruluşunun ve yurttaşın sosyal medya hesapları erişime engellenmiştir. Sosyal medyada siyasi iktidarın politikasını eleştiren gazeteciler ve yurttaşlar tehdit edilmekte, hedef gösterilmekte ve susturulmaya çalışılmaktadır. Gazetecilik, bir yandan muğlak yasalarla cezalandırılmakta, diğer yandan İletişim Başkanlığı tarafından hedef gösterilerek Unutulmamalıdır ki basın ve ifade özgürlüğü yalnızca gazetecilerin değil, tüm toplumun ortak güvencesidir. Toplumsal barış umudunun yeşerdiği bu günlerde, bu umudu gerçeğe dönüştürmenin en önemli yolu, basın ve ifade özgürlüğü üzerindeki tüm engellerin kaldırılmasından geçmektedir.

Türkiye'de basın özgürlüğüne yönelik baskılar yalnızca sansür, erişim engelleri ve cezalandırmalarla sınırlı kalmamakta, gazetecilerin çalışma koşullarında da ciddi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu sorunların başında ise kadın gazetecilerin karşı karşıya kaldığı çok yönlü eşitsizlikler gelmektedir. Toplumda ve medyada derinleşen yoksulluk, özellikle kadın gazeteciler üzerinde daha ağır bir baskı yaratmaktadır. TGS Kadın Gazeteciler Komisyonu'nun verilerine göre, kadın gazetecilerin yüzde 77'si fazla mesai ücreti alamamaktadır. Bu veriler, medyada emek sömürüsünün toplumsal cinsiyet temelli boyutunu da açıkça ortaya koymaktadır. Kadın gazeteciler yalnızca ekonomik güvencesizlikle değil, aynı zamanda iş yerlerinde maruz kaldıkları sözlü ve fiziksel tacizle de mücadele etmek zorunda kalmaktadır. Tüm bu veriler ışığında gazeteciliğin kamusal denetim işlevini yerine getirebilmesi, yurttaşların haber alma hakkının güvence altına alınması ve basın ile ifade özgürlüğü üzerindeki baskıların sona erdirilmesi TBMM tarafından araştırılmalı, gerekli yapısal önlemleri belirlemek üzere bir araştırma komisyonu kurulmalıdır.