İdare ve gözlem kurulları tarafından yapılan iyi hal değerlendirmelerinin uygunluğunun incelenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Hapishanelerde yaşanan insan hakkı ihlallerinin başında kamuoyunda infaz yakma olarak bilinen, esasında mahpusların şartlı tahliyelerinin iyi halli olmadıkları gerekçesiyle engellenmesi gelmektedir. 2020 yılında 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu'nda yapılan değişiklikle ve ardından çıkarılan Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik ile iyi halin kriterleri oldukça yoruma açık bir şekilde genişletilmiş, bu değerlendirme siyasi mahpuslara ideolojik yaklaşan cezaevi personelinden oluşan idare ve gözlem kurullarına bırakılmıştır. İdare ve gözlem kurulları da paralel bir mahkeme gibi mahpusları adeta yeniden yargılarcasına değerlendirme yapmakta ve özellikle de siyasi mahpusların düşünce ve kanaatlerinden ötürü şartlı tahliye hakları engellenerek özgürlükleri gasp edilmektedir. İdare ve gözlem kurullarının yapmakta olduğu iyi hal değerlendirmelerinin uygulamadaki halinin ve evrensel hukuk ilkelerine uygunluğunun araştırılması amacıyla Anayasa'nın 98. ve Meclis Içtüzüğü'nün 104. ve 105. maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz. 18/07/2025

GEREKÇE

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler, koşullu salıverme şartlarını mahpuslar aleyhine değiştirmiş; İdare ve Gözlem Kurullarına, mahpusların tahliyelerini engelleme yönünde geniş ve denetimsiz bir takdir yetkisi tanımıştır. Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik uyarınca hükümlülerin gelişim puanı eşik değerin üzerinde olsa dahi, Kurul üyeleri, herhangi bir somut delile dayanmayan, önyargılı, öznel ve son derece ideolojik değerlendirmelerle mahpuslar hakkında 'iyi halli değildir' kararı vererek infaz sürecini uzatmaktadır. Bu durum, hem hukukun öngörülebilirliği ilkesini hem de cezaların infazı sürecindeki eşitlik ve adalet ilkesini ihlal etmektedir. Fiilen yeni bir cezalandırma alanına dönüşen bu uygulama, cezaevlerinde keyfiyetin kurumsallaştığını ve yargı yetkisinin idari kurullara devredildiğini açıkça ortaya koymaktadır. 2020 yılında yapılan bu değişiklik aynı zamanda, hukukun en temel ilkelerinden olan lehe kanun ilkesine de aykırıdır. Bazı hapishaneler "pilot hapishane" olarak belirlenerek, siyasi mahpusların koşullu salıvermesi sistematik şekilde engellenmekte ve hiçbir mahpus tahliye olamamaktadır. Bu hapishanelerdeki ağır hasta veya 30 yılı aşkın süredir tutuklu bulunan mahpuslarla ilgili de öznel hiçbir değerlendirme yapılmamakta, aksine şartlı tahliye hakkının gaspı özel olarak ve kasten eziyet ve intikam aracına dönüştürülmektedir.

Metnin tamamını göster (6 paragraf daha)Metni kısalt

Örneğin, Bolu F Tipi Cezaevi'nde 9 Temmuz'da yapılan Kurul değerlendirmelerinde 33 siyasi mahpusun şartlı tahliyesi iyi halli olmadığı gerekçesiyle engellenmiştir. Bunlardan bazılarının yedinci kurul değerlendirmesi olmasına rağmen Kurul, pişmanlık dayatmasında bulunmaktadır. Bu hukuksuzluğa karşı, aynı cezaevinde bulunan Ahmet Emin Eren isimli mahpus, sistematik adaletsizliğe karşı protesto amacıyla süresiz ve dönüşümsüz açlık grevine başlamıştır.

Bir başka örnek, İzmir 2 Nolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu'nda tutulan Abdullah Yılmaz'ın 30 yıllık infaz süresi dolmasına, herhangi bir disiplin suçu bulunmamasına, iyi hâl puanı yasal alt sınırın üstünde olmasına rağmen "pişmanlık" göstermediği belirtilerek tahliyesi ertelenmiştir. Kurul kararlarının dayanağı hukuktan o kadar uzaktır ki bu mahpusun hapishanedeki hesap hareketleri, telefon görüşmeleri ve görüştüğü avukatların isimleri bile değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Yine Aksaray T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda tutulan ve 30 yıllık ceza süresini tamamlayan hasta mahpus Hasip Avşar'a "PKK'yi terör örgütü olarak görüyor musun?" şeklinde siyasi içerikli sorular yöneltilmiş, "Bu bir siyasi sorudur, cevap vermek istemiyorum" cevabı verdiğinde ise tahliyesi engellenmiştir.

Erzincan Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda ve Sincan Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda da istinasız hiçbir kadın tutsağa zamanında şartlı tahliye imkânı tanınmamıştır. Yine pilot hapishane olarak Karabük T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda koşullu salıverme tarihi geldiği halde tahliye edilmeyen mahpus sayısı on yedidir. Kırşehir S tipi ve yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumu da siyasi mahpusları zamanında tahliye etmeyen pilot hapishanelerdendir.

İdare ve gözlem kurulu kararlarına karşı istinaf veya temyiz kanun yolu açık olmadığından, infaz hakimliğine şikayetin ardından kararlar kesinleştiğinden her bir ilin kurulu da hakimliği de birbirinden farklı değerlendirmeler yapmakta, bazıları yukarıda anlatıldığı şekilde keyfi ve düşmanca kararlarıyla mahpusların özgürlük hakkını gasp ederek kendini mahkeme yerine koymaktadır. Buna çözüm bulunmadığı takdirde mahpuslar arasında eşitsizlik ve ayrımcılık giderek derinleşecektir. İdare ve gözlem kurullarının lağvedilmesi ve 2020 yılında yapılan aleyhe düzenlemelerin ortadan kaldırılması çözüm için ilk adım olabilir.

Bu bağlamda, infazda adaletin ve hukukun üstünlüğünün sağlanması amacıyla idare ve gözlem kurullarının yapmakta olduğu iyi hal değerlendirmelerinin uygulamadaki halinin ve evrensel hukuk ilkelerine uygunluğunun araştırılması elzemdir.