Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde bulunan illerde hayvancılık sektörünü geliştirmek amacıyla kurulan süt sığırcılığını kooperatiflerine yönelik iddiaların araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Türkiye'nin tarım ve hayvancılık politikalarının temel hedeflerinden biri, yerel üreticileri destekleyerek kırsal kalkınmayı sağlamak ve ulusal gıda arz güvenliğini teminat altına almaktır. Bu hedefin en önemli uygulama sahalarından biri olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri, sahip olduğu coğrafi potansiyel ile ülkemizin hayvancılık üssü olma kapasitesine sahiptir. Bu potansiyeli harekete geçirmek amacıyla kamu kaynaklarıyla hayata geçirilen süt sığırcılığı kooperatif projeleri, ne yazık ki beklenen başarıyı gösterememiş, aksine bölgede derin bir ekonomik ve sosyal krize zemin hazırlamıştır. Projelerin başlangıçtaki iyi niyetine rağmen, ortaya çıkan tablo, sistemsel zaafların, plansızlığın ve bölgenin sosyoekonomik gerçekleriyle uyumsuzluğun ağır sonuçlarını gözler önüne sermektedir.

Özellikle Diyarbakır ilinde 100'den fazla kooperatif aracılığıyla binlerce üreticiye dağıtılan süt inekleri projesi, bir başarı hikâyesi olmak yerine bir borç sarmalına dönüşmüştür. Projenin temelindeki en büyük yapısal hata, finansman modelinin neredeyse tamamen krediye dayandırılması ve bu kredilendirme sisteminin "müteselsil kefalet" gibi riskli bir esasa oturtulmasıdır. Bu sistem, bir üyenin borcunu ödeyememesi durumunda tüm kooperatif ortaklarını zincirleme bir sorumluluk altına sokmakta, bireysel bir sorunu kolektif bir cezaya dönüştürmektedir. Sonuç olarak, iyi niyetle yola çıkan ancak ödeme güçlüğüne düşen binlerce çiftçimiz, bu sistem yüzünden mağdur edilmiş ve gelecekte herhangi bir kamu desteğinden faydalanamaz hale getirilmiştir.

Finansman modelindeki bu büyük hatayı, üretim ve pazarlama zincirindeki yetersizlik ve aksaklıklar daha da derinleştirmiştir. Proje kapsamında hayvanlar dağıtılırken, üretilen sütün nasıl işleneceği, depolanacağı ve değerinde nasıl pazarlanacağı hesaba katılmamıştır. Yetersiz süt işleme altyapısı ve kurulmamış pazarlama ağları nedeniyle üreticiler, elde ettikleri çiğ sütü maliyetinin altında satmak zorunda kalmıştır. Bu durum, bir yanda artan yem, veterinerlik ve enerji gibi temel girdi maliyetleri, diğer yanda düşük çiğ süt alım fiyatları ve yüksek faizli kredi yükü ile birleşince, üretici adeta bir kıskaç içerisine alınmıştır.

Gelinen noktada yaşanan tablo ise son derece dramatiktir. Projenin tam tersi bir sonuç doğurarak, süt verimliliği için dağıtılan binlerce damızlık hayvanın borçlar yüzünden kesime sevk edildiği yönündeki iddialar, meselenin vahametini ortaya koymaktadır. Bu durum, sadece bireysel bir ekonomik çöküş değil, aynı zamanda bölgenin hayvancılık potansiyeline ve damızlık varlığına vurulmuş ciddi bir darbedir. Yaşanan bu olumsuz süreç, bölge halkının devlete ve destekleme projelerine olan güvenini de temelden sarsmıştır. Buna karşın üreticilerin beklentisi açıktır: Kamu borçlarının faizsiz olarak yeniden yapılandırılması ve 10 yıla yayılan ödenebilir bir takvimle kendilerine yeni bir başlangıç fırsatı tanınmasıdır.

Bu çerçevede, kamu kaynaklarının hangi gerekçelerle böylesine verimsiz bir projeye dönüştüğünün aydınlatılması, sorumlulukların tespiti, üreticilerin içinde bulunduğu mağduriyetin giderilmesi, geleceğe yönelik sürdürülebilir ve gerçekçi modellerin oluşturulması ivedi bir zorunluluktur. Konunun tüm boyutlarıyla ele alınması, iddiaların araştırılması ve kalıcı çözüm yollarının bulunması amacıyla bir Araştırma Komisyonu kurulması milli kaynakların korunması ve halkımızın refahı adına atılacak en doğru adım olacaktır.