Cezaevlerinde bulunan hasta mahkum ve tutuklularının sorunlarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye cezaevlerinde hasta mahpusların maruz kaldığı hak ihlalleri, uzun süredir kamuoyunun ve insan hakları savunucularının gündeminde yer almaktadır. Özellikle ağır hastalığı bulunan mahpusların tedaviye erişememesi, tahliye taleplerinin reddedilmesi ve cezaevi koşullarının insan onuruna aykırı biçimde sürdürülmesi, devletin yaşam hakkı ve sağlık hizmeti sunma yükümlülüğüne aykırı bir tablo ortaya koymaktadır. Bu durumun siyasi ayrımcılık iddialarıyla birlikte derinleştiği, sağlık raporlarının Adli Tıp Kurumu tarafından keyfi biçimde reddedildiği vakaların kamu denetimini ve araştırması getirilmesi amacıyla Anayasa'nın 98. ve TBMM Içtüzüğü'nün 104 ve 105. maddeleri gereğince bir Meclis Araştırması açılması gerekmektedir.

GEREKÇE

Türkiye hapishanelerinde tutulan hasta mahpusların yaşam hakkı, sağlık hizmetlerine erişimi ve tedavi süreçlerinin niteliği, uzun süredir kamuoyunda ve insan hakları kurumlarının raporlarında ciddi endişelere konu olmaktadır. 2024 yılına ait İnsan Hakları Derneği'nin Hapishaneler Hak İhlalleri İzleme Raporu'na göre Türkiye cezaevlerinde en az 1412 hasta mahpus bulunmaktadır. Bu mahpuslardan 335'i ağır hasta olarak nitelendirilmekte, 230'u ise tek başına yaşamını sürdürememektedir. Ne var ki, bu kişilerin büyük çoğunluğu cezaevlerinde tutulmaya devam edilmekte, tıbbi raporlarla sağlık durumu açıkça belgelenmiş olmasına rağmen tahliye edilmemektedir. Bu durum, yaşam hakkı ve sağlık hakkı bakımından açık bir ihlal oluşturmaktadır.

Cezaevlerinde sağlık hakkı ihlalleri yalnızca tedavi edilmeme durumu ile sınırlı değildir. Kelepçeli muayene uygulamaları, hastane sevklerinin sistematik biçimde geciktirilmesi, muayene sırasında mahremiyetin ihlal edilmesi, revir ve doktor sayısının yetersizliği, mahpuslara ilaçların verilmemesi ya da geciktirilmesi, kantinlerden besin ve hijyen ürünlerine ulaşımın sınırlı olması, temiz suya erişimde kota uygulamaları gibi çok sayıda hak ihlali hasta mahpusların yaşam koşullarını daha da ağırlaştırmaktadır. Ayrıca hastanelerden alınan "cezaevinde kalamaz" raporlarına rağmen, Adli Tıp Kurumu'nun taraflı biçimde "cezaevinde kalabilir" şeklinde değerlendirmelerde bulunması bu ihlalleri meşrulaştırmakta, mahkemeler de bu siyasi değerlendirmeleri gerekçe göstererek tahliyeleri engellemektedir. Bu keyfi ve çelişkili raporlamalar, Adli Tıp Kurumu'nun bağımsızlığı ve tarafsızlığına gölge düşürmektedir. Hasta mahpusların sağlık hizmetine erişiminin engellenmesi, yalnızca fiziksel değil psikolojik olarak da yıpratıcıdır. Kanser, epilepsi, kalp, solunum yetmezliği, organ yetmezliği, felç gibi hayati risk taşıyan hastalıkları bulunan mahpusların tek kişilik hücrelerde tutulması, tedavi için gerekli tıbbi cihazların bulunmaması ya da sevk sırasında yaşanan kötü muamele nedeniyle tedaviyi reddetmek zorunda kalmaları, hem Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 17. maddesine hem de tarafı olunan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırıdır.

• Bu bağlamda; Türkiye cezaevlerinde hasta mahpusların yaşadığı hak ihlallerinin sebeplerinin bütüncül biçimde ortaya çıkarılması, Adli Tıp Kurumu'nun karar süreçlerinin şeffaflığının ve bağımsızlığının incelenmesi, sağlık hakkı ve yaşam hakkı bağlamında infaz uygulamalarının evrensel insan hakları standartlarıyla uyumlu hâle getirilmesi amacıyla Meclis Araştırması elzemdir.