Kahverengi kokarca böceğinin tarımsal üretime verdiği zararın giderilmesi ve gerekli önlemlerin alınabilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Kahverengi kokarca, bugün yalnızca tarımı değil, sosyal hayatı da tehdit etmeye başlamıştır. Evlerin duvarlarını saran, balkonları istila eden, kamu kurumlarına kadar yayılan bu zararlı, vatandaşta ciddi bir huzursuzluk ve sağlık endişesi yaratmaktadır. Çevresine yaydığı kokuyla türünü çoğaltan ve koloni hâlinde hareket eden bu organizmanın doğal düşmanlarının yetersizliği ve iklim değişikliğiyle artan biyolojik aktivitesi, önümüzdeki dönemde daha büyük krizlerin habercisidir.

Bu çerçevede:

• Mevcut mücadele yöntemlerinin etkililiğinin bilimsel olarak değerlendirilmesi,

• Yerel düzeydeki eylem planlarının ve bütçesel kaynakların gözden geçirilmesi,

• Üretici bilgilendirme ve destek programlarının yaygınlaştırılması,

• Uluslararası örneklerden yararlanarak daha etkin entegre mücadele

Tarım üretimi ve kır yaşamı üzerindeki etkilerinin tüm yönleriyle ortaya Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılması arz ve teklif olunur.

GEREKÇE

Kahverengi kokarca (Halyomorpha halys), Türkiye'de ilk kez 2017 yılında Artvin ve İstanbul'da tespit edilmiş; o tarihten bu yana Karadeniz Bölgesi başta olmak üzere ülkemizin doğusundan batısına pek çok ilde yayılmıştır. 2025 yılı itibarıyla yalnızca tarım ürünlerine değil, yaşam alanlarına da sirayet eden bu istilacı tür; artık kontrol altına alınamaz bir yoğunlukta toplumun her kesimini tehdit etmektedir.

Başta fındık olmak üzere; mısır, fasulye, kivi ve meyve ağaçları gibi çok sayıda tarım ürününde verim ve kalite kayıplarına yol açan kahverengi kokarca, Türkiye'nin tarım üretim gücüne ve ihracat kapasitesine ciddi zararlar vermektedir. Özsuyu emdiği bitkilerde deformasyon ve iç çürüme gibi etkiler oluşturan bu böcek; aynı zamanda tarım dışı alanlarda da bir halk sağlığı sorunu hâline gelmiştir. Balkonları, ev duvarlarını, kamu binalarını ve okulları istila eden yapısıyla vatandaşlar üzerinde yoğun bir tedirginlik oluşturmaktadır.

Tarım ve Orman Bakanlığının yürüttüğü mücadele kapsamında feromon tuzakları, kimyasal müdahale ve biyolojik salım (örneğin samuray arıcığı) gibi yöntemler uygulanmış; ancak bu önlemler, zararlının yayılım hızına ve adaptasyon kapasitesine kıyasla yetersiz kalmıştır. Sahadan gelen şikâyetler, hem yerel müdürlüklerin imkânsızlıklarla karşı karşıya kaldığını hem de çiftçilerin bilgi ve donanım açısından yalnız bırakıldığını göstermektedir.

Özellikle 2025 yılının eylül ve ekim aylarında Bartın, Giresun, Trabzon ve Sakarya gibi illerde ani sıcaklık değişimleriyle birlikte kokarca popülasyonunun hızla arttığı, vatandaşların evlerine sığınmaya başladığı ve kamuoyunun bu tehdidi "kâbus geri döndü" şeklinde tanımladığı görülmektedir.

Kahverengi kokarca, biyolojik çeşitliliği tehdit eden, gıda güvenliğini riske atan ve tarımsal sürdürülebilirliğe büyük zarar veren bir kriz başlığı hâline gelmiştir. Bu nedenle; kamu kurumlarının hazırlık kapasitesi, yerel yönetimlerin rolü, üretici örgütlerinin koordinasyonu ve mücadele bütçesinin yeterliliği gibi pek çok başlıkta değerlendirme yapılması elzemdir.

Tüm bu nedenlerle, kahverengi kokarca zararlısının ülke genelindeki etkilerinin tespiti, mevcut mücadele yöntemlerinin etkililiğinin bilimsel ölçütlerle değerlendirilmesi ve entegre bir çözüm stratejisinin geliştirilmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması büyük bir zorunluluk hâline gelmiştir.

MECLİS ARAŞTIRMASI ÖNERGESİ