Ayçiçeği üretiminde yaşanan verim kayıplarının araştırılması ve başta kuraklık olmak üzere iklim kaynaklı risklere karşı önlem alınması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı'nın (USDA) güncel raporu, 2025/2026 sezonunda Türkiye'nin ayçiçeği tohumu üretiminin aşırı kuraklık nedeniyle yüzde 10'dan fazla düşerek yaklaşık 1,2 milyon tona gerileyeceğini öngörmektedir. Bu düşüşün, aslında çiftçilerin ayçiçeğine yönelerek ekim alanını yüzde 10 oranında artırmalarına rağmen gerçekleşmektedir. Kuraklık yüzünden artan ekim alanına rağmen üretimin düşmesi, sorunun ciddiyetini ortaya koymaktadır. Nitekim Trakya'da kuraklık tehdidi devam ederse birçok üreticinin önümüzdeki yıllarda ayçiçeğinden vazgeçip yerine kanola veya arpa gibi daha dayanıklı ürünlere yönelmeye başlayacağı beklenmektedir. Bu durum, ayçiçeği tarımında sürekliliğin tehlikeye girebileceğine işaret etmektedir.

Öte yandan, Türkiye'nin ayçiçeği tohumu tüketimi yaklaşık 2,1 milyon ton seviyesinde seyretmektedir. Üretimdeki daralmaya rağmen tüketimin azalması beklenmediğinden, aradaki farkın ithalatla kapatılacağı anlaşılmaktadır. USDA raporuna göre 2025/26 sezonunda ayçiçeği tohumu ithalatının 1 milyon tona çıkarak geçen yıla kıyasla 200 bin ton artacağı tahmin edilmektedir. Türkiye, ayçiçeği ürünlerinde dünyadaki en büyük ithalatçı ülkelerden biri haline gelmiştir. Her yıl yurtdışından neredeyse kendi üretimimiz kadar ayçiçeği ve türevi ürünü satın alıyoruz. Üretimdeki düşüş ve ithalata bağımlılığın artması, hem gıda güvenliği açısından risk yaratmakta hem de ülke ekonomisine milyarlarca dolarlık yük getirmektedir. Kuraklığın vurduğu ayçiçeği üreticileri, maliyet artışları ve düşük alım fiyatları karşısında da zor durumdadır. Çiftçiler, kötü geçen bu tür yıllarda devlet desteklerinin artırılmasını beklemektedir. Kuraklıktan etkilenen tüm üreticilerin zararının karşılanması ve desteklenmesi için ek mekanizmalara ihtiyaç vardır.

İklim değişikliğiyle birlikte Türkiye'de kuraklık artık olağanüstü bir durum değil, neredeyse her yıl tekrarlanan bir tehdit haline gelmiştir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre 2025 yılında ülkemizin neredeyse tamamı "acil durum" düzeyinde şiddetli kuraklık yaşamıştır. Bu tabloda, ayçiçeği gibi stratejik bir tarım ürününde her yıl üretimin yarısını ithal eder duruma gelmemiz, tarım politikalarının yeniden ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Kuraklık nedeniyle ortaya çıkan ürün kaybı, kalite düşüşü, hastalık ve zararlı artışı gibi sorunlar yalnızca bitkisel üretimi değil, hayvancılık sektörünü de olumsuz etkilemektedir. Tarla tarımının adeta doğa koşullarının insafına terk edildiği bu ortamda acil önlemler alınmazsa, çiftçilerimizin üretimi bırakma riski büyüktür. Nitekim ayçiçeğinden umduğunu bulamayan pek çok üretici alternatif ürün arayışına girmeye başlamıştır. Bu da uzun vadede ülkemizi gıda arzında dışa bağımlı hale getirecek, kendi kendine yetebilme imkanımızı azaltacaktır. - B. M. M. *

Yukarıda belirtilen sorunlar göz önüne alındığında, ülkemizde ayçiçeği üretiminde yaşanan verim kayıplarının ve artan ithalat bağımlılığının nedenlerinin etraflıca araştırılması, kuraklık başta olmak üzere iklim kaynaklı risklere karşı tarım sektörünün dirençli hale getirilmesi için alınması gereken acil önlemlerin belirlenmesi hayati önem taşımaktadır. Kuraklıkla mücadelede ülke çapında etkin bir erken uyarı ve izleme sisteminin kurulması, sulama altyapısına yatırım yapılarak üreticilerin suya erişiminin güvence altına alınması, zarar gören üreticilerin kredi borçlarının ertelenmesi ve doğrudan gelir desteği sağlanması, ayçiçeği üreticilerine verilen prim ve girdi desteklerinin enflasyon ve kuraklık koşulları dikkate alınarak yeterli seviyelere yükseltilmesi, ithalat politikalarının yerli üretimi teşvik edecek şekilde yeniden düzenlenmesi gibi konuların kapsamlı biçimde ele alınması gerekmektedir. Bu hususlarda mevcut durumun ve eksikliklerin tespit edilerek gereken tedbirlerin saptanması amacıyla Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104. ve 105. maddeleri gereğince bir Meclis Araştırması açılmasını saygılarımla arz ederim.