Burs ve kredi sisteminin güncel ekonomik verilere göre yeniden değerlendirilmesi ve öğrencilere destek mekanizmaları oluşturulması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Bu çerçevede, mevcut burs ve kredi sisteminin güncel ekonomik göstergeler ışığında yeniden değerlendirilmesi; burs miktarlarının enflasyon ve geçim endekslerine göre artırılması, kredi geri ödemelerinin gelir düzeyine göre yeniden yapılandırılması, lisansüstü düzeyde öğrenim gören öğrenciler için ayrı destek mekanizmalarının oluşturulması ve okul terk oranlarının azaltılması amacıyla Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 104 ve 105, maddeleri uyarınca Meclis araştırması açılmasını arz ederiz.

GEREKÇE

Türkiye'de yükseköğretim sisteminde öğrenim gören yaklaşık 7 milyon öğrencinin büyük bölümü, eğitimlerini devlet destekli burs ve öğrenim kredileriyle sürdürmektedir. Ancak bu desteklerin düzeyi, son yıllarda artan yaşam maliyetleri ve enflasyon oranları karşısında yetersiz kalmıştır. TÜİK verilerine göre 2023 yılında öğrenci başına yapılan eğitim harcaması 49.045 TL, yükseköğretim düzeyinde ise 84.759 TL olarak kaydedilmiştir. Eğitim harcamaları bir önceki yıla göre %92,5 artmış, toplam harcama 1 trilyon 130 milyar TL'yi aşmıştır. Buna karşın, KYK tarafından sağlanan burs ve kredi tutarları 2025 yılı itibarıyla lisans öğrencileri

için 3.000 TL, yüksek lisans için 6.000 TL, doktora için 9.000 TL düzeyinde kalmıştır. Bu tutarlar, barınma, beslenme, ulaşım ve eğitim materyali giderleriyle kıyaslandığında öğrencilerin en temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaz hâle gelmiştir.

Türkiye genelinde 2024 itibarıyla yıllık enflasyon oranı %44,38; "lokanta-otel" grubundaki fiyat artışı %94,78; kira artış oranı ise %60'1 aşmıştır. Bu göstergeler, öğrencilerin en çok harcama yaptığı alanlarda fiyatların ortalama iki katına çıktığını göstermektedir. Öğrenci yurtlarının kapasitesi yetersiz kaldığından, öğrencilerin önemli bir kısmı özel yurtlara ya da kiralık konutlara yönelmekte; bu da ayık giderlerini en az 8-10 bin TL seviyesine taşımaktadır. Gıda fiyatlarındaki artış da öğrencilerin günlük yaşamını doğrudan etkilemekte, birçok öğrencinin öğün sayısını azalttığı veya sağlıksız beslenmeye yöneldiği bilinmektedir.

Yükseköğretim Kurulu verilerine göre 2023-2024 öğretim yılında yüksek lisans ve doktora düzeyinde öğrenim gören öğrenci sayısı yaklaşık 350 bini bulmuştur. Bu kesimin büyük çoğunluğu, araştırma ve bilimsel üretim süreçlerinde yoğun emek harcamakta; buna karşın düzenli bir gelir güvencesine sahip olamamaktadır. TÜBİTAK ve YÖK bursları yalnızca belirli başarı kriterlerine veya sınırlı alanlara tahsis edildiğinden, çok sayıda lisansüstü öğrenci KYK kredisine yönelmektedir. Ancak kredi miktarları hem düşük hem de geri ödeme koşulları açısından katıdır. Bu durum, nitelikli insan kaynağının akademik alanda kalıcılığını zorlaştırmakta ve ülkenin bilimsel üretim kapasitesini sınırlamaktadır.

Mezuniyet sonrası süreçte de öğrencilerin ekonomik yükü devam etmektedir. Türkiye'de genç işsizlik oranı %17 civarındadır; yeni mezunların önemli bir kısmı düşük gelirli veya güvencesiz işlerde çalışmaktadır. Bu koşullarda kredi borçlarının geri ödenmesi, gençler üzerinde ciddi bir baskı oluşturmaktadır. Kredi sisteminin gelirden bağımsız biçimde belirlenmiş sabit taksitlerle yürütülmesi, mezunların ekonomik kırılganlığını artırmaktadır. Sosyal devlet ilkesi gereği, eğitim sürecinde sağlanan kredilerin geri ödemesinin gelir düzeyi esasına göre yapılandırılması bir zorunluluk hâline gelmiştir.

Öğrencilerin yaşamsal zorlukları, yalnızca bireysel bir refah meselesi değil, aynı zamanda eğitimde fırsat eşitliğini zedeleyen yapısal bir sorundur. TÜİK'in Aile Yapısı Araştırması verilerine göre, eğitimine devam etmek istediği hâlde ekonomik nedenlerle okulunu yarıda bırakan gençlerin oranı %48,1'e ulaşmıştır. Bu oran, yükseköğretim düzeyinde maddi imkânların yetersizliğinin doğrudan eğitim hakkını engellediğini göstermektedir. Bu nedenle burs ve kredi sisteminin kapsamı genişletilmeli, destek miktarları asgari geçim maliyetleriyle uyumlu hale getirilmeli ve kredi borçlarının gelir düzeyine göre yeniden düzenlenmesi sağlanmalıdır.

Eğitim hakkı, Anayasa'nın 42'nci maddesinde güvence altına alınmış temel bir haktır. Devletin görevi, bu hakkın tüm vatandaşlar için erişilebilir olmasını sağlamaktır. Öğrencilerin ekonomik koşulları nedeniyle eğitimden kopmasının önüne geçilmesi, yalnızca sosyal adaletin değil, aynı zamanda kalkınma politikasının da gereğidir. Bu doğrultuda, yükseköğretim öğrencilerinin yaşam standartlarının korunması, burs ve kredi desteklerinin güncel ekonomik verilerle uyumlu biçimde artırılması ve gençlerin eğitim sürecinde güvence altına alınması amacıyla bir Meclis Araştırması açılmasını arz ederiz.