Motokuryelerin karşılaştıkları sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Kurye Hakları Derneği verilerine göre, yalnızca 2022 yılında en az 58, 2023 yılında 68, 2024 yılında ise 63 motokurye iş başında yaşamını yitirmiştir. Bu veriler, münferit kazalardan çok, yapısal bir işçi sağlığı ve iş güvenliği krizini gözler önüne sermektedir.

Motokuryeler, teslimat sürelerinin algoritmalar tarafından belirlendiği, gecikme halinde gelir kaybı veya işsizlik riskiyle karşı karşıya kaldıkları bir sistemin içinde çalışmaktadır. Paket başı ücretlendirme, performans ve hız odaklı prim sistemleri, "esnek mesai" adı altında fiilen sınırsız çalışma sürelerini beraberinde getirmekte; bu durum, motokuryeleri sürekli hızlanmaya zorlayan bir mekanizmaya dönüştürmektedir. Dört mevsim boyunca, zorlu hava koşullarında dahi kesintisiz çalışmak zorunda kalan motokuryeler, fiilen sürekli risk altındadır.

Sektördeki istihdam biçimleri de ciddi bir sorun alanı oluşturmaktadır. Motokuryelerin önemli bir kısmı, "kendi hesabına çalışan esnaf" statüsü altında gösterilmekte; bu uygulama, işverenin sorumluluklarının büyük ölçüde emekçinin sırtına yüklenmesine yol açmaktadır. Araç, yakıt, bakım, koruyucu ekipman, sigorta ve benzeri maliyetler tamamen motokuryeye aitken; işin planlaması, teslimat algoritmaları ve çalışma temposu şirketler tarafından belirlenmektedir. Bu çelişkili yapı, hem ekonomik hem de hukuki açıdan motokuryeleri korumasız bırakmaktadır.

İşçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerinin yetersizliği, bu alanın en belirgin zafiyetidir. Pek çok motokurye, koruyucu donanıma ve mesleki eğitime erişemeden çalışmakta; düzenli denetimden yoksun bırakılmaktadır. Resmî istatistiklerde motokuryelerin aynı bir kategori olarak dahi izlenmemesi, görünmezliği artırmakta ve önlem alınmasını güçleştirmektedir. Bu gerçeklik, "çok tehlikeli iş kolu" sınıfına dahil edilmesinin zorunluluğunu açıkça motokuryeliğin göstermektedir.

Motokuryeler, yalnızca iş güvenliği değil, aynı zamanda toplumsal önyargılarla da mücadele etmektedir. Trafikte risk alan kişiler olarak etiketlenmekte; oysa hız ve risk, bireysel tercihten çok, algoritmaların belirlediği teslimat süresinin zorunlu sonucudur. Gecikme durumunda gelir kaybı ya da işten çıkarılma korkusu, motokuryeleri sürekli baskı altında tutmaktadır. Böyle bir sistemde, motokuryeler hem kendi yaşamlarını hem de diğer sürücülerin güvenliğini korumaya çalışırken, aynı zamanda geçim mücadelesi vermektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 2. maddesiyle tanımlanan "sosyal hukuk devleti" ilkesi, herkes için güvenli, sağlıklı ve insanca çalışma koşullarını sağlamayı gerektirir. Çalışma yaşamının hızla dijitalleştiği bu dönemde motokuryelik, yasal düzenlemelerin dışında bırakılmamalı; sendikal haklar, sosyal güvenlik, işçi sağlığı ve iş güvenliği konularında kapsamlı bir yasal çerçeveyle korunmalıdır. Bu nedenlerle; motokuryelerin çalışma koşullarının, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin, sosyal güvenlik kapsamının, esnaf-kurye statüsünün ve platform ekonomisinin iş ilişkileri üzerindeki etkilerinin tüm yönleriyle araştırılarak gerekli yasal düzenlemelerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması gereklidir.

GRUP BASKANL