Psikologların yaşadıkları mesleki problemlerin araştırılarak kamudaki psikolog istihdamının ve toplumun ruh sağlığı hizmetlerine erişiminin artırılması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye'de son yıllarda ruh sağlığı alanına yönelik toplumsal ihtiyaç belirgin biçimde artmıştır. Ekonomik kriz, yoksulluk, işsizlik, afetler, göç, aile içi şiddet, çocuk ihmali ve istismarı, eğitim ve barınma sorunları ile gençler arasında yaygınlaşan kaygı, depresyon ve umutsuzluk duyguları, sanal kumar, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı, artan intihar oranları; psikososyal destek hizmetlerini kamusal bir zorunluluk hâline getirmiştir. Buna karşın, bu hizmetlerin temel taşı olan psikologların kamudaki istihdamı son derece sınırlı kalmakta; artan ihtiyaca rağmeni kamu politikalarının bu alanda yetersiz olduğu görülmektedir.

Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığı başta olmak üzere birçok kamu kurumu; hastaneler, sağlıklı hayat merkezleri, toplum ruh sağlığı merkezleri, sosyal hizmet merkezleri, çocuk kuruluşları, bağımlılıkla mücadele merkezleri, kadın konukevleri, yatılı okullar, KYK yurtları ve spor kurumları aracılığıyla ruh sağlığıyla doğrudan ilişkili hizmetler yürütmektedir. Ancak bu alanların büyük bölümünde psikolog sayısının yetersiz olduğu, mevcut personelin aşırı iş yükü altında çalıştığı ve birçok birimde psikososyal destek hizmetlerinin ya hiç sunulamadığı ya da süreklilik arz etmediği yönünde yaygın tespitler bulunmaktadır.

Öte yandan üniversitelerin psikoloji bölümlerinden her yıl binlerce mezun verilmesine rağmen, kamuda açılan kadroların bu mezun sayısıyla kıyaslanamayacak derecede sınırlı olduğu bilinmektedir. Özel üniversitelerde çok sayıda kontenjan açılmasının da istihdam ve eğitim kalitesine etkilerinin incelenmesi gerekmektedir. Mezun psikologların önemli bir bölümü işsiz kalmakta ya da özel sektörde düşük ücretlerle, güvencesiz koşullarda çalışmak zorunda bırakılmaktadır. Kamuda istihdamın yetersizliği, yalnızca meslek mensuplarının değil; aynı zamanda toplumun ruh sağlığına erişim hakkının da zedelenmesine yol açmaktadır. Bu durum, bir yandan kamusal ihtiyaç artarken diğer yandan yetişmiş insan gücünün âtıl bırakıldığı çelişkili bir tablo ortaya çıkarmaktadır.

Psikoloji eğitiminin niteliği, kontenjanların planlanması, uygulama ve staj imkanları, mezuniyet sonrası istihdamla kurulan bağın zayıflığı ve kamu kurumlarının insan kaynağı planlaması arasındaki uyumsuzluk da bu tablonun önemli bir parçasıdır. Fakültelerde verilen'eğitimin kamusal ihtiyaçlarla ne ölçüde örtüştüğü, mezun sayılarının hangi bilimsel ve toplumsal ihtiyaç analizlerine göre belirlendiği ve bu mezunların hangi alanlarda istihdam edileceğine dair bütüncül bir devlet politikasının bulunup bulunmadığı kamuoyu açısından belirsizdir. Ayrıca, psikologların meslek yasasının olmaması da psikologlarımızın çalışma hayatına doğrudan etki etmektedir. Ruh sağlığı hizmetleri alanındaki bu yapısal sorunlar, tek bir bakanlığın yetki alanıyla sınırlı olmayıp; sağlık, sosyal hizmetler, eğitim, gençlik ve spor politikalarının kesişiminde yer almaktadır. Bu nedenle, psikologların kamudaki istihdam durumu, görev tanımları, çalışma koşulları, mesleki yetkileri, eğitim-istihdam dengesi ve kurumsal koordinasyon eksikliklerinin parçalı değil; bütüncül ve veriye dayalı biçimde ele alınması gerekmektedir. Aksi hâlde hem toplumun artan ruh sağlığı ihtiyaçları karşılanamayacak hem de yetişmiş insan gücünün kamudan uzaklaşması sürecektir.

Bu çerçevede; psikologların kamuda istihdamına ilişkin mevcut durumun tüm boyutlarıyla ortaya konulması, farklı bakanlıkların sorumluluk alanlarındaki ihtiyaçların karşılaştırmalı biçimde incelenmesi, üniversitelerdeki psikoloji eğitiminin kamusal ihtiyaçlarla uyumunun değerlendirilmesi ve sürdürülebilir bir ruh sağlığı insan kaynağı politikasının geliştirilmesi amacıyla kapsamlı bir Meclis araştırması yapılması zorunlu hâle gelmiştir.

Tüm bu nedenlerle; meslek kanunu ile ilgili çalışmaların yapılması, psikologların kamudaki istihdam yetersizliğinin nedenlerinin, bakanlıklar arası koordinasyon eksikliğinin, eğitim-istihdam uyumsuzluğunun, çalışma koşullarının ve toplumun ruh sağlığı hizmetlerine erişimindeki yapısal sorunların tespit edilmesi; çözüm önerilerinin geliştirilmesi ve kamu politikalarının bu doğrultuda yeniden şekillendirilmesi amacıyla, Anayasa'nın 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasını arz ve teklif ederim. 11.12.2025