6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremlerin sonrasında yaşanan yapısal sorunların tüm boyutlarıyla araştırılarak afet yönetim sistemi ve yapı denetim politikalarının geliştirilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki iki büyük deprem, 11 ilde yaklaşık 15 milyon yurttaşı doğrudan etkileyerek Cumhuriyet tarihinin en büyük afetlerinden birine dönüşmüştür. Resmî rakamlara göre 50.783 yurttaşımız hayatını kaybetmiş, 107.204 kişi yaralanmış, 36.932 bina tamamen yıkılmış, yaklaşık 311 bin yapı (872 bin bağımsız birim) kullanılamaz hale gelmiştir.

Aradan geçen üç yıla rağmen, afetin açtığı fiziksel, sosyal ve psikolojik yaralar henüz kapanmamıştır. Yüz binlerce yurttaş hâlâ konteynerlerde yaşamaktadır. Kalıcı konutların önemli bir bölümü tamamlanamamış, altyapı eksiklikleri sürmekte, eğitim ve sağlık gibi temel kamu hizmetlerine erişimde hâlâ ciddi aksaklıklar yaşanmaktadır. Barınma hakkı, sosyal devlet ilkesinin temel bir bileşeni olmasına rağmen, üç yıl sonra dahi yerine getirilememiştir. Deprem bölgesindeki çok sayıda yapının mühendislik hizmeti almadan inşa edilmiş olması, hatta yapı denetim sisteminden geçmiş yeni binaların da yıkılmış olması, bu felaketin yalnızca doğa kaynaklı değil, aynı zamanda insan eliyle büyütülmüş bir toplumsal yıkım olduğunu göstermektedir. Yapı denetim sisteminin piyasacı ve yüzeysel uygulamalarla işlevsizleştiği, kamusal denetim mekanizmalarının neredeyse sembolik düzeyde kaldığı açıkça ortaya çıkmıştır.

Diyarbakır, bu durumun çarpıcı bir örneğidir. Depremin etkisiyle kentte 414 yapı yıkılmış, 411 yurttaşımız yaşamını yitirmiştir. Özellikle Bağlar ilçesindeki Galeria Sitesi'nde yaşanan trajedi, yeni sayılabilecek çok katlı binaların dahi güvensiz olduğunu ve yapı denetim sürecinin güvenilirliğini yitirdiğini gözler önüne sermiştir. TMMOB'a bağlı meslek odalarının hazırladığı teknik raporlar, yıkılan yapıların büyük çoğunluğunun 2000 yılı sonrası yapılmış olduğunu; yani güncel deprem yönetmeliklerine ve denetim sistemine tabi olduğunu göstermektedir. Bu durum, denetimin kâğıt üzerinde kaldığını, halkın yaşam hakkını korumaktan uzaklaştığını ortaya koymaktadır.

Afet yönetimi yalnızca kriz anına müdahale değil, risk oluşmadan önce alınacak önleyici tedbirleri kapsayan çok boyutlu bir kamu görevidir. Ne var ki Türkiye'de afet politikaları hâlâ ağırlıklı olarak reaktif biçimde, felaket gerçekleştikten sonra devreye girmekte; kaynaklar ise çoğu zaman plansız, önceliksiz biçimde kullanılmaktadır.

Bu büyük yıkımın ardından kamuoyunda sıkça dile getirilen bir diğer konu da, TBMM'nın kendi sorumluluklarını ne ölçüde yerine getirdiğidir. Özellikle Afet Risklerini Azaltma Yasası gibi önleyici nitelikte bir yasal çerçevenin halen oluşturulmamış olması, Meclis'in proaktif yasama görevi açısından ciddi bir eksikliktir. Deprem sonrası yönetmeliklerin ve geçici çözümlerin ötesinde, kapsamlı, bilimsel ve katılımcı bir afet politikası inşa edilmeden yaşanan felaketlerden gerçek dersler çıkarılamayacaktır.

Tüm bu nedenlerle, başta Diyarbakır olmak üzere depremden etkilenen tüm illerde yaşanan can kayıplarının, yapı yıkımlarının, kalıcı barınma krizinin, yapı denetim süreçlerinin, kamu sorumluluğunun ve TBMM'nin bu konudaki yasa yapma iradesinin bütüncül biçimde araştırılması, eksikliklerin ortaya konulması ve yeniden benzer yıkımların yaşanmaması adına önleyici bir siyasi irade oluşturulması gerekmektedir.