Suç ve şiddet içeren görüntülerin görsel ve işitsel medyadaki sunum biçimlerinin incelenerek toplumsal etkilerinin değerlendirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Son yıllarda televizyonlarda ve dijital yayın mecralarında, suç ve şiddet içerikli olayların sunum biçimi toplumda giderek artan bir rahatsızlık yaratmaktadır. Özellikle vahşet içeren suçlara ilişkin görüntülerin; olayın özüyle sınırlı kalmadan uzun süre ekranda tutulduğu, ayrıntılarıyla gösterildiği ve gün boyunca defalarca tekrarlandığı görülmektedir. Bu yayın pratiği, kamuoyunu bilgilendirme amacını aşarak başta çocuklar ve gençler olmak üzere toplumun geniş kesimlerini sürekli travmatik içeriklere maruz bırakmaktadır.

Bunun somut bir örneği olarak geçtiğimiz hafta büyük haber sitelerinde, İstanbul Ümraniye'de genç bir kadının öldürülüp parçalanmasıyla ilgili haberi verebiliriz. Cinayetle ilgili polis soruşturmasının bulguları, şüphelinin cesedi taksiyle başka bir ilçeye taşıdığı gibi detaylar haber metinlerinde yer aldı; olay yerinin görüntüleri ve çevresiyle ilgili betimlemeler detaylarıyla defalarca defalarca verildi. Çok sayıda sosyal medya paylaşımı ve haber metninde de bu haber "kesik baş" ifadesiyle öne çıkarıldı.

Bu araştırma önergesi, basın ve ifade özgürlüğünü sınırlamayı, suç ve şiddet olgusunu kamuoyundan gizlemeyi ya da yayınlara sansür getirmeyi amaçlamamaktadır. Haber alma hakkı demokratik toplumların temelidir ve özenle korunmalıdır. Ancak özellikle vahşet içeren görüntüler söz konusu olduğunda, haber verme hakkının ölçülülük ve sorumluluk ilkeleri çerçevesinde ele alınması gerekmektedir. Sorun, suçun varlığından ziyade, bu suçlara ilişkin görüntülerin nasıl, ne kadar süreyle ve kaç kez sunulduğudur.

Vahşet içerikli görüntülerin uzun süre ekranda tutulması, olayın işlenişine dair ayrıntıların görsel olarak aktarılması ve aynı görüntülerin tekrar tekrar yayınlanması; izleyici üzerinde korku ve kaygı yaratmanın ötesine geçerek zamanla acıya karşı duyarlılığın azalmasına ve şiddetin sıradanlaşmasına yol açabilmektedir. Özellikle gelişim çağındaki çocuklar ve gençler açısından bu durum; travmatik etkilere, empati kaybına ve tehlikeyi fark etme ile kaçınma becerilerinin zayıflamasına neden olabilmektedir.

Mevcut yasal düzenlemeler ve yayıncılık ilkeleri bulunsa da suç ve vahşet görüntülerinin süre, ayrıntı ve tekrar bakımından nasıl sunulduğu konusunda bu çerçevenin yeterli olup olmadığı tartışmalıdır. Canlı yayın pratiği, reyting baskısı ve dijital mecraların yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan bu yeni yayıncılık anlayışının toplumsal etkileriyle birlikte ele alınması gerekmektedir. Ayrıca çocuklar ve gençler üzerindeki etkilerin bilimsel veriler ışığında değerlendirilmesi ve uluslararası iyi uygulama örneklerinin incelenmesi önem taşımaktadır.

Bu kapsamda; suç ve özellikle vahşet içeren görüntülerin görsel-işitsel medyada sunum biçimlerinin, bu sunumun bireysel ve toplumsal etkilerinin, çocuklar ve gençler üzerindeki psikososyal sonuçlarının, mevcut etik ve denetim mekanizmalarının etkinliğinin ve farklı ülkelerde uygulanan yayıncılık yaklaşımlarının araştırılması amacıyla; Meclis Araştırması açılması gerekmektedir.