IŞİD terör örgütü tarafından işlenen suçların araştırılması ve etkin bir soruşturma yürütülmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

2011'de Suriye'de başlayan halk protestolarının hızla silahlı çatışmaya dönüşmesiyle ortaya çıkan otorite boşluğunu fırsata çeviren IŞID, geçen yıllar içinde yalnızca Suriye'de değil; Irak'tan Türkiye'ye, Kuzey Afrika' dan Avrupa'ya kadar geniş bir coğrafyada ağır ve sistematik suçlar işlemiştir. Sivillere yönelik kitlesel saldırılar, zorla yerinden etmeler, kadına yönelik şiddet ve diğer insanlık suçlarıyla örgüt, bölgesel ve küresel ölçekte ciddi bir güvenlik tehdidi yaratmıştır.

Örgütün 2014'te Kobane'yi kuşatma girişimi sonrası uluslararası düzeyde bir askeri ve siyasi iş birliği başlamış; kurulan Uluslararası Koalisyon'un hava desteği ve sahadaki yerel güçlerin direnişiyle IŞID kontrol ettiği toprakları kaybetmiştir. Demokratik Suriye Güçleri'nin (DSG) ilerleyişiyle örgüt sahada gerilemiş, ancak bugün doğrudan toprak kontrolünden ziyade asimetrik yöntemlerle dağınık fakat süreklilik arz eden bir tehdit olarak varlığını sürdürmektedir. 6 Ocak'ta, IŞID türevi çetelerin Halep'te bulunan Kürt mahalleleri Şexmeqsûd ve Eşrefiye'ye yönelik saldırılarıyla başlayıp Kuzey ve Doğu Suriye'ye doğru genişleyen eylemleri; Pakistan'da bir caminin bombalanması ve Yalova'da IŞİD'e yönelik operasyonda üç polisin yaşamını yitirmesi, örgütün oluşturduğu tehdidin ciddi ve yakın olduğunu açıkça göstermektedir.

IŞİD'in insanlık için hala ciddi bir tehdit oluşturduğu bir dönemde, IŞİD'e yönelik cezasızlık politikaları IŞİD'i cesaretlendirmiştir. IŞID mensuplarına yönelik soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde cezasızlık pratiği sık görülmekte; sanıklar kısa süreli yargılamalar sonrasında serbest bırakılmakta veya sınırlı cezalarla karşılaşmaktadır. Bu durum, Türkiye'nin IŞİD'e karşı etkin ve caydırıcı bir mücadele yürütüp yürütmediği konusunda ciddi soru işaretleri doğurmuştur. Özellikle de son zamanlarda, tutuklu IŞİD mensuplarının Türkiye'ye iade edileceği iddiaları, Şengal başta olmak üzere insanlığa karşı ağır suçlar işleyen kişiler hakkında bütüncül ve etkin bir soruşturma yürütülüp yürütülmeyeceği konusunda ciddi kaygılar yaratmaktadır.

Nitekim, Türkiye'de IŞİD'e ilişkin yargılamalarda, tutuklu yargılama istisna hale gelmiştir. Özellikle son son yıllarda görülen davalara bakıldığında, IŞID yöneticisi ya da üyesi olduğu iddiasıyla yargılanan çok sayıda sanığın, yargılamanın erken aşamalarında tahliye edildiği ya da adli kontrol tedbirleriyle serbest bırakıldığı görülmektedir.

Dosyalar ayrıntılı incelendiğinde ise, farklı bombalı saldırı davalarında benzer isimlerin öne çıktığı; bu kişilerin olay yerleri, irtibat ağları ve geçmiş bağlantıları üzerinden birbirleriyle ilişkili olduklarının ortaya konulduğu anlaşılmaktadır. Ancak bu bağlantıların çoğu zaman iddia makamı ya da mahkemeler tarafından değil, müşteki vekilleri ve katılan avukatlar tarafından dosyaya taşındığı ve görünür kılındığı görülmektedir. Nitekim Diyarbakır mitingi saldırısından Suruç Katliamı'na ve Ankara Gar Katliamı'na uzanan süreçte, aynı çevreler ve bağlantı ağları dikkat çekmiş; bu zincirin halkalarının büyük ölçüde cezasızlık pratiğiyle döşendiği yönünde ciddi eleştiriler dile getirilmiştir. Pek çok olayda faillerin, haklarındaki güçlü ve somut iddialara rağmen serbest bırakıldığı ya da devam eden yargılamalar sırasında ortaya çıkan örgütsel bağlantıların yeterince derinleştirilmediği ve üzerinin örtüldüğü iddiaları kamuoyuna yansımıştır.

Uygulamada bazı yargı kararlarına bakıldığında, IŞID sanıklarının yargılanmasında örgüt içindeki konumlarının — örneğin yönetici ya da karar alıcı düzeyde olup olmadıklarının - çoğu zaman belirleyici bir kriter olarak ele alınmadığı görülmektedir. Benzer şekilde, Suriye, Irak, Orta Asya ya da Afganistan gibi çatışma bölgelerinde işlendiği iddia edilen ağır suçların, Türkiye'deki yargılamalara yansıtılmamaktadır. Sanıkların yalnızca Türkiye sınırları içinde işledikleri ve somut olarak isnat edilebilen eylemler çerçevesinde, çoğunlukla "örgüt üyeliği" suçu kapsamında değerlendirilmesi; yurt dışındaki fiillerin ise çoğu dosyada dikkate alınmaması, ciddi bir cezasızlık pratiğidir.

Bu davalarda dikkat çeken bir diğer ortak husus ise, bombalı saldırılarda yakınlarını kaybedenlerin, yaralananların ve vekillerinin; soruşturmaların kapsamının genişletilmesi, saldırıların arkasındaki organizasyonel yapının bütünüyle ortaya çıkarılması ve şüpheliler ile olası kamu görevlileri arasındaki bağlantıların araştırılması yönündeki taleplerinin çoğu kez reddedilmesi ya da karşılıksız bırakılmasıdır.

Ortaya çıkan tablo, Türkiye'nin, IŞID gibi insanlığa karşı ağır suçlar işlemiş bir örgüt için fiilen bir "cezasızlık anlayışı" niteliği taşıdığını göstermektedir. Mevcut yargı pratikleri, örgüt üyelerinin tutuksuz yargılanması, cezaların caydırıcı olmaması ve uluslararası boyutta işlenen suçların göz ardı edilmesi, bu algıyı güçlendirmektedir. Bu bağlamda, IŞID mensuplarının Türkiye'ye getirilmesi gündemi, sadece güvenlik açısından değil, aynı zamanda hukukun üstünlüğü ve insan hakları perspektifinden de ciddi riskler barındırmaktadır ; ayrıca, bu çetelerin özellikle Kürtlere ve kadınlara karşı işledikleri ağır suçların görmezden gelinmesi, toplum içinde derin güven bunalımlarına ve sosyal kırılmalara yol açma potansiyeli taşımaktadır. Bu nedenlerle, söz konusu örgüt üyelerinin Türkiye'deki hukuki statüsü, yargı süreçlerinin etkinliği ve cezasızlık pratiklerinin yarattığı boşlukların kapsamlı biçimde incelenmesi, bu araştırma önergesinin temel amacı ve gerekliliğini oluşturmaktadır.