Sağlık Bakanlığı bünyesinde yürütülen yapay zeka projelerinin ihale ve işbirliği süreçlerinin tüm yönleriyle araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Sağlık sektörü, yalnızca bir kamu hizmeti alanı değil; doğrudan insan hayatını, ulusal güvenliği, veri egemenliğini ve kamu bütçesini ilgilendiren stratejik bir alandır. Son yıllarda sağlıkta dijitalleşme ve yapay zekâ uygulamaları hız kazanmış; teşhis, tedavi planlaması ve klinik karar süreçleri algoritmalar üzerinden şekillenmeye başlamıştır. Ancak bu dönüşümün hangi aktörlerin etkisiyle yönlendirildiği ve kamu yararının mı yoksa küresel ticari çıkarların mı ciddi bir tartışma konusudur.
Sağlık politikalarının küresel ilaç ve teknoloji lobilerinin yönlendirmesine açık hâle gelmesi, yalnızca ekonomik değil; doğrudan ulusal güvenlik meselesidir. Sağlık verileri, bir ülkenin en stratejik verileri arasındadır. Yapay zekâ sistemlerini geliştiren, veri setlerini yöneten ve algoritmaları tasarlayan aktörler; sağlık sisteminin karar süreçlerini dolaylı olarak şekillendirme gücüne sahiptir. Eğer bu alan, küresel ilaç şirketlerinin etki alanına girerse; kamu politikaları ile ticari çıkarlar arasındaki sınır belirsizleşir.
Özellikle geçmişte uluslararası ilaç şirketlerinin Türkiye'de Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) nezdinde rüşvet ve çıkar ilişkilerine dair ortaya atılan iddialar dikkate alındığında, bugün yapay zekâ ve dijital sağlık projelerinde benzer risklerin doğup doğmadığı mutlaka araştırılmalıdır. Pfizer, Novo Nordisk, AstraZeneca, Bayer, Roche gibi çok uluslu firmaların Türkiye'deki faaliyetleri kapsamında Bakanlık ve SGK içindeki lobi faaliyetlerinin olup olmadığı; geri ödeme, ruhsatlandırma ve dijital sağlık entegrasyon süreçlerinde herhangi bir çıkar ilişkisi kurulup kurulmadığı açıklığa kavuşturulmalıdır.
Metnin tamamını göster (9 paragraf daha)Metni kısalt
Sağlık Bakanlığı bürokrasisi ve teknik ekipleri ile küresel ilaç şirketleri arasında olası çıkar bağlantıları, yalnızca etik bir sorun değil; doğrudan ulusal güvenlik tehdididir. Sağlıkta yapay zekâ altyapısının dış etki altında şekillenmesi; veri güvenliği, algoritmik yönlendirme ve ilaç tercih süreçleri üzerinden uzun vadeli bağımlılık yaratabilir. Bu nedenle rüşvet ve çıkar ilişkileri iddiaları kapsamlı şekilde soruşturulmalı, varsa sorumlular ortaya çıkarılmalıdır. Öte yandan Türkiye'nin sağlıkta yapay zekâ alanında dışa bağımlı olması zorunlu değildir. Ülkemiz güçlü bir mühendislik altyapısına sahiptir. Ayrıca yurt dışında görev yapan çok değerli Türk bilim insanları, yapay zekâ ve biyoteknoloji alanında dünyanın önde gelen üniversitelerinde ve teknoloji merkezlerinde önemli görevler üstlenmektedir. Bu bilim insanlarının bilgi birikimi ve deneyimlerinden yararlanmak; bulundukları ülkelerin teknolojik gelişimini ülkemize aktarmak açısından büyük bir fırsattır. Sağlıkta dijital dönüşüm projelerinde bu bilim insanlarının desteği alınmalı, ortak çalışma mekanizmaları oluşturulmalı ve uluslararası tecrübeleri milli projelere entegre edilmelidir.
Yapay zekâ projelerinde öncelik, Türk mühendislerine ve yerli teknoloji firmalarına verilmelidir. Sağlık alanında faaliyet gösteren yerli ilaç ve biyoteknoloji şirketleri desteklenmeli; Eczacıbaşı, Deva Holding, Gen İlaç, Türk İlaç ve Serum, Koçak Farma, Abdi İbrahim gibi firmaların Ar-Ge ve dijital entegrasyon kapasitesi güçlendirilmelidir. Kamu projelerinde yerli yazılım ve yerli veri işleme altyapısı esas alınmalıdır. Sağlık egemenliği, milli teknoloji politikasıyla birlikte ele alınmalıdır. İnsan hay: ha sağlığı, küresel ilaç lobilerinin ticari stratejilerine açık hâle getirilemez. Yapay zeka cağında sağlık politikalarının milli mühendislik gücüyle şekillenmesi bir tercih değil, zorunluulıai, Ert
Bu nedenle;
• Sağlık Bakanlığı bünyesinde yürütülen yapay zekâ projelerinin ihale ve iş birliği süreçlerinin,
• Küresel ilaç firmalarının Bakanlık ve SGK nezdindeki lobi faaliyetlerinin,
• Geçmiş rüşvet iddialarının ve varsa soruşturmaların,
• Bakanlık bürokrasisi ile özel şirketler arasındaki olası çıkar ilişkilerinin,
• Yerli firmaların projelerdeki payının ve dışlanıp dışlanmadığının,
• Yurt dışındaki Türk bilim insanlarının projelere ne ölçüde dahil edildiğinin tüm yönleriyle araştırılması amacıyla Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim. ilhami Özcan AYGUN Prof. Dr. Mühip Kanko
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.