YÖK tarafından açıklanan lisans programlarının üç yıla indirilmesini öneren düzenlemenin olası etkilerinin tüm boyutlarıyla araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Demokratik, bilimsel, ücretsiz ve anadilinde eğitim, toplumsal özgürleşmenin ve kamusal hizmetlerin yegâne pusulasıdır. Eğitimin kimin için ve hangi ihtiyaçlara göre örgütlendiği, pusulanın hangi yöne çevrildiğini de göstermektedir. Eğitim sermayenin kar alanı veya bir toplum mühendisliğinin aparatı olarak görülemez. Oysa yapılmak istenen düzenleme toplumsal ihtiyaçları değil sermayenin ihtiyaçlarını karşılamaya yöneliktir. Böylelikle eğitim süreçleri ve eğitim kurumları sermayenin arka bahçesi haline getirilmek istenmektedir.

Düzenleme barınma, beslenme gibi temel kamusal hakları karşılama sorumluluğundan elini çeken iktidarın yükseköğretimi adım adım tasfiye etme stratejisinin bir parçasıdır. Dolayısıyla tartışma eğitimin süresine indirgenemeyecek kadar derin bir meseleyi açığa çıkarmaktadır. Lisans eğitiminin kısaltılması ve benzer girişimler, yükseköğretimi toplumsal gelişimin bir aracı olmaktan çıkararak sermayenin ihtiyaç duyduğu esnek, düşük maliyetli ve hızla dolaşıma sokulabilir işgücünü üretme mekanizmasına dönüştürmektedir. Bu yönelim, üniversiteyi eleştirel düşüncenin ve bilimsel üretimin alanı olmaktan uzaklaştırarak dar bir mesleki formasyon alanına indirgemektedir. Bugün üniversiteler, bilimsel üretim ve toplumsal gelişim alanı olmaktan çıkarılarak sermayenin ihtiyaç duyduğu işgücünü hızlı ve düşük maliyetle üreten yapılara dönüştürülmektedir. Lisans süresinin kısaltılması girişimi, eğitimi toplumun özgürleşme alanları olarak ve toplumsal ihtiyaçları karşılamak üzere kamusal bir hak olarak gören bir yaklaşımın değil; sermaye için 'ucuz iş gücü" atölyeleri olarak gören zihniyetin devamıdır. MESEM gibi projeleri tamamlayan ve yaygınlaştıran, sınıfsal eşitsizlikleri derinleştiren, gençlerin ütopyalarını "karın tokluğuna iş bulma" ile sınırlandıran bir düzenlemedir. Düzenleme ihtiyacı, benzer örneklerde de karşımıza çıkan istihdama duyarlılık" ve "beceri temelli müfredat" gibi kavramlarla gerekçelendirilse de özünde yükseköğretimin işgücü piyasasının ihtiyaçlarına göre şekillendirilmek istendiği tartışma götürmez bir gerçekliktir. Nitekim Eğitim-Sen ve TMMOB gibi toplumun dinamik kesimleri ve meslek örgütleri de bu sürecin, üniversiteleri bilimsel bilgi üretiminden uzaklaştırarak daha dar bir mesleki formasyon alanına sıkıştırabileceği ve gençleri daha erken yaşta güvencesiz ve düşük ücretli iş gücü haline getireceği yönünde haklı tepkilerini dile getirmektedir. Türkiye'de yükseköğretim mezunları arasında işsizlik oranlarının yüksekliği dikkate alındığında, eğitim süresinin kısaltılması gençlerin istihdam sorununu çözmeyecektir. Aksine, gençleri daha düşük ücretli ve güvencesiz çalışma koşullarına itecektir. Öte yandan akademik takvimin yoğunlaştırılmasıyla yılın tamamına yayılan eğitim modeli, üniversitelerde araştırma faaliyetlerini geri plana iterek akademisyenleri yalnızca ders veren bir işleyişe zorlayacaktır. Bu durum, bilimsel üretimin daha da zayıflamasına ve üniversitelerin araştırma kapasitesinin gerilemesine yol açacaktır. Aynı zamanda öğrencilerin sosyal, kültürel ve entelektüel gelişim alanları daralacak; üniversite yaşamı bütünlüklü bir eğitim süreci olmaktan çıkacaktır.

Yükseköğretim alanındaki bu dönüşüm, tarihsel olarak YÖK'ün kuruluş mantığıyla da doğrudan ilişkilidir. 12 Eylül darbesi sonrasında kurulan YÖK, üniversiteleri siyasal ve toplumsal denetim altına almanın bir aracı olarak şekillendirilmiş; eleştirel düşünceyi sınırlandıran ve tekçi bir anlayışı dayatan bir yapı olarak işlev görmüştür. Bugün ise bu yapı, yalnızca ideolojik denetimin değil, aynı zamanda eğitimin piyasalaştırılmasının da başlıca araçlarından biri haline gelmiştir.

Bu gerçekliğe rağmen akademik takvim ve eğitim süreçlerine ilişkin bu denli kapsamlı değişikliklerin merkezi idari tasarruflarla belirlenmesi YÖK'ün merkeziyetçi yapısını daha da güçlendirecektir.

Sonuç olarak, lisans eğitiminin kısaltılması yönündeki girişimler; eğitimin kamusal niteliğini zayıflatan, üniversitelerin bilimsel ve özerk yapısını aşındıran ve gençliği güvencesizliğe iten kapsamlı bir dönüşümün parçasıdır. Bu nedenle söz konusu düzenlemenin tüm boyutlarıyla incelenmesi, toplumsal, ekonomik ve akademik etkilerinin araştırılması amacıyla bir Meclis Araştırması açılması elzemdir.