Kürtçe dilinin kamusal alanda kullanımında karşılaşılan sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye, Mezopotamya toprakları üzerinde ulusal ve inançsal çeşitliliğiyle zengin bir coğrafya da yer almaktadır. Ancak yüzyıllardır uygulanan tekçi politikalar, bu çeşitliliği büyük ölçüde görmezden gelmiştir. Özellikle Türkçe dışındaki dillerin kullanımının ve öğretiminin sınırlandırılması, bazı dilleri yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştır. Kürtçenin kamusal alanda yeterince kullanılmaması, dilin kuşaklar arası aktarımını zayıflatmakta; böylece Kürtçe, yalnızca bir iletişim aracı olmanın ötesinde, kültürel hafıza ve kimliğin taşıyıcısı olma niteliğini de kaybetme tehdidiyle karşı karşıya kalmaktadır. UNESCO tarafından hazırlanan Tehlike Altındaki Diller Atlası'nda Kurmancî ve özellikle Zazakî lehçeleri de yer almaktadır. Buna rağmen milyonlarca yurttaşın anadili olan Kürtçe'ye hâlâ anayasal güvence verilmemekte ve anadilde eğitim hakkı tanınmamaktadır. Oysa uluslararası insan hakları sözleşmeleri ve demokratik toplum ilkeleri, bireylerin kendi anadilinde eğitim görmesini ve kamusal yaşamda anadilini özgürce kullanabilmesini temel bir hak olarak kabul etmektedir.

Türkiye'de milyonlarca yurttaşın anadili olan Kürtçe; uzun yıllardır inkâr, yasaklama ve ayrımcı politikaların hedefi olmuştur. Günümüzde de Kürtçeye yönelik yasal ve fiili engellemeler; eğitimden kamusal hizmetlere, çalışma yaşamından kültürel üretime kadar birçok alanda sürmektedir. Kürtçe konuştuğu, müzik dinlediği veya kültürel kimliğini ifade ettiği gerekçesiyle yurttaşların işten çıkarılması, şiddete maruz bırakılması, dışlanması; kültürel etkinliklerin yasaklanması, temel hizmetlerde erişimde mağduriyet yaşaması; cezaevlerinde dil temelinde hak ihlallerinin artarak devam etmesi, birlikte yaşamı ve toplumsal barışı zedeleyen ciddi sonuçlar doğurmaktadır. En son olarak; Samsun'un Bafra ilçesinde Kürtçe müzik dinledikleri gerekçesiyle Van'lı iki Kürt işçinin hedef gösterilip önce linç edilmek istenmeleri, sonra gözaltına alınmaları ve en son işlerinden ayrılmak zorunda bırakılmaları, Van'ın Erciş ilçesinde Kürtçe dil eğitimi veren ve sanatsal etkinlikler düzenleyen Arsisa Kültür, Dil ve Sanat Derneği'ne, hiçbir uyarı yapılmadan 400 bin TL cezasının kesilmesi, ve Amedspor'un formasında Kürtçe ifadeler nedeniyle yaptırımlarla karşılaşması bunun güncel örnekleridir.

Özellikle 2016 yılından itibaren belediyelere atanan kayyımlar eliyle Kürtçeye yönelik sistematik engellemeler Kürt halkının değerlerine ve günlük yaşamına bile tesir etmiştir. Çok dilli belediyecilik uygulamaları kaldırılmış, Kürtçe tabelalar indirilmiş, Kürtçe kreşler ve dil-kültür merkezleri kapatılmış, halkın anadilinde hizmet alma hakkı fiilen ortadan kaldırılmıştır. Kayyım politikaları yalnızca yerel demokrasiye değil, aynı zamanda Kürtçenin kamusal alandaki varlığına ve kuşaktan kuşağa aktarımına da ciddi zarar vermiştir. Bugünde bu politikalar güncelliğini korumaktadır.

Sonuç olarak, Kürtçenin korunması ve geliştirilmesi, demokratik toplum ilkeleri ve kültürel çeşitliliğin yaşatılması açısından hayati önemdedir. Kürtçenin Türkiye'de kamusal, hukuki ve kültürel alanda kullanımının önündeki engellerin tespit edilmesi, bu engellerin tarihsel ve sosyopolitik nedenlerinin araştırılması, çözüm önerilerinin geliştirilmesi, çok dilliliğin ve anadilde hakların güvence altına alınması ile toplumsal barışın güçlenmesine katkı sağlanması amacıyla TBMM bünyesinde bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulması önemlidir.