Kocaeli'nin Kartepe ilçesinde yapılması planlanan çelikhane ve haddehane projesinin muhtemel etkilerinin araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Bugün gelinen noktada Kocaeli'nin hava kalitesi, su kaynakları, ulaşım altyapısı, doğal yaşam alanları ve insan sağlığı üzerindeki mevcut sanayi yükünü taşımakta zorlandığı yönünde güçlü bilimsel ve toplumsal kaygılar bulunmaktadır. Buna rağmen yeni ağır sanayi yatırımları ve mevcut tesislere yönelik kapasite artırımı talepleri devam etmektedir.

Bu kapsamda Kartepe ilçesinde kurulması planlanan çelikhane ve haddehane tesisi kamuoyunda ciddi tartışmalara neden olmuş, bölge halkı, meslek odaları, çevre örgütleri ve sivil toplum kuruluşları tarafından yoğun itirazlarla karşılanmıştır. Tüm itirazlara rağmen proje hakkında Çevresel Etki Değerlendirmesi olumlu kararı verilmesi, karar alma süreçlerinin bilimsel yeterliliği ve kamu yararına uygunluğu konusunda soru işaretlerini artırmıştır. Çevresel etkilerin yalnızca tesis bazında değerlendirilmesi, Kocaeli gibi ağır sanayinin yoğunlaştığı kentlerde yeterli bir yaklaşım değildir. Bir tesis tek başına mevzuat sınırları içerisinde görünse dahi, aynı bölgede faaliyet gösteren onlarca sanayi tesisinin oluşturduğu toplam çevresel yük dikkate alınmadan yapılacak değerlendirmeler eksik kalacaktır. Bu nedenle yeni yatırımlar değerlendirilirken yalnızca ilgili tesisin etkileri değil; mevcut sanayi kuruluşları, liman faaliyetleri, lojistik hareketlilik, enerji üretim tesisleri ve ulaşım kaynaklı emisyonlarla birlikte ortaya çıkacak kümülatif etkilerin de dikkate alınması gerekmektedir. Özellikle hurda demir kullanan demir-çelik tesislerinde radyasyon içeren hurdaların sisteme dahil olabilmesi, ağır metal emisyonları, baca gazları, cüruf atıkları ve diğer kirletici unsurlar konusunda kamuoyunda ciddi endişeler bulunmaktadır. Dünyanın farklı bölgelerinde benzer tesislerin çevre ve halk sağlığı üzerinde yarattığı olumsuz etkiler uzun yıllardır bilimsel araştırmalara konu olmaktadır.

Planlanan tesis her ne kadar Kartepe ilçesi sınırlarında yer alsa da ortaya çıkabilecek hava kirliliği, baca gazları, ağır metal taşınımı ve diğer çevresel etkilerin yalnızca Kartepe ile sınırlı kalmayacağı açıktır. Hâkim rüzgâr yönleri ve atmosferik taşımım dikkate alındığında İzmit, Başiskele, Körfez, Derince, Gölcük ve Karamürsel başta olmak üzere geniş bir coğrafyanın etkilenmesi söz konusu olabilecektir.

Bunun yanında yeni ağır sanayi yatırımlarının mevcut karayolu altyapısına ilave yük getirmesi kaçınılmazdır. Zaten ciddi trafik sorunları yaşayan Kocaeli'nde ağır tonajlı araç hareketliliğinin artması, kent içi ulaşımı ve yaşam kalitesini daha da olumsuz etkileyebilecektir. Diğer taraftan Kocaeli halkı uzun yıllardır hava kirliliği, çevresel kirlenme ve bunların sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin kaygılar taşımaktadır. Özellikle kanser vakaları, solunum yolu hastalıkları ve çevresel faktörlerle ilişkili sağlık sorunları konusunda kamuoyunda yaygın bir endişe bulunmaktadır.

Bu nedenle Sağlık Bakanlığı, TÜİK, üniversiteler ve ilgili kurumların verileri ışığında Kocaeli'nde ölüm nedenlerinin, kanser görülme sıklıklarının, çevresel nıaruziyetlerırı ve sanayi faaliyetleri ile halk sağlığı arasındaki ilişkinin kapsamlı biçimde araştırılması gerekmektedir. Kocaeli'de yaşayan vatandaşların sağlığı, temiz hava hakkı, temiz suya erişim hakkı ve sağlıklı çevrede yaşama hakkı ekonomik gerekçelerle ikinci plana itilmemelidir. İstihdam ve yatırım söylemleriyle sunulan ekonomik kazanımların, geri dönüşü olmayan çevresel zararlar ve halk sağlığı riskleri karşısında değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu mesele sanayi karşıtlığı değil, sürdürülebilir kalkınma ve yaşam hakkı meselesidir. Üretim ve istihdam elbette önemlidir. Ancak insan sağlığını, doğal yaşamı ve gelecek nesillerin yaşam kalitesini tehdit eden yatırımların kamu yararı açısından yeniden değerlendirilmesi devletin temel sorumlulukları arasındadır.

Bu nedenle;

Kocaeli'nin mevcut çevresel taşıma kapasitesinin bilimsel yöntemlerle belirlenmesi, ağır sanayi tesislerinin hava, su ve toprak üzerindeki toplam etkilerinin ortaya konulması, Kocaeli genelinde kanser vakaları, ölüm nedenleri ve çevresel faktörler arasındaki ilişkinin araştırılması, Kartepe ilçesinde yapılması planlanan çelikhane ve haddehane tesisinin çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerinin yeniden değerlendirilmesi, ÇED süreçlerinde etki analizlerinin yeterliliğinin incelenmesi, ağır sanayi yatırımlarının ulaşım altyapısı ve kent yaşamı üzerindeki etkilerinin araştırılması, halk sağlığını koruyacak yeni yasal ve idari düzenlemelerin belirlenmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kapsamlı bir araştırma yapılması zorunlu hale gelmiştir.

Anayasa'nın 56'ncı maddesinde güvence altına alınan sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkının korunması, Kocaeli'nin doğal varlıklarının gelecek nesillere aktarılması ve kamu yararının sağlanması amacıyla Meclis Araştırması açılması zorunludur.