Kıyılarda yaşanan sığınmacı ölümlerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği verilerine göre dünyada zorla yerinden edilen insanların sayısı 120 milyonu aşmıştır. Türkiye ise uzun yıllardır milyonlarca geçici koruma ve uluslararası koruma kapsamındaki kişiye ev sahipliği yapan ülkelerden biri olmasının yanında Asya, Orta Doğu ve Afrika'dan Avrupa'ya uzanan göç yolları üzerinde yer almaktadır. Bu gerçeklik, göçün insan haklarını merkeze alan bütünlüklü bir anlayışla ele alınmasını gerekli kılmaktadır.

Güvenli ve yasal koruma yollarına erişimin daralması, insanların daha uzun ve daha tehlikeli güzergâhlara yönelmesine neden olmaktadır. Uluslararası Göç Örgütü'nün değerlendirmeleri, göç rotalarının ortadan kalkmadığını, yalnızca yer değiştirdiğini ortaya koymaktadır. Hareket eden insanlar değil, kullandıkları yollar değişmektedir. Bunun bedelini ise çoğu zaman denizlerde yaşamını yitiren insanlar ödemektedir.

Sahil Güvenlik Komutanlığı verilerine göre 2025 yılında Türkiye'nin tüm denizlerinde 767 düzensiz göç olayı meydana gelmiş, 20.078 düzensiz göçmen tespit edilmiş, 59 kişi yaşamını yitirmiş ve 363 organizatör yakalanmıştır. 2026 yılının ilk altı ayında ise 166 olayda 4.043 düzensiz göçmen tespit edilmiş, 42 kişi yaşamını yitirmiş ve 112 organizatör yakalanmıştır. Uluslararası Göç Örgütü'nün Missing Migrants Project verilerine göre ise 2025 yılında dünya genelinde yaklaşık 8 bin göçmen yaşamını yitirmiş ya da kaybolmuş, 2014 yılından bu yana göç yollarında hayatını kaybeden veya kaybolanların sayısı 82 bini aşmıştır. Bodrum, Ayvacık, Çeşme, Seferihisar, Datça ve son olarak Marmaris açıklarında yaşanan facialar, benzer acıların yıllardır tekrarlandığını göstermektedir. Her facia, geride yakınlarının akıbetini bekleyen aileleri ve yarım kalan hayat hikâyelerini bırakmaktadır. İnsan kaçakçılığı ağları göçün nedeni değil, savaşların, yoksulluğun, eşitsizliklerin ve güvenli koruma yollarına erişemeyen insanların çaresizliğinden beslenen uluslararası bir sömürü düzeninin sonucudur. Bu nedenle mücadele, suç örgütlerinin ortaya çıkarılmasının yanında insanları ölümcül göç rotalarına iten yapısal nedenlerin de araştırılmasını gerektirmektedir.

Türkiye, Anayasa'nın 17'nci maddesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 2'nci maddesi ve taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca yaşam hakkını koruma yükümlülüğü altındadır. Arama ve kurtarma kapasitesinin, kurumlar arasındaki koordinasyonun, yaşamını yitiren kişilerin kimliklendirilmesi süreçlerinin ve kayıp kişilerin akıbetinin bütün yönleriyle ' değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. İnsanların yaşamlarını sürdürebilmek için ölümle yaşam arasında tercih yapmak zorunda bırakıldığı bir dünyada denizlerde yaşanan her can kaybı ortak insanlığın vicdanında derin bir yara açmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevi bu ölümleri istatistiklere yansıyan sayılar olarak görmek değil, insanları ölüm pahasına denize açılmak zorunda bırakan nedenleri araştırmak, yaşam hakkını güçlendirecek mekanizmaları geliştirmek ve benzer acıların tekrar yaşanmaması için gerekli önerileri ortaya koymaktır. Bu nedenlerle Türkiye kıyılarında yaşanan mülteci ölümlerinin, göçün yapısal nedenlerinin, insan kaçakçılığı ağlarının faaliyetlerinin, arama ve kurtarma çalışmalarının ve yaşam hakkının korunmasına- ilişkin yükümlülüklerin bütün yönleriyle araştırılması amacıyla Meclis Araştırması açılması gerekli görülmektedir.