Şanlıurfa'da planlı ve plansız elektrik kesintilerinin tarımsal sulama üzerindeki etkilerinin araştırılarak kesintisiz ve kaliteli enerji arzının sağlanması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Başta Viranşehir, Siverek, Akçakale, Harran, Ceylanpınar, Hilvan, Suruç, Bozova, Halfeti ve Birecik olmak üzere birçok ilçede uzun süreli ve tekrarlanan kesintiler yaşandığı; bazı bölgelerde ise üç fazlı sistemleri çalıştırmayacak şekilde tek fazlı veya standart dışı gerilim verildiği yönünde ciddi şikâyetler bulunmaktadır.

Elektriğin şebekede var görünmesi, hizmetin gereği gibi sunulduğu anlamına gelmez. Sulama motorlarının çalışmadığı, kuyulardan su çekilemediği ve tarlaların sulanamadığı bir durumda enerji hizmeti yalnızca şeklen sunulmuş olur. Faz eksikliği, düşük gerilim ve ani dalgalanmalar; ürün kaybının yanında motor, pompa, trafo, pano ve diğer tarımsal ekipmanların zarar görmesine de yol açmaktadır.

Sulama birliklerinin enerji borçları gerekçe gösterilerek ortak pompa istasyonlarının elektriğinin kesilmesi hâlinde, borcu olmayan veya yükümlülüğünü yerine getiren çiftçiler de sulama hizmetinden mahrum kalmaktadır. Bireysel bir borcun borçlu-borçsuz ayrımı yapılmaksızın bütün üreticilere uygulanması; hukuki güvenlik, eşitlik, ölçülülük ve kişisel sorumluluk ilkeleriyle bağdaşmaz.

Elektrik kesintileri nedeniyle sulama yapılamaması, çiftçinin aylar boyunca yaptığı tohum, gübre, mazot, ilaç, işçilik, kira ve kredi harcamalarının boşa gitmesine; ürünlerin kurumasına veya verimin düşmesine neden olmaktadır. Bu zarar yalnızca üreticiyi değil, gıda arzını, tüketici fiyatlarını, kırsal istihdamı ve bölge ekonomisini de etkilemektedir.

Kesintilerin teknik zorunluluktan, bakım ve arızadan, altyapı yetersizliğinden, yük yönetiminden veya borç tahsilatı amacından hangisine dayandığı açıklığa kavuşturulmalıdır. Kesinti, arıza, sayaç, SCADA, faz ve gerilim kayıtlarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı; yaşanan sorunların tam kesinti olarak kayıtlara geçirilip geçirilmediği bağımsız biçimde incelenmelidir.

Şanlıurfa'nın tarımsal üretim kapasitesi ve sulama dönemlerindeki enerji talebi uzun yıllardır bilinmektedir. Buna rağmen trafo, enerji nakil hattı ve şebeke kapasitesinin ihtiyaca göre artırılmaması; bakım ve yenileme yatırımlarının zamanında yapılmaması, sorunun öngörülebilir ve önlenebilir olduğunu göstermektedir.

Elektrik dağıtım hizmetinin özel bir şirket eliyle yürütülmesi, hizmetin kamusal niteliğini ve devletin denetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Dağıtım şirketinin onaylanan yatırım bütçeleri ile fiilen gerçekleştirdiği yatırımların örtüşüp örtüşmediği; EPDK, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, TEDAŞ, Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ, Şanlıurfa Valiliği AĞ idarelerin denetim ve koordinasyon görevlerini gereği gibi yerine getirip, gelimğdiği araştırılmalıdır. kesintiler ve teknik kalite sorunları nedeniyle sulanamayan arazi miktarı, ürün ve verim zarar gören ekipmanlar ile çiftçilerin toplam ekonomik ve finansal zararı belirlenmelidir. Mevcut tazminat mekanizmalarının erişilebilir ve yeterli olup olmadığı; hak sahiplerinin bilgilendirilip bilgilendirilmediği ve zararların zamanında karşılanıp karşılanmadığı da ortaya çıkarılmalıdır.

Anayasa'nın 2'nci, 5'inci, 10'uncu, 35'inci, 45'inci, 49'uncu ve 125'inci maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; tarımsal üretimin korunması, kamu hizmetinin eşit ve kesintisiz sunulması, mülkiyet ve çalışma haklarının güvence altına alınması ve idarenin kusurundan doğan zararların giderilmesi devletin anayasal yükümlülüğüdür.

Kurulacak Meclis araştırması komisyonunca; elektrik kesintileri ile faz ve gerilim sorunlarının nedenleri, sulama tesislerine uygulanan toplu kesintilerin hukuki dayanağı, borcu olmayan üreticilerin mağduriyeti, dağıtım şirketinin yatırım ve bakım yükümlülükleri, kamu kurumlarının denetim sorumluluğu, çiftçilerin uğradığı zararlar, mevcut tazminat yolları ve kesintisiz enerji arzı için alınması gereken tüm yasal, idari, teknik ve malı tedbirler araştırılmalıdır. Konuyla doğrudan veya dolaylı bağlantılı olarak ortaya çıkacak diğer hususlar da inceleme kapsamına alınmalıdır.

Borcu olmayan çiftçinin elektriğinin kesilmesi, ortak tesis borcu gerekçe gösterilerek bütün üreticilerin cezalandırılması ve tarlaların göz göre göre kurumasına seyirci kalınması hukuk devletiyle bağdaşmaz. Kamu hizmetini sunan şirketin ve onu denetleyen makamların kusuru varsa sorumlular belirlenmeli, çiftçinin zararı karşılanmalı ve bu mağduriyetin tekrarını önleyecek kalıcı bir sistem kurulmalıdır.

Bu nedenlerle Şanlıurfa'da yaşanan elektrik kesintilerinin, tek faz ve düşük gerilim uygulamalarının, sulama tesislerinin topluca enerjisiz bırakılmasının ve buna bağlı üretim kayıplarının bütün yönleriyle araştırılması amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde bir Araştırma Komisyonu kurulması zorunlu hale gelmiştir.