Cezaevlerinde yaşandığı iddia edilen hak ihlallerinin incelenerek hükümlü ve tutuklu haklarının korunması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Bu yapısal ihlallerin başında, mahpusların rızaları dışında, aileleri ile avukatlarına haber verilmeksizin gerçekleştirilen ve yaygın bir sürgün mekanizmasına dönüşen sevk ve nakiller gelmektedir. Mahpusların ailelerinden yüzlerce kilometre uzakta tutulması, görüş hakkını özellikle yaşlı, hasta ve ekonomik imkânları sınırlı aileler bakımından fiilen kullanılamaz hâle getirmektedir. Kızıltepe'de yaşayan ailesinden uzakta Giresun Espiye Hapishanesinde tutulan Ramazan Eroğlu ile ailesi Urfa'nın Suruç ilçesinde yaşayan, kendisi ise Samsun Kavak S Tipi Hapishanesinde tutulan Mustafa Müslüm'ün durumu bu uygulamanın somut örnekleridir. Ailelerin yüzlerce kilometrelik yolu düzenli olarak katetmesinin beklenmesi, infazın sonuçlarını mahpusun ailesine de yüklemekte ve aile bağlarını sistematik biçimde zedelemektedir.

Bunun yanı sıra kamuoyunda "kuyu tipi" olarak adlandırılan Y ve S tipi yüksek güvenlikli cezaevlerinde uygulanan ağır tecrit koşulları, tek kişilik odalara dayalı mimari yapı ve sosyal alanların kısıtlanması mahpusların beden ve ruh sağlığını tehdit etmektedir. Karadeniz bölgesindeki cezaevlerinde siyasi mahpusların odalarının kasıtlı olarak birbirinden uzaklaştırılması tecridin derinleştiğini göstermektedir. Ayrıca cezaevi girişlerinde uygulanan çıplak ve ince arama dayatmaları ile koğuş aramalarındaki fiziksel müdahaleler insan onurunu zedelemektedir. Nitekim Marmara 4 No'lu L Tipi Cezaevinde tutulan Veysi Şimşek'in fiziksel şiddete maruz kaldığı, Antalya S Tipi Cezaevine sevk edilen Mehmet Şimşek'in ise cezaevi girişinde kötü muamele gördüğü yönündeki iddialar, keyfi uygulamaların ulaştığı boyutu ortaya koymaktadır.

Bu uygulamaların yol açtığı en ağır sonuçlardan biri Özcan Aksu örneğinde görülmektedir. 22 Haziran 2026 tarihinde gözaltına alınan ve ardından tutuklanarak Marmara Ceza İnfaz Kurumuna gönderilen Özcan Aksu'yu 26 Haziran'da ziyaret eden ailesi, görüş sırasında Aksu'nun yüzünde ve vücudunda ağır darp izleri bulunduğunu, bilincinin bulanık olduğunu ve yakınlarını tanıyamadığını belirtmiştir. Tam teşekküllü bir hastaneye zamanında sevk edilmediği de ileri sürülen Aksu'nun, cezaevinde geçirdiği 14 günün ardından 5 Temmuz 2026 tarihinde yaşamını yitirmesi; işkence, kötü muamele ve şüpheli ölüm iddialarının etkili biçimde soruşturulması gereğini ortaya koymaktadır.

Özcan Aksu örneği, geciktirilen sağlık müdahalelerinin yol açabileceği ağır sonuçları ortaya koyarken, ağız içi arama dayatması da tedaviye erişimin önünde sistematik bir engele dönüşmüştür. Tanık Alici'nin tutulduğu Burdur Yüksek Güvenlikli Cezaevinde mahpuslara hastane sevklerinin yanı sıra havalandırmaya çıkarken dahi ağız içi arama dayatılmaktadır. Giresun Espiye L Tipi Cezaevinde ayağı kırılan Aydın Oğuz, acil sevk kararına rağmen bu uygulamayı kabul etmediği için hastaneye götürülmemiştir. Aort damarında genişleme ve Hepatit-B hastalığı bulunan Orhan Çaçan'ın da aynı gerekçeyle hastaneye erişimi engellenmiştir.

Cezaevlerindeki keyfiliğin bir başka boyutunu oluşturan ve 2021 yılında uygulanmaya başlanan İdare ve Gözlem Kurulları ise "pişmanlık göstermeme" veya "örgütle bağını kopardığına ilişkin kanaat oluşmaması" gibi öznel değerlendirmelerle mahpusların koşullu salıverilmesini defalarca ertelemekte, mahkeme kararlarını fiilen aşarak hukuki güvenliği ortadan kaldırmaktadır.

Yayın kısıtlamaları, adli ve siyasi mahpuslar arasındaki görüntülü görüşme ayrımcılığı ve Kürtçe mektup ile dilekçelerin "tercüman yokluğu" gerekçesiyle engellenmesi haberleşme özgürlüğü ve ayrımcılık yasağının ihlalidir. Diyarbakır Kadın Cezaevinde tecrit koşullarına karşı açlık grevine giren Seda Baykan örneği ve Diyarbakır Çocuk Cezaevindeki çocukların yetişkin infaz rejimine benzer kısıtlamalara tabi tutulması, kadın ve çocuk mahpusların özgün mağduriyetlerini artırmaktadır.

Bu kapsamda; ceza infaz kurumlarında yaşanan işkence, darp ve kötü muamele iddialarının, rıza dışı sevklerin, Y ve S tipi cezaevlerindeki tecrit uygulamalarının, İdare ve Gözlem Kurullarının erteleme kararlarının, hasta mahpusların tedaviye erişim engellerinin, haberleşme, yayın ve anadilde iletişim kısıtlamalarının, kadın ve çocuk mahpusların karşılaştığı hak ihlallerinin bütün yönleriyle araştırılması, mevcut denetim mekanizmalarının etkinliğinin değerlendirilmesi ve hak ihlallerini kalıcı olarak önleyecek hukuki ve idari tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması elzemdir.