Aşırı sıcakların çalışan sağlığı ve çalışma yaşamı üzerindeki etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Küresel iklim krizinin en ölümcül sonuçlarından biri olan sıcak hava dalgaları, Akdeniz Havzası'nda yer alan ülkemizi doğrudan ve ağır biçimde etkilemektedir. Yaz aylarında mevsim normallerinin çok üzerinde seyreden sıcaklıklar, meteorolojik bir durumun ötesine geçerek çalışma yaşamını felce uğratan ve doğrudan yaşam hakkını tehdit eden yakıcı bir halk sağlığı krizine dönüşmüştür. Uluslararası çalışmalar, dünyada her yıl yaklaşık yarım milyon insanın aşırı sıcağa bağlı nedenlerle yaşamını yitirdiğini ortaya koymaktadır.

Aşırı sıcaklar, açık alanda çalışan emekçiler için doğrudan işçi sağlığı ve iş güvenliği sorunudur. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre işçilerin yüzde 70'i iklim kaynaklı sağlık riskleriyle karşı karşıyadır. Tarım, inşaat, belediye hizmetleri, kuryelik ve madencilik gibi sektörlerde açıkta ya da yetersiz havalandırılan işyerlerinde çalışan emekçiler ağır ısı stresi altındadır. Aşırı sıcaklarda çalışma; dehidratasyon, bilinç kaybı, ısı çarpması ve dikkat kaybına bağlı iş kazalarını tetiklemektedir. Ancak mevzuatımızda aşırı sıcak günlerde zorunlu mesai ayarlaması, gölgelik alan, soğuk içme suyu ve ücretli sıcak izni gibi bağlayıcı kamusal standartlar bulunmamaktadır.

Sıcak hava dalgaları Türkiye'de en çok sosyo-ekonomik açıdan en altta bulunan emekçileri vurmaktadır. İklim kriziyle artan aşırı sıcaklar, işçiler için sadece bir konfor sorunu değil, doğrudan bir sağlık, güvenlik ve yaşam hakkı sorunu haline gelmiştir.

Bilimsel değerlendirmeler, sıcak hava dalgalarının etkilerinin sınıfsal, yaş ve cinsiyet odaklı kırılganlıklar barındırdığını göstermektedir. Klimalı ve korunaklı alanlarda çalışanlar ile sokakta, tarlada, şantiyede ya da havalandırması yetersiz atölyelerde çalışanların maruz kaldığı risk aynı değildir. Güneşe tam maruziyet, hissedilen sıcaklık indeksini 8*C'ye kadar yükseltebilmektedir.

Araştırmalar, tarım emekçilerinde aşırı sıcaklara bağlı ölüm riskinin diğer sektörlere kıyasla çok daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Emekli olmasına rağmen çalışmak zorunda kalan yaşlı işçiler, kronik hastalıkları nedeniyle sıcak dalgalarından en ölümcül şekilde etkilenen grupların başında gelmektedir.

Aşırı sıcak havaların ve sıcak hava dalgalarının resmi olarak işle ilgili bir hastalık ve iş kazası nedeni olarak tanımlanması, işçilere "serinleme hakkı" verilmesi ve ortam sıcaklığı ile nem oranına göre zorunlu mola/çalışma saatleri düzenlemesi getirilmesi değerlendirilmelidir.

Aşırı sıcaklar kronik hastalığı olan yurttaşlar, yaşlılar ve çocuklar için de hayati risk taşımaktadır. Kalp-damar, böbrek, solunum yolu rahatsızlıkları şiddetlenmekte, acil servis başvuruları artmaktadır. Kentlerdeki kontrolsüz betonlaşma ve yeşil alan azlığı "kentsel ısı adası" etkisini doğurmakta, şehir merkezlerini çevrelerinden 5 ila 10 derece daha sıcak hale getirerek kent yoksullarının yaşamını çekilmez kılmaktadır. Ayrıca aşırı sıcaklar orman yangınlarını, su buharlaşmasını ve elektrik kesintilerini tetiklemektedir.

Bu gerekçelerle; TBMM bünyesinde bir Araştırma Komisyonu kurularak, aşırı sıcakların sağlık ve çalışma yaşamı üzerindeki etkilerini incelemek ve çalışanları koruyacak kamusal düzenlemeleri oluşturmak amacıyla "Aşırı Sıcak Hava Dalgalarının Sağlık ve Çalışma Hayatına Etkilerinin Araştırılması" konulu bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulması için gereğini arz ederiz.