Ulusal tütün kontrol mücadelesini her yönden ele alıp etkili önlemlerin geliştirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Dünyanın en büyük halk sağlığı sorunlarından biri olan tütün kullanımı nedeniyle Dünya Sağlık Örgütü'ne üye olan devletler 2003 yılında yaşanan tütün salgınını önlemek için Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'ni kabul etmişlerdir. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından 28 Nisan 2004 tarihinde imzalanan bu sözleşme, 25 Kasım 2004 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde onaylanmıştır.

Tütünün her türü sağlığa zararlıdır ve tütün ürününe maruz kalmanın güvenli bir düzeyi yoktur. Halen dünya genelinde en yaygın tütün kullanım şekli sigaradır. Nargile tütünü, puro, sigarillo, sarma tütünler ve son dönemde hızla yaygınlaşan dumansız tütün ürünleri diğer kullanım biçimleridir. Bu ürünlerin tümü benzer oranda zararlıdır.

Türkiye?de tütün kontrolü mücadelesi uzun yıllardan beri devam etmektedir. Bu konudaki ilk kanun 1996 yılında yayınlanmıştır. Bununla birlikte Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'nin onaylanmasının ardından Türkiye'nin tütün kontrol mücadelesi yeniden hız kazanmış ve Dünya Sağlık Örgütü'nden ödüller almıştır.

Ancak 2011 yılından sonra Türkiye'nin sürdürdüğü tütün kontrol mücadelesinde ciddi sorunlar gelişmiştir. Bu bağlamda; e Türkiye'de yıllar içerisinde tütün çiftçi sayısı istikrarlı biçimde azalmaktadır. e Tütün ürünlerinde kullanılan yerli tütün kullanım oranı azalmaktadır. e Yurtiçine olan sigara satışı artmakta ve Cumhuriyet tarihi rekorları kırılmaktadır. e Makaron ve sarmalık kıyılmış tütün satışları her yıl artmaktadır. e Oluşturulan tütün piyasasındaki ürün çeşitliliği artmaktadır.

"e Perakende satış noktalarında var olan mevzuat hükümlerine uyulmamaktadır. e Ülke genelinde tütün kullanımı artmaktadır. e Tüketim artışı 15-24 yaş arası grupta özellikle kadın cinsiyette kritik bir artışa işaret etmektedir. e Tütün kullanımına bağlı hastalık yükü artmaktadır. e Ulusötesi tütün şirketlerinin kazançları artmaktadır. e Tütün ürünleri ihracatı artmakta ve Türkiye çevre ülkelerin tütün bozmaktadır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 2003-2022 arası dönemde yaprak tütün ihracatı miktar bazında yüzde 46.2 ve dolar bazında yüzde 16.2 azalırken; 2009-2022 döneminde yaprak tütün ithalatı sırasıyla yüzde 48 ve yüzde 28.9 oranında artmıştır. Ülke genelinde işlenmemiş tütün üretim miktarı 2004-2022 arası dönemde yüzde 3.6 oranında düşmüştür.

2003-2022 döneminde iç piyasaya satış miktarı kilogram bazında pipoluk tütünde 5.7 kat, nargilelik tütünde 22 kat; sarmalık kıyılmış tütünde 114 kat ve puro/sigarilloda 122 kat artarken; adet bazında iç piyasaya sigara satışı yüzde 8 (2003-2022 dönemi), makaron üretimi yüzde 61.7 (2015- 2022 dönemi) ve yaprak sigara kağıdı üretimi yüzde 253.6 (2018-2022 dönemi) oranında artmıştır. Küresel Tütün Yetişkin Araştırmaları, Türkiye'deki bu tütün tüketimini artışını bilimsel verilerle ortaya koymuştur.

Şekil 1: Türkiye'de Tütün Kullanım Oranları"

1988 1993 2003 2006 2008 2012 2016

2009-2022 döneminde ölüm sayılarında iskemik kalp hastalığında yüzde 91.3; kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve bronşiektazide yüzde 24.9; larinks ve akciğer kanserinde yüzde 23.8 ve serebrovasküler hastalıklarda yüzde 13.8 oranında artış yaşanmıştır. 2008-2022 döneminde hastalık olduğunu beyan eden bireylerin oranı serebrovasküler hastalık ve koroner kalp hastalığında değişmezken, kronik obstrüktif akciğer hastalığında 2.96 kat artmıştır.

Sonuç olarak; Türkiye'nin son otuz yılda sürdürdüğü tütün kontrol mücadelesi tütün ürünlerinin tümünde üretimsel artışa yol açarak oluşturulan tütün piyasasını çeşitlendirip derinleştirmiştir. Bununla birlikte üretimdeki bu artış, beklendiği gibi yerli tütün üretim miktarını arttırmayıp aksine azaltmış ve şekillendirilen tütün piyasasını ağırlıkla ithalata ve dolayısıyla ulusötesi tütün şirketlerine bağımlı hale getirmiştir. Öte yandan sürdürülen tütün kontrolü uygulamaları, yeterli etkisini gösterememiş olması nedeniyle geçen 14 yılda tütün kullanımıyla ilişkili hastalık mortalite ve morbiditelerinde azaltamamış, aksine bu dönemde kronik obstrüktif akciğer hastalığında artış yaşanmıştır.

Tüm bu gerekçeler nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ulusal tütün kontrol mücadelesini her yönden ele alıp etkili kontrol önlemleri geliştireceği bir araştırma komisyonunun kurulması uygun olacaktır.

" Öner Tak Geç izde My.