Enerji politikalarının değerlendirilerek vatandaşlara uygun fiyatlı enerji sağlayabilecek politikaların belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye'de uygulanan enerji politikalarının sonucu olarak ithal kaynaklara bağımlılık artarak devam etmektedir. Yanlış politikaları sonucu dışa bağımlılığı arttıran AKP, enerji fiyatlarında meydana gelen artışları dış faktörlere bağlayarak sorumluluktan kurtulmaya çalışmaktadır. Özellikle akaryakıt fiyatlarına gelen zamlar takip edilemez olmuştur. Mayıs 2023 seçimleri sonrası akaryakıta defalarca zam gelmiş gelen zamların toplamı yüzde 100'den fazla olmuştur. Enerji alanı, 2001 yılında çıkarılan ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun kurulmasını sağlayan yasayla kamunun dışarıda bırakıldığı ticari bir alan haline dönüştürülmüştür. Yüksek kârlılık vaat eden sektörde özelleştirmeler, serbestleştirme ve piyasalaştırmma gibi neoliberal uygulamalar sebebiyle enerjide kaynak planlaması ve kamu çıkarı anlayışı bir yana bırakılmış, bundan en çok fayda sağlayan dev enerji şirketlerinin, çıkar gruplarının tercihi ve baskıları doğrultusunda enerji politikaları belirlenir olmuştur.

Devam eden ekonomik krizde enflasyon, zamlar sonucu alım gücü düşmüş elektrik ve doğalgaz başta olmak üzere vatandaşlar enerji faturalarını ödeyemez olmuşlardır. Aile Bakanlığının verilerine göre, 2023 yılında elektrik yardımı alan hane sayısı 3 milyon 600 bine ulaşmıştır. Gelişmekte olan ülkelerde enerji enflasyonunun ortalaması yıllık yüzde 26 civarındayken Türkiye'de yüzde 100'e yaklaşan oranlar söz konusudur.

Temmuz 2023 itibarı ile ise EPDK tarafından paylaşılan yeni tariflere göre mesken aboneleri için kilovatsaat başına belirtilen tutar; ilk kademede olan aboneler için 134,1070 TL'ye yükseliş sağlarken, yüksek kademede yer alan aboneler için kilovatsaat başına Temmuz ayı itibariyle 199,1154TL, ticarethane aboneleri için kilovatsaat baş fiyatı 233,2299 TL, yüksek kademede bulunan ticarethane aboneleri için 309,5794 TL olarak belirlenmiş ardından ise 1 Ekim'den itibaren geçerli olmak üzere ise sanayi ve ticarethaneler elektrikte yüzde 20'lik zamlı tarifeye geçmiştir. 2022 yılı I. dönem doğal gaz fiyatlarına bakıldığında ise konutlarda, 1 m3 doğal gaz için tüketicilerin 2022 yılı 1. döneminde ödediği tutar bir önceki döneme göre "631,8 artarak ortalama 295,3 kuruş, sanayide I m3 doğal gaz için ödenen tutar bir önceki döneme göre "%216,7 artarak ortalama 1 070,7 kuruş olmuştur.

İktidara geldiğinden bu yana yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından söz eden AKP, yeni doğalgaz santrallarına lisans verilmesini sağlamak suretiyle dışa bağımlılığı arttırmış; kamuya enerji yatırımları yasaklanırken nükleer santral ve doğayı katleden küçük HES'lere bel bağlayan bir ortam yaratmıştır. Elektrik dağıtımı için 21 bölgeye ayrılan Türkiye'de her bir bölgenin dağıtım ve iletim hizmetleri de başta yandaş müteahhitlerden oluşan şirketlere ucuz bedeller ile ve kamu bankalarından verilen krediler aracılığıyla adeta hibe edilmiştir. Şirketlerin amaçları kar etmek olduğundan hem doğalgaz hem de elektriğin fiyatı tüketicileri mağdur edecek düzeyde yükseltilmektedir. Artan enflasyon sebebiyle yurttaşlar gıdadan, doğalgaza, elektrikten suya, internete ait faturaları ödeyemez duruma gelmiştir. Evde kombiler yakılamamakta, elektrik şirketleri tarafından faturası ödenemeyen elektrikler kesilmekte, yaşamsal ihtiyaçlara erişilememektedir.

Açlık sınırının 13.334,13 TL yoksulluk sınırının 43.433,65 TL olarak belirlendiği, toplam istihdamın yüzde 34,64"ünün sosyal güvenlik sistemi dışında çalıştırıldığı ve çalışanların yüzde 60O'ından fazlasının asgari ücretin altında bir ücretle çalıştığı günümüz Türkiyesinde özellikle yoksul hanelerde faturaların giderler içindeki payı gün geçtikçe daha da ağırlaşmaktadır. Art arda gelen zamlarla birlikte aileler her ay tutarı daha da artan elektrik, doğalgaz v.b. faturalarını ödemekte zorlanmaktadır. AKP'nin ekonomi-politik tercihleri yüzünden kışın çetin koşullarında vatandaşların büyük bir kısmı soğuk ve yokluk arasında seçim yapmak zorunda kalmaktadır. Faturalarını ödeyemedikleri için elektriği ve gazı kesilen konut sayısı her geçen gün artarak devam etmektedir.

Uygulanan sermaye yanlısı politikalar sonucunda enerji kullanımının vazgeçilmez bir insan hakkı olduğu gerçeği yok sayılmış, yükselen enerji fiyatları ve tüketicilerin enerji maliyetlerini karşılayabilme kapasitelerinin sürekli olarak azalması sonucu enerji yoksulluğu gerçek ve acil bir sorun haline gelmiştir. Yanlış ve yıkıcı politikalarla yönetilemez hale getirilen enerji alanı ekonomisi, ekolojisi ve siyasetiyle birlikte bir bütün olarak çöküşe geçmiştir. Enerji alanı Türkiye için bir sorun alanı haline dönüşmüş durumdadır.

Enerjiyi kullanmak ve enerjiye ulaşmak 21. yüzyılda en temel insan hakkıdır. Yüksek enerji zamları evrensel tüketici haklarına, kamu yararına ve sosyal devlet anlayışına tamamen aykırıdır. Yapılan çalışmalarda, enerji piyasalarındaki özelleştirmelerin yol açtığı tekelci yapılanmaların fiyatların yükselmesine neden olduğu tespit edilmektedir. Yerli ve yenilenebilir ülke kaynaklarından azami ölçüde yararlanarak arz güvenliğini sağlayan ve kamusal çıkarları gözeten, kültür ve tabiat varlıklarını koruyan, doğal yaşamı tahrip etmeyen, toplumla barışık, toplumsal faydayı göz önüne alan, ulaşılabilir derecede ekonomik ve özelleştirmeden uzak duran enerji politikalarının izlenmesi gerekmektedir.

Bu bağlamda, enerjinin bir insan hakkı olduğu ve hiç kimsenin bu haktan mahrum bırakılamayacağından hareketle, tüketicilerin temel haklarından olan ve devlet eliyle sunulması gereken yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve güvenilir enerjiye ulaşmak için enerji alanında üretimden tüketime merkezi bir planlama anlayışının benimsenmesi, toplumsal yararı ön planda tutan enerji politikalarına geçilerek ödenemeyecek faturalar nedeniyle elektriği, gazı kesilecek milyonlarca yurttaşın mağduriyetlerin giderilmesi, Elektrik Üretim Anonim Şirketi'nin özel şirketlere uyguladığı satış fiyatlandırması ile özel şirketlerin hane ve işyerlerine uyguladığı fiyatlandırma arasındaki farkın sebeplerinin ortaya çıkarılması amacıyla TBMM bünyesinde bir Araştırma Komisyonu kurulması elzemdir.

ÖZET GEREKÇE

Türkiye'de uygulanan sermaye yanlısı politikalar sonucunda enerji kullanımının vazgeçilmez bir insan hakkı olduğu gerçeği yok sayılmış, yükselen enerji fiyatları ve tüketicilerin enerji maliyetlerini karşılayabilme kapasitelerinin sürekli olarak azalması sonucu enerji yoksulluğu gerçek ve acil bir sorun haline gelmiştir. Yanlış ve yıkıcı politikalarla yönetilemez hale getirilen enerji alanı ekonomisi, ekolojisi ve siyasetiyle birlikte bir bütün olarak çöküşe geçmiştir. Enerji alanı Türkiye için bir sorun alanı haline dönüşmüş durumdadır.

Elektrik dağıtımı için 21 bölgeye ayrılan Türkiye'de her bir bölgenin dağıtım ve iletim hizmetleri de başta yandaş müteahhitlerden oluşan şirketlere ucuz bedeller ile ve kamu bankalarından verilen krediler aracılığıyla adeta hibe edilmiştir. Şirketlerin amaçları kar etmek olduğundan hem doğalgaz hem de elektriğin fiyatı tüketicileri mağdur edecek düzeyde yükseltilmektedir. Özellikle akaryakıt fiyatlarına gelen zamlar takip edilemez olmuştur. Mayıs 2023 seçimleri sonrası akaryakıta defalarca zam gelmiş gelen zamların toplamı yüzde 100"den fazla olmuştur.

Artan enflasyon sebebiyle yurttaşlar gıdadan, doğalgaza, elektrikten suya, internete ait faturaları ödeyemez duruma gelmiştir. Evde kombiler yakılamamakta, elektrik şirketleri tarafından faturası ödenemeyen elektrikler kesilmekte, yaşamsal ihtiyaçlara erişilememektedir. Açlık sınırının 13.334,13 TL yoksulluk sınırının 43.433,65 TL olarak belirlendiği, toplam istihdamın yüzde 34,64'ünün sosyal güvenlik sistemi dışında çalıştırıldığı ve çalışanların yüzde 60'ından fazlasının asgari ücretin altında bir ücretle çalıştığı günümüz Türkiyesinde özellikle yoksul hanelerde faturaların giderler içindeki payı gün geçtikçe daha da ağırlaşmaktadır. Art arda gelen zamlarla birlikte aileler her ay tutarı daha da artan elektrik, doğalgaz v.b. faturalarını ödemekte zorlanmaktadır. AKP'nin ekonomi-politik tercihleri yüzünden kışın çetin koşullarında vatandaşların büyük bir kısmı soğuk ve yokluk arasında seçim yapmak zorunda kalmaktadır. Faturalarını ödeyemedikleri için elektriği ve gazı kesilen konut sayısı her geçen gün artarak devam etmektedir.

Temmuz 2023 itibarı ile ise EPDK tarafından paylaşılan yeni tariflere göre mesken aboneleri için kilovatsaat başına belirtilen tutar; ilk kademede olan aboneler için 134,1070 TL'ye yükseliş sağlarken, yüksek kademede yer alan aboneler için kilovatsaat başına Temmuz ayı itibariyle 199,1154 TL, ticarethane aboneleri için kilovatsaat baş fiyatı 233,2299 TL, yüksek kademede bulunan ticarethane aboneleri için 309,5794 TL olarak belirlenmiş ardından ise 1 Ekim'den itibaren geçerli olmak üzere ise sanayi ve ticarethaneler elektrikte yüzde 20'lik zamlı tarifeye geçmiştir. 2022 yılı 1. dönem doğal gaz fiyatlarına bakıldığında ise konutlarda, I m3 doğal gaz için tüketicilerin 2022 yılı 1. döneminde ödediği tutar bir önceki döneme göre 631,8 artarak ortalama 295,3 kuruş, sanayide I m3 doğal gaz için ödenen tutar bir önceki döneme göre 90216,7 artarak ortalama 1 070,7 kuruş olmuştur.

Enerjiyi kullanmak ve enerjiye ulaşmak 21. yüzyılda en temel insan hakkıdır. Yüksek enerji zamları evrensel tüketici haklarına, kamu yararına ve sosyal devlet anlayışına tamamen aykırıdır. Yerli ve yenilenebilir ülke kaynaklarından azami ölçüde yararlanarak arz güvenliğini sağlayan ve kamusal çıkarları gözeten, kültür ve tabiat varlıklarını koruyan, doğal yaşamı tahrip etmeyen, toplumla barışık, toplumsal faydayı göz önüne alan, ulaşılabilir derecede ekonomik ve özelleştirmeden uzak duran enerji politikalarının izlenmesi gerekmektedir.

Bu bağlamda, enerjinin bir insan hakkı olduğu ve hiç kimsenin bu haktan mahrum bırakılamayacağından hareketle, tüketicilerin temel haklarından olan ve devlet eliyle sunulması gereken yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve güvenilir enerjiye ulaşmak için enerji alanında üretimden tüketime merkezi bir planlama anlayışının benimsenmesi, toplumsal yararı ön planda tutan enerji politikalarına geçilerek ödenemeyecek faturalar nedeniyle elektriği, gazı kesilecek milyonlarca yurttaşın mağduriyetlerin giderilmesi, Elektrik Üretim Anonim Şirketi'nin özel şirketlere uyguladığı satış fiyatlandırması ile özel şirketlerin hane ve işyerlerine uyguladığı fiyatlandırma arasındaki farkın sebeplerinin ortaya çıkarılması amacıyla TBMM bünyesinde bir Araştırma Komisyonu kurulması elzemdir.