MESEM kapsamındaki öğrenci istihdamının denetlenmesi ve çocuk işçi çalıştırılmasının önlenmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

İşçi Sağlığı ve Güvenliği Meclisi'nin 12 Haziran 2023 Dünya Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü dolayısıyla açıkladığı rapora son AKP hükümetleri döneminde en az 888 çocuk iş cinayetleri sonucu yaşamını yitirmiştir. Raporda "en az" vurgusu bilhassa yer almaktadır; çünkü bunlar sadece saptanabilen çocuk işçi cinayetlerdir. İSİG verilerine göre 2022 yılında iş cinayetlerinde 14 yaş ve altı 27 çocuk işçi, 15-17 yaş arası 37 çocuk işçi olmak üzere 64 çocuk işçi yaşamını yitirirken 2023 yılında 14 yaş ve altı 22 çocuk işçi, 15-17 yaş arası 32 çocuk işçi olmak üzere

54 çocuk işçi iş cinayetleri sonucu yaşamını yitirmiştir.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİKY'in Hanehalkı İşgücü Araştırması 2022 yılı sonuçlarına göre 15-17 yaş grubundaki çocukların işgücüne katılma oranı %18,7'dir. İşgücüne katılma oranı cinsiyete göre incelendiğinde ise, bu oran erkek çocuklar için 9027,0 kız çocuklar için 9610,0*dur. Bu tablo 15-17 yaş nüfusuna denk gelen 3 milyon 838 bin çocuktan 716 bininin bir işte kayıtlı olarak çalıştığını gözler önüne sermektedir. Çalışan çocuk sayısı 2022 yılında bir önceki yıla göre yıllık yaklaşık "o 20 artmıştır. Ancak Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEMY'nden işyerlerine çırak olarak gönderilen ve MEB istatistiklerinde öğrenci gözüktüğü için TÜİK verilerine dahil edilmeyen, bizzat eski Milli Eğitim Bakanı Mahmut Özer'in açıkladığı rakamlara göre 1 milyon 405 bin çocuk dahil edildiğinde çocuk işçi sayısı 2 milyon 121 bine çıkmaktadır. 1 Eylül 2023'ten bu yana 8 çocuk MESEM'"lere devam ederken çalıştırıldıkları işyerlerinde yaşamını kaybetmiş, bir çocuk ağır yaralanmıştır. Antalya'da kalfalık eğitimi sırasında meydana gelen patlamada vücudunun 9080'i yanan 18 yaşındaki lise öğrencisi Beyzanur Hatimoğlu, İstanbul Büyükçekmece'de staj adı altında haftanın 4 günü çalıştığı iş yerinde başı makineye sıkışarak yaşamını yitiren Arda Tonbul ve Kütahya Yeni Sanayi Sitesi'nde staj yaptığı mobilya atölyesinde üzerine sunta blokların devrilmesi sonucu hayatını kaybeden 15 yaşındaki Erol Can Yavuz iş cinayetlerinde yaşamını yitiren çocuklarımızın son acı örnekleridir.

2016 yılında Elazığ MESEM özelinde yapılmış ve yayınlanmış akademik bir araştırmaya göre; öğrencilerin "642.8'i çalışma durumunun kendilerine bedenen ve ruhen zarar verdiğini düşünmekte, %9.4'ü işveren/diğer çalışanlar tarafından fiziksel veya sözel şiddete maruz kaldığını, %70.3'ü işe kabul sürecinde sağlık kontrolünden geçmediğini, %34.8'i ise çalışma hayatında en az bir kere iş kazası geçirdiğini bildirmiştir. Aynı araştırmaya göre öğrencilerin haftalık ortalama 5,9 gün, günlük ortalama 11,5 saat çalıştığı tespit edilmiştir. Çocukların mevcut çalışma süreleri yasal sınırları aşmaktadır.

Diğer yandan 25 Aralık 2021 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 7346 Sayılı Kanun ile öğrenci çocuk işçiliğini "cazip" hale getirilmiştir. Kanun'a göre MESEM kapsamında staj yapacak 9, 10 ve 11. sınıf öğrencilerine asgari ücretin en az %30'u, 12. sınıftaki kalfalara asgari ücretin en az "%50'si kadar ödeme yapılması aileler açısından çocuklarını çalıştırarak ek gelir

. sağlamak üzerine bir olanak olarak görülmektedir. Öğrencilerin sigorta ve ücretlerinin devlet Özgül SAKİ İstanbul Milletvekili tarafından karşılanması, bu anlamda işverene hiçbir maddi külfet getirmemesi MESEM/"leri işverenler cephesinden de cazip bir mekanizmaya dönüştürmüştür. Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nde yapılan değişikliklerle de "devamsızlıktan ya da başarısızlıktan kalan çocuklara" mesleki eğitim merkezlerine geçiş hakkının kolaylaştırılması çocuk işçiliğinin önünü açmaktadır.

Bu doğrultuda MESEM öğrencilerinin fiiliyatta tam zamanlı ve ucuz işgücü olarak çalıştırılmasının önlenmesi; 16 yaş altı çocukların ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması yasakken staj adı altında denetimsiz, kontrolsüz bir şekilde tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalıştırılmasına neden olan MESEM Sistemi'nin mesleki eğitim ilkelerine göre yeniden yapılandırılması amacıyla Meclis Araştırması açılmasını talep ediyoruz.