Erzincan'ın İliç ilçesinde meydana gelen maden kazasının araştırılarak maden ocaklarındaki denetim ve işletme süreçlerinin incelenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

2021 yılında söz konusu madenin 2. kapasite artırımına dair uzmanların deprem riski, su kaynakları ve nehirlerin korunmasına yönelik itiraz ve uyarılarına rağmen Bakanlığın sunduğu ÇED olumlu kararı ve açık ocak işletme genişletmesi için verilen ÇED gerekli değildir kararları, uyarıların dikkate alınmadığını ortaya koymaktadır. Söz konusu madende 2022 yılının Haziran ayında siyanür taşıyan boruların patlaması sonucunda atıkların Fırat Nehri'ne karışması ne yazık ki uyarıların haklı çıktığını göstermiştir. Yaşanan bu olayın ardından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı altın madeninin faaliyetinin durdurulduğunu ilan etmiş ve Dönemin Bakanı Murat Kurum madenle ilgili "İlave çevresel iyileştirme çalışmalarının tamamlandığı Bakanlığımız denetim ekiplerince tespit edilene kadar tesisin çalışmasına izin verilmeyecek" açıklamasında bulunmuştur. Bakanlık bu işletmeye o dönem 16 milyon lira ceza vermiş olmasına rağmen sadece 2 ay sonra madenin yeniden çalışmasına izin vermiştir. 13 Şubat 2024'te meydana gelen kaza bu noktada ilave çevresel iyileştirmelerin yapılmadığını açıkça göstermektedir.

Geçtiğimiz Haziran ayında Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOBY'nin 2. kapasite artırımına ilişkin açtığı davada Danıştay'ın ÇED olumlu kararını bozması, bununla birlikte bölgede yeterli bütüncül etkileri gözeten keşif yapılmadığı ve hak ihlali yaşandığına dair AYM kararına rağmen madendeki faaliyetlerin kesintisiz sürmesi ihmalkarlığın ve usulsüzlüğün bir başka kanıtı olmuştur.

Bir önceki Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum döneminde bu şirkete bilirkişilerin itirazlarına rağmen iki kez kapasite artırımı izni verilmesi yaşanan bu faciaya davetiye çıkarmıştır. Bu artırımlar sayesinde faaliyet süresi boyunca alanını 2 buçuk kat artıran şirket toplamda yaklaşık olarak 2 bin 447 futbol sahası büyüklüğü bir alanda çalışma yapmıştır. 783,72 hektarı orman, 95,93 hektarı ise mera alanını kapsayan ve yerleşim yerlerinin yakınında bulunan madende sülfürik asit kullanımının yıllık 9 bin tondan 122 bin tona çıkarıldığı, yıllık siyanür kullanımının ise 11 ton olduğu tespit edilmiştir. Öte yandan bölgede yapılan incelemelerde depolama alanlarında tutulması gereken sülfürik asitin depo kapasitesinin dolmaması için havaya püskürtüldüğü iddia edilmektedir.

Diğer yandan yaşanan siyanür faciası ve bunca çevresel zarara rağmen Çöpler Madeni'nden yılın dokuz ayında 322,8 milyon dolar gelir elde eden Anagold'un yüzde $0"ine sahip Kanadalı şirket SSR Mining'in 209 milyon TL'lik (7,2 Milyon $) vergi borcunun silinmesi dikkate değer başka bir konudur.

Yaşadığımız son felaket şüphesiz ki çevresel bir facianın kapısını aralamıştır. Bu bağlamda başta söz konusu Çöpler Madeni işletmecisi olan Anagold şirketine verilen kapasite artırımı izinleri ve ÇED raporlarının, madendeki ihmal ve kusurların, bu faciayı doğuran ihmallerin, denetimsizliklerin ve usulsüzlüklerin; bununla birlikte ülkemizde faaliyet gösteren tüm maden ocaklarındaki denetim ve işletme süreçlerinin titizlikle incelenmesi gerekmektedir.