Erzincan ilinin İliç ilçesinde meydana gelen toprak kaymasının sebeplerinin tüm yönleriyle araştırılması ve alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Çöpler Altın Madeni?nde 21 Haziran 2022 tarihinde siyanür çözeltisinin taşındığı boru patlamış; madeni işleten Anagold Madencilik firmasına göre 20, madende inceleme yapan bilirkişi heyetine göre 210 metreküp siyanür çözeltisinin toprağa, Fırat Nehri ve havzasına karıştığı belirtilmiştir. Sadece 3 ay faaliyetlerine ara veren şirkete 16,4 milyon TL'lik ceza verilmiştir. Madenin kapatılması için açılan davanın bilirkişi keşfine katılmış olan meslek odaları burada büyük bir kaymanın meydana geleceğini belirtmişlerdir.

Çöpler Kompleks Maden İşletmesi için ilk ÇED Olumlu kararı 16.04.2008 tarihinde alınmış ve 22 Aralık 2010 tarihinde faaliyetlerine başlamıştır. Bundan sonraki süreçte ÇED olumlu kararları ile sürekli kapasite artırımına gidilmiştir. 2021 yılında sülfürik asit kullanımı yıllık 9 bin tondan 122 bin tona, siyanür kullanımı yıllık 11 bin tona çıkarılmıştır. Halk arasında kezzap olarak kullanılan nitrik asit ise bir yıl içinde bin 50 kilogram kullanılmaktadır. 10 adet evaporatör (buharlaştırıcı) aracılığıyla zehir havuzuna biriken kimyasallar buharlaştırılarak atmosfere salınmaktadır. Şirket kapasite artırımıyla birlikte 2 bin 447 futbol sahası büyüklüğü alanda çalışma yapmaktadır. 2022 yılında meydana gelen patlamaya bilim insanlarının ve ilgili meslek odalarının uyarılarına rağmen, şirket, alanı 5,83 hektar daha büyütmek için başvuru yapmış ve 16 Ağustos 2023 tarihinde Çöpler Kompleks Madeni Açık Ocak Genişleme projesi ile ilgili olarak "Çevresel Etki Değerlendirmesi gerekli değildir" kararı verilmiştir.

Ağustos 2023 tarihli Çöpler Kompleks Madeni Açık Ocak Genişleme Projesi Nihai Proje Tanıtım Dosyasına göre; bölgede meydana gelebilecek deprem, kaya düşmesi, heyelan, su baskını, çığ vb. afetler göz önünde bulundurulacak olup projeden kaynaklı patlatmalardan dolayı yerleşim birimlerinde, yeraltı suyunun kalite ve miktarında meydana gelecek olumsuzluklarda bütün zarar Anagold tarafından karşılanarak faaliyet durdurulacaktır. Maden alanlarının denetimi ve güvenliği için Erzincan Valiliği'nin hazırladığı hususlar uygulanacak, Valilik İnceleme ve Denetleme Komisyonunca maden alanında ve tesislerinde yerinde yapılacak denetim ve incelemelerde belirlenecek iş güvenliği önlemleri, çevre ve insan sağlığı önlemleri alınacaktır.

Basında çıkan haberlere göre, Anagold'a ait madende aynı gün içerisinde sahada çatlak ve kırık oluştuğunun işçiler tarafından tespit edildiği, buna karşın sahanın boşaltılması gerekirken çalışmaya devam edildiği, uyarıların dikkate alınmadığı belirtilmektedir.

Siyanürlü maden/cevher zenginleştirme işlemleri nedeniyle meydana gelme olasılığı bulunan ve geçmişte de yaşanmış, siyanür ve tehlikeli kimyasalların taşınması esnasında yaşanan kazalar, asidik madde içerikli atık barajı yıkılması ya da sızıntısı, membranın (geçirgenliği engelleyen zemin kaplaması) delinmesi sonrası siyanür içerikli çözeltinin yeraltı suyuna karışması ve taşma gibi ekolojik yıkıma neden olabilecek tehlikeler mevcuttur. Maden mühendisleri bu büyüklükteki bir atığın temizlenmesinin aylar süreceğini, yağmur yağmasının, siyanürün toprağa ve yer altı sularına karışma hızını artıracağını, siyanür sızıntısının Fırat Nehri'ne ulaşması durumunda nehirdeki bütün yaşamın etkileneceğini, ekosistemin, tarım alanlarının, yaşam alanlarının, yeraltı ve üstü su varlıklarının telafisi imkansız zarar göreceğini, nehir suyunun tamamen kullanılmaz hale geleceğini ve bölgede ciddi halk sağlığı sorunu yaşanacağını açıklamışlardır. Bilim insanlarının uyarılarına rağmen madende gerekli denetimlerin yapılmaması, önce yaşanan kazalar dikkate alınmayarak kapasite artırımına ÇED olumlu kararı verilmesi, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması, Anayasa'da tanımlanan başta yaşam hakkı olmak üzere yöre halkının sağlıklı ve dengeli çevrede yaşama hakkını ihlal etmektedir. Ayrıca SSR Mining'in 2023 yılının dokuz aylık konsolide verilerine göre Anagold'un 7,2 milyon dolar (yaklaşık 209 milyon lira) vergi borcunun silinmesi kamuoyunda tepkilere neden olmaktadır. Çöpler Altın Madeni'nde 13 Şubat 2024 tarihinde yığın liç alanında meydana gelen toprak kaymasının nedenlerinin tüm yönleriyle araştırılması, siyanürlü atıkların toprağa, yer üstü ve altı su varlıklarına, çevreye, yaşam alanlarına ve halk sağlığına verdiği zararların tespit edilmesi, mevcut altın madenlerinin çevre felaketlerine neden olmaması için gerekli planlamaların yapılmasının sağlanması amacıyla bir Meclis araştırması açılması elzemdir.