Erzincan'ın İliç ilçesinde bulunan altın madeninde yaşanan toprak kaymasına ilişkin
Kaynak göster
Müzeyyen Şevkin (CHP), 2 Mayıs 2024 tarihinde 7/11870 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 110 gün sonra, 20 Ağustos 2024).
Müzeyyen Şevkin (CHP, Adana). “Erzincan'ın İliç ilçesinde bulunan altın madeninde yaşanan toprak kaymasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/11870, 2 Mayıs 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-11870-erzincan-in-ilic-ilcesinde-bulunan-altin-madeninde-yasanan-toprak-kaymasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c0b7007d-05ba-4b2c-b6ce-018f3d47de9c
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 110 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Alparslan Bayraktar tarafından yazılı olarak yanıtlandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Dri Müzeyyen ŞEVKİN CHP Adana Milletvekili
SORULAR
2001ile 2024 arasında altın madenlerinden yıllara ve şirketlere göre elde edilen devlet katkı payı miktarı nedir?
Erzincan İliç'teki Çöpler Altın Madeni de dahil olmak üzere; Bugün itibariyle Türkiye'de kaç altın madeni şirketi çalışır durumdadır? Kaç altın madeni şirketi hangi il veya bölgede çalışır durumdadır? Bu madenler kimlere aittir ve ortaklık yapıları kimlerden oluşmaktadır?
Bugün itibariyle ruhsatları ve lisansları verilmiş, ÇED raporları onaylanmış, açılma çalışmaları sürdürülen kaç altın madeni bulunmaktadır?
İhalesi yapılmış, ruhsat verilmiş proje aşamasında olan kaç altın madeni bulunmaktadır?
13 Şubat 2024 tarihinde facia yaşadığımız Çöpler Altın Madeninde 27 Mart 2022 tarihinde liç sahasında kayma yaşandığı ve kamuoyundan gizlendiği ortaya çıkmıştır. Yine aynı yıl 21 Haziran 2022 tarihinde de madenin siyanür solüsyonu boruları patlamış, 20 tondan fazla siyanür doğaya akmıştır. Bütün bu tehlikelere rağmen bu madenin tekrar çalışmasına neden izin verilmiştir?
30 milyon tonluk bölümünün çöktüğü söylenen Çöpler Altın Madenin çökme yaşanan liç sahasının toplam büyüklüğü kaç milyon tondur?
Milyonlarca tonluk asit maden drenajı üreten sülfürlü paşaların, yine ağır metaller ve siyanür üreten 264 m yüksekliğindeki milyonlarca tonluk liç yığınının, deprem fay hattı üzerine kurulmuş yaklaşık 50 milyon tonluk zehirli atık barajının, Fırat gibi, Türkiye'nin en stratejik ırmağının 300 m yakınına kurulmasına nasıl ve neden izin verilmiştir?
Facia sonrası İliç Cumhuriyet Başsavcılığına sunulan bilirkişi raporundan da görüldüğü gibi madenin 4. fazının kapasitesinin dolmuş olmasına rağmen, 5. ve 6. fazlar hazır olmadığından, iki ay boyunca her gün 23.500 ton ağırlığındaki cevher 4. faza yüklenmeye devam edilmiştir. Bakanlığınızın denetimleri sırasında bu ölümcül yanlışın devamına neden göz yumulmuştur?
Kısadalga.net haber sitesinde yer alan bir yazı dizisine ve İliç Cumhuriyet Başsavcılığına sunulan bilirkişi raporuna göre; 13 Temmuz 2024 sabahı saat 07:30'da işbaşı yapan işçilerin fark ettiği liç sahasındaki çatlakların her geçen dakika büyümesine rağmen, tam 7 saat geçtikten sonra saat 14:28'de liç sahası infilak etmiştir. Bütün bu açık ve güçlü işaretlere rağmen 7 saat boyunca madenin ana merkezinin bulunduğu ABD'nin Denver kentinden talimat gelmesi beklenmiştir. Beklenen kapatma talimatı gelmediği için son ana kadar binlerce ton siyanür solüsyonu liç sahasına pompalanmış ve akabinde yaşanan facianın ardından 9 insanımız canlı canlı zehirli liç çamurunun altına gömülmüştür. Türkiye Cumhuriyeti devletinin, vatandaşlarının can güvenliğinin ABD'den gelecek bir talimata terk edilmesi, Türkiye'nin egemenlik hakkının ihlali değil midir?
Uzmanlar, TMMOB, Türkiye Barolar Birliği gibi sivil toplum kuruluşlarının acilen kapatılma çağrısı yaptığı, liç sahasının büyük bölümü çöken, bir bölümü çökme riskiyle karşı karşıya olan, deprem fay hattı üzerinde zehir barajı bulunan Çöpler Altın Madeninin faciadan sonra ne olacağını büyük bir ilgi ve merakla beklemektedir. Şu anda madende sürdürülen çalışmalar neden kamuoyundan gizlenmektedir? Çalışmalar neden açık ve şeffaf biçimde yürütülmemektedir?
Liç alanının şev geometrisi oluşturulmadan önce şev stabilitesi çalışmaları yapılmış mıdır?
Yapıldıysa bu çalışmalarda önerilenlere uyulmuş mudur?
Her maden ocağında olması gereken, kaymayı haber veren ve liç alanını da gözleyen radar cihazı var mıdır?
Radar varsa hareket ölçüm verileri alınmış mıdır?
Radar yoksa bir altın madeni için çok komik sayılabilecek paralara mal olacak radar cihazı neden kurulmamıştır?
Radar yoksa, liç sahasında kayma oluşması öncesinde, kayma emareleri olan çatlak oluşumları gözle kontrol edilmekte midir?
Çatlak oluşumlarının gözlemlenmesi yapılmamışsa neden yapılmamıştır? Yapılmışsa neden gerekli önlemler alınmamıştır?
Bu siyanürlü atığın, Fırat nehrine ve yakındaki baraja ulaşmaması için önlemler alınmaya başlanmış mıdır?
Eğer yeniden kayma olasılığı varsa toprak altında kalan işçileri arayan AFAD ekipleri tehlike altında mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
Adana Milletvekili Sayın Müzeyyen ŞEVKİN'in tarafıma tevcih ettiği 7-11870 esas numaralı yazılı soru önergesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 99 uncu maddesi gereği ekte cevaplandırılmaktadır.
Alparsla4 BAYRAKTAR
Bilgilerinizi arz ederim.
Bakan
Telefon No:(312) 546 58 81
ŞEVKİN'İN YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN O: DÖNEM : ESASNO CEVAPLAR i 282 | 7411870
Ülkemizde yürütülen madencilik faaliyetleri kapsamında altın done (metal) üreten ruhsatlardan 2004- 2023 yılları arasında günümüz fiyatlarıyla 21.656.673.845,75 TL Devlet Hakkı tahakkuk etmiştir.
Ülkemizde günümüz itibariyle altın done (metal) üreten 19 farklı tüzel kişi bulunmaktadır. Bu tüzel kişilerden 5*i doğrudan yabancı yatırım veya yabancı ortaklı olup, söz konusu altın madenleri; İzmir, Manisa, Uşak, Gümüşhane, Erzincan, Eskişehir, Niğde, Kayseri, Ordu, Sivas, Konya, Balıkesir, Çanakkale, Kırşehir ve Bilecik illerinde yer almaktadır.
Bununla birlikte maden sahalarında madencilik faaliyetinin başlayabilmesi için ruhsat sahipleri tarafından izin alanına yönelik olarak Maden Kanunu'nun 7'nci maddesinde belirtilen; mülkiyet izninin (orman/mera/apulu arazi vb.), ÇED Belgesi'nin, İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatı"nın ve ilgili Bakanlık/Kurumlardan alınması zorunlu olan diğer tüm izinlerin (Sit, Milli Parklar, Turizm Bölgeleri Alanları ve Merkezleri ile Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ve duyarlı bölgeler için vb.) tamamlanması gerekmektedir. Bahse konu izinlerin alınması sürecinde de yapılacak olan madencilik faaliyetinin çevreye olan etkileri yerel halkla beraber ilgili kurumlarca etraflıca değerlendirilmekte olup, bu izinlerini tamamlayamayan hiçbir ocağın açılmasına Bakanlığımızca müsaade edilmemektedir.
Madencilik faaliyetlerinin tüm aşamaları; çevreye etkileri bakımından 2872 Sayılı Çevre Kanunu kapsamında Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, iş sağlığı ve güvenliği bakımından 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve madencilik faaliyetleri bakımından 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamında Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) tarafından periyodik olarak denetlenmektedir.
Bakanlığımız tarafından yapılan denetimlere bakıldığında; 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili Maden Yönetmeliği hükümleri kapsamında maden ocaklarına verilen ruhsatlar 4 ayrı gruba ayrılmış olup, çok az riskli ruhsatlar 24 ay, az riskli ruhsatlar 12 ay, riskli ruhsatlar 6 ay ve çok riskli ruhsatlar ise 3 ayda bir periyodik olarak MAPEG tarafından denetlenmektedir. Yapılan bu denetimlere ek olarak ilgili diğer kamu kurum/kuruluşlarının mevzuatları gereği yapacakları inceleme ve denetimlerde Kanun'a uygun çalışılmadığının tespiti halinde mevzuat çerçevesinde yapılacak işlemler yine MAPEG'e bildirilmekte, bu kapsamda çevre ve insan sağlığına zarar verdiği tespit edilen madencilik. faaliyetleri için gerekli önlemler alınıncaya kadar MAPEG tarafından faaliyetlerin durdurulması ve idari para cezası gibi yaptırımlar uygulanmaktadır.
Bu çerçevede 2022 yılının Haziran ayında yaşanan kaza sonrasında sahadaki üretim faaliyetleri dahil tüm madencilik faaliyetleri ilgili kurumlar tarafından durdurulmuştur. Gerekli çalışmaların tamamlanması ve tedbirlerin alınmasına müteakip ilgili kurumlarca tekrar çalışma izni verilmiştir.
Çöpler Altın Madeninde yaşanan olayın akabinde ilgili kurumların (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, AFAD, DSİ, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı vb.) bulunduğu bir kriz masası kurulmuş olup, kriz masasının kontrolünde kayan malzemenin depolama alanına taşınması ve depolanmasına ilişkin işlemler gerekli önlemler alınarak sürdürülmektedir. Bununla birlikte konu ile ilgili olarak Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuş, olay mahalli Komisyonca ziyaret edilmiş ve ilgili bilgilendirmeler yapılmıştır.
Şubat ayında yığın liç alanında meydana gelen kayma sonrasında ilgili kurum/kuruluşlar tarafından yeraltı sularından ve yüzeyden düzenli olarak numuneler alınarak kontroller gerçekleştirilmekte olup, şu ana kadar yapılan analizlerde herhangi bir olumsuzluğa rastlanmamıştır.
Önergede yer alan ve diğer bakanlıkların görev alanına giren hususlara ilişkin bilgilerin ilgili kurum/kuruluşlardan alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.