Hakkari ilindeki esnaflarla ilgili çeşitli verilere ilişkin

İlgi (o :24.05.2024 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1432549 sayılı yazınız.

İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Hakkari Milletvekili Sayın Onur DÜŞÜNMEZ tarafından verilen 7/12070 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.

Bilgilerini ve gereğini arz ederim.

Prof. Dr. Ömer BOLAT

Bakan

Hakkari Milletvekili Sayın Onur DÜŞÜNMEZ"*'e Ait 7/12070 Sayılı Yazılı Soru Önersesine İlişkin Cevaplar:

Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla, önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:

1. 10) Bilindiği üzere, sınır ticareti ülkemizin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yer alan sınır illerimizde yerleşik bölge halkının yetkilendirilmiş gümrük kapıları üzerinden komşu ülkeden kolaylaştırılmış bürokratik işlemlerle ve ithalata ilişkin gümrük vergilerinden muaf olarak ithalat ve aynı şekilde ülkemizden de komşu ülkeye ihracat yapmalarına imkân sağlayan istisnai bir dış ticaret şeklidir.

Ülkemizde halihazırda sınır ticaretine ilişkin uygulamalar 3/12/2021 tarihli ve 31678 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2/12/2021 tarihli ve 2021/4874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki "Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar" ile 13/12/2016 tarihli ve 29917 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Sınır Ticaretinin Uygulanmasına İlişkin 2016/11 sayılı Tebliğ" kapsamında yürütülmektedir.

Mezkur Karar kapsamında, Hakkari ilimiz Esendere Gümrük Kapısı ve Esendere Sınır Ticaret Merkezi (STM) vasıtasıyla İran'la, Habur, Derecik ve Üzümlü Gümrük Kapıları vasıtasıyla da Irak ile sınır ticareti yapmaya yetkili kılınmıştır.

Bu çerçevede, sınır ticareti kapsamında mukim esnaf ve tacirlerimiz ithalat gümrük vergisinden (eş etkili vergi ve ekli mali yüklerin tamamı) muaf olarak komşu ülkelerden ithalat gerçekleştirebilmekte olup, sınır ticareti uygulaması ile sınır bölgesine ekonomik canlılık kazandırılması, müteşebbis ruhunun geliştirilmesi, sermaye oluşumuna katkı sağlanması ve yöre halkının daha uygun maliyetle gündelik ihtiyaçlarını karşılamaları hedeflenmektedir.

Bu itibarla, Bakanlığımızca sınır ticaretine özel bir önem verilmekte olup, sınır ticareti ile getirilen kolaylıklardan bölge halkının azami fayda sağlamasını teminen gerekli tedbirler alınmakta ve bölgede yerleşik esnaf ve tacirlerimiz komşu ülke ile sınır ticareti yapmaya teşvik edilmektedir.

Esendere Gümrük Kapısı, Yüksekova İlçesi sınırları içerisinde, A sınıfı bir gümrük kapısıdır. Yap-İşlet-Devret modeli kapsamında modemize edilen tesisler 09.09.2016 tarihi itibarı ile hizmete alınmıştır. Yolcu giriş-çıkış işlemleri, taşıt giriş-çıkış işlemleri, transit işlemleri ile sınır ticareti kapsamında ithalat ve ihracat işlemleri yapılmakta olup, yaklaşık 54.000 m? alan üzerinde yerleşik 3 giriş-3 çıkış peronu ile hizmet vermektedir. Söz konusu gümrük kapımızdan 2023 yılı içerisinde yaklaşık 60.000 TIR aracı, 36.000 yolcu aracı, 666.000 yolcu giriş çıkışı gerçekleşmiştir.

Üzümlü Gümrük Kapısı, 06.05.2015 tarihi itibarıyla yolcu işlemlerine yönelik hizmet vermeye o başlamıştır. Anılan kapımızda gümrük hizmetleri, 2 dönümlük bir alanda gerçekleştirilmektedir. Kapımızda daha modem ve güvenli yapılar inşa edilmesine yönelik proje çalışmaları 2021 yılında tamamlanmış, inşaat işinin yatırım programına alınmasını müteakip proje hayata geçirilecektir. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından gümrük kapısı bağlantı yollarının yapım çalışmaları halihazırda devam etmektedir. Söz konusu gümrük kapımızdan 2023 yılı içerisinde yaklaşık 45.000 yolcu aracı, 436.000 yolcu giriş çıkışı gerçekleşmiştir.

Derecik Gümrük Kapısı ise, 10.05.2023 tarihi itibarıyla yaya yolcu geçişi için geçici tesislerde hizmet vermeye başlamıştır. Derecik Gümrük Kapısında kalıcı tesis yapım hususu Bakanlığımız 2024 yılı Yatırım Programında yer almıştır. Etüt-proje çalışmaları Bakanlığımız ve Hakkari Valiliği İl Özel İdaresi ile koordineli olarak sürdürülmektedir. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından Derecik İlçesi - Derecik Gümrük Kapısı arasındaki yolun yapım çalışmaları devam etmektedir. Söz konusu gümrük kapımızdan 2023 yılı içerisinde yaklaşık 233.000 yolcu giriş çıkışı gerçekleşmiştir.

Diğer taraftan, Bakanlığımız sistemlerinden gerçekleştirilen sorgulamada elde edilen Hakkari ili esnaf ve sanatkâr tescil ve terkin verileri tablodaki gibidir;

Yıl Tescil Terkin 2020 887 224 2021 564 228 2022 779 281 2023 704 261

2024 (Nisan) 167 79

Esnaf ve sanatkârların halihazırda en çok faydalandıkları finansman kaynağı Hazine sübvansiyonlu krediler olup, 2024 yılı başından bu yana Hakkari'de 182 esnaf ve sanatkara 90 milyon TL'nin üzerinde kredi kullandırılmıştır. Esnaf ve sanatkârlarımız ile meslek kuruluşlarınca Bakanlığımıza iletilen talep ve öneriler Bakanlığımızca kayıt altına alınarak titizlikle değerlendirilmekte ve konuları itibarıyla ilgili kurumlara iletilmektedir.

Öte yandan, 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu kapsamında istatistiksel bilgilerin saklanması, kullanıcıya sunulması, söz konusu alanlara ilişkin sistemlerin geliştirilmesi ve bu amaçla ulusal ve uluslararası bir bilgi ağı ve bilgi akış sisteminin oluşturulmasını koordine etme görevi Türkiye İstatistik Kurumunun uhdesinde bulunmaktadır. Bu veriler TÜİK tarafından aylık ve yıllık bazda düzenli olarak ve şeffaf bir şekilde tüm kamuoyunun bilgisine açıktır.