Mardin ilinde yer alan Mar Yakup Kilisesi ve Kültür İnanç Parkı alanına ilişkin
Kaynak göster
Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi), 10 Haziran 2024 tarihinde 7/13153 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 156 gün sonra, 13 Kasım 2024).
Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi, İstanbul). “Mardin ilinde yer alan Mar Yakup Kilisesi ve Kültür İnanç Parkı alanına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/13153, 10 Haziran 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-13153-mardin-ilinde-yer-alan-mar-yakup-kilisesi-ve-kultur-inanc-parki-alanina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9016b355-d4f3-4bc1-9498-019006217384
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 156 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 10/6/2024 rsoy tarafından yazılı
"Doğan BEKİN İstanbul Milletvekili
Mardin'in Nusaybin ilçesinde, UNESCO geçici koruma listesinde, Mar Yakup Kilisesiyle birlikte, Kültür İnanç Parkı alanında yer alan yapılar bütünü içerisinde, avluda yer alan eski tuvaletlerin yıkılarak tarihi medrese yapısının tuvalet olarak kullanılmaya başlanması ne yazık ki kamuoyuna yansımıştır.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Mimarisi, kitabeleri, motif ve tezyinleriyle, bir tarihi medrese olduğunu anlamak için uzman olmaya gerek kalmayacak belirginlikteki bir yapıyı, "hilal" ve "yağmur damlası" motifli tarihi kitabenin yer aldığı mekânı tuvalet olarak kullanmak, "hilal" ve "yağmur damlası motifinin hemen altına WC levhası asmak, insanlığın ortak kültürel mirasının korunmasıyla da; Türk-İslam medeniyetine saygı anlayışıyla da bağdaşmamaktadır.
Bugün itibariyle (10.06.2024) Mardin valiliği olaya el koymuş ve tuvaletleri, "teknik bakım" tabelası asarak kapatmış ancak WC levhalarını duvardan aldırmamıştır. Tamamen kapatılması aslına rücu edilmesi gerekirken, palyatif çözümler ile bir yere varılamaz. Türk İslam Mirasımızın aslına uygun bir şekilde düzenlemesi ivedilikle gerçekleştirilmelidir.
Bu bilgiler doğrultusunda;
SORULAR
Türk İslam Medeniyetimize saygısızlık yaparak Medreselerin WC olarak faaliyete sokulmasına neden göz yumulmuştur?
Bu yapılarda bariz bir şekilde üzerinde motiflerin yer aldığı belli iken, daha önceden tarihi bir mekân ve medrese olduğu bilinmiyor muydu?
Tuvalet olarak kullanılan ve medrese formuna sahip olan yapılar hangi medreselerdir?
Bu tuvaletler hangi tarihte ve kim tarafından medrese yapısına taşınmıştır?
Kültür İnanç Parkı çevresinde birçok boş ve geniş alanlar kalabalıkların ihtiyacına cevap verebilecekken neden tarihi bir yapıya tuvalet inşaat izni verilmiştir?
Türk İslam Medeniyetimize bu saygısızlığı reva gören başta mülki idari amirleri olmak üzere, tarihi medresenin WC olarak düzenlenmesine izin verenler hakkında gerekli cezai işlemler başlatılacak mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)'ca;
Mardin ili, Nusaybin ilçesi, Yıldırım Mahallesinde bulunan Zeynel Abidin Camii, 20 ada, 17 parselde bulunmaktadır. Anılan parselin mülkiyeti Zeynel Abidin Vakfı'na ait olup söz konusu taşınmaz, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel
Müdürlüğüne tahsisli değildir.
Bakanlığımız (Vakıflar Genel MüdürlüğüYca;
Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından tescilli Zeynel Abidin Camii'nin rölövesi 16.12.2011 tarihli karar ile, restitüsyon projesi 25.05.2012 tarihli karar ile, restorasyon projesi 17.09.2015 tarihli karar ile, revize restorasyon projesi ise 04.04.2017 tarihli karar ile uygun bulunmuştur. Taşınmazda yapılan uygulamaların, onaylı revize restorasyon projesi doğrultusunda tamamlandığına ilişkin 25.06.2020 tarihli karar Şanlıurfa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından alınmıştır.
2015-2020 yılları arasında Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları, koruma kurulu tarafından onaylanan proje doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte, külliyenin mevcut yapısal bütünlüğünü ve tarihi değerini korumak adına 1956 yılında inşa edilen minarenin ve sözlü bilgilerden 1970'li yıllarda inşa edildiği düşünülen ek yapıların işlevsel olarak korunması kararı alınmıştır. Bu doğrultuda, mevcut tuvalet birimlerinin sadece ıslah edilmesi ve ihtiyaçlara cevap verecek şekilde iyileştirilmesi sağlanmış, başka bir yapısal değişiklik yapılmamıştır. Tuvalet olarak kullanılan yapılar, medrese odaları değil, ek yapılar olup bu yapıların iyileştirilmesi, ziyaretçilerin temel ihtiyaçlarını karşılamak adına yapılmıştır. Bu çalışmalar, koruma ve kullanım dengesini sağlama çabası olup tarihi alan içerisinde mevcudun değerlendirilmesi ve ek inşaatın gerçekleştirilmemesi adına yapılmıştır.
Onaylı restitüsyon raporu ve çizimlerinde belirtilen alanların daha önce de ıslak hacim olarak kullanıldığı görülmekte olup onaylı restitüsyon projesinde, söz konusu ıslak hacim uygulamalarının yapıldığı alan 4. dönem olarak renklendirilmiş, 1891 yılına tarihlendirilmiş, proje üzerinde eyvanın batısındaki giriş bölümü olarak gösterilmiştir. Restitüsyon proje ve raporunda ıslak hacimlere ilişkin veriler bulunmamaktadır. Belirtilen alanların daha önce de ıslak hacim olarak kullanıldığı görülmekte olup onaylı restitüsyon projesine dayalı revize restorasyon projesinde de söz konusu alanların ıslak hacim işlevleri devam ettirilmiştir.
Bu bağlamda medrese odalarının tuvalete dönüştürüldüğü bilgisi doğru olmayıp, tabelalar bulundukları yerlerden kaldırılarak avlu içerisindeki yönlendirme levhalarıyla yönlendirme sağlanacaktır.
Mevcut erkek tuvaleti, tamamen betonarme malzemeden inşa edilmiş olup, batı tarafından mevcut kapı geçişi ile erişim sağlanmaktadır. Bu yapı, külliyenin tarihi yapısına eklenmiş olmakla birlikte, kullanışlılığı nedeniyle korunmuştur. Aynı zamanda, kadın tuvalet ise batı eyvanından giriş sağlanan, dar bir tünel şeklinde düzenlenmiş ve inşa tekniği açısından özgün bir özelliği bulunmayan bir yapı olarak kaydedilmiştir. Tuvalet olarak kullanılan ek yapılar, tarihi yapıya sonradan eklenmiş olup bu yapıların tarihi medreselerin özgün parçaları olmadığı anlaşılmaktadır. Bu yapılar, külliyenin arka cephesine bakan kısımlardan erişilebilen, tarihi dokuya zarar vermeden, ziyaretçilerin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tasarlanmıştır. Tarihi yapıların kendilerine dokunulmamış, bunun yerine mevcut yapıların işlevselliği arttırılmıştır. Motiflerin varlığı bulundukları duvarı nitelemekte olup yapıların sanat tarihi açısından değerlendirilmesi gerektiğini gösterse de, bu yapılar tarihi medrese yapısının bir parçası olarak inşa edilmemiştir.
Söz konusu ıslah işlemleri, medrese yapısının tarihi ve kültürel özgünlüğüne uygun bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte, ıslak hacimlerin medrese içerisinde bulunmadığı, dolayısıyla tarihi yapıya zarar verebilecek herhangi bir müdahalenin söz konusu olmadığı açıktır.
Bu bağlamda, yapılan çalışmaların, koruma altındaki kültürel mirasımızın muhafazası açısından gerekli özen ve dikkatle yürütüldüğü açıktır. Tarihi yapının bütünlüğüne ve estetiğine zarar verme potansiyeli taşıyan herhangi bir işlem gerçekleştirilmemiş, aksine medresenin kullanım ömrünü uzatacak ve kullanıcıların ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde yenilemeler yapılmıştır.
Ayrıca, arşiv kayıtlarımızda tuvalet olarak kullanıldığı tespit edilen herhangi bir medrese bulunmamaktadır.
Mehmet Nuri ERSOYBakan