Arkeolojik kazı alanlarında koordinatör kazı başkanlığı uygulamasına geçileceği iddiasına ilişkin
Kaynak göster
İbrahim Akın (DEM Parti), 5 Temmuz 2024 tarihinde 7/14010 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 105 gün sonra, 18 Ekim 2024).
İbrahim Akın (DEM Parti, İzmir). “Arkeolojik kazı alanlarında koordinatör kazı başkanlığı uygulamasına geçileceği iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/14010, 5 Temmuz 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-14010-arkeolojik-kazi-alanlarinda-koordinator-kazi-baskanligi-uygulamasina-gecilecegi-iddiasina (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/5054d0b7-e217-4e0f-915a-019091897806
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 105 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki soruların Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri ERSOY tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
İbrahim ÂKIN İzmir Milletvekili
Anadolu coğrafyasının tarihteki ilk yerleşim birimlerine sahip olduğu, tarih çağları boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yaptığı ve her bir tarihsel dönemden günümüze gök sayıda tarihi eser ve buluntu ulaştığı bilinmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (10 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Tarihsel ve arkeolojik zenginliği bakımından dünyada az rastlanır olan bu coğrafyada bugüne kadar ortaya çıkarılmış olan çok sayıda arkeolojik eser bulunmakla birlikte henüz gün yüzüne çıkarılmamış önemli ölçüde arkeolojik alanın varlığı da tüm bilimsel çevrelerce kabul edilmektedir.
Türkiye'de yürütülen arkeolojik kazılar, 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile bu kanuna dayalı çıkarılan Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla İlgili Olarak Yapılacak Araştırma, Sondaj ve Kazılar Hakkında Yönetmelik ve Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla İlgili Yapılacak Yüzey Araştırması, Sondaj ve Kazı Çalışmalarının Yürütülmesi Hakkında Yönerge çerçevesinde sürdürülmektedir.
Konuyla ilgili mevcut olan yasal mevzuatta, kazılar için alınacak izinler, kazıların hangi usul ve esaslara göre yapılacağı ve başta kazı başkanı olmak üzere kazı ekibindeki tüm görevlilerin görev yetki ve sorumlulukları detaylı bir şekilde açıklanmıştır.
Bilindiği gibi normlar hiyerarşisinin temelini, çıkarılacak olan yönetmelik ve yönergeler ile belli bir alandaki çalışma kurallarını düzenleyen her türlü düzenlemenin konuyla ilgili kanuna ve anayasaya uygunluğu oluşturur. Bu nedenle arkeolojik kazılarla ilgili herhangi bir kurum tarafından yapılacak olan resmi bir düzenlemenin kanuna ve anayasaya uygun olması bir zorunluluktur.
Öte yandan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un, arkeolojik kazılarda "koordinatör başkanlık" sistemine geçileceği yönündeki açıklamaları, Gazete Duvar'dan Nuray Pehlivan tarafından haberleştirilmiş ve haberde ayrıca arkeoloji alanında bilgi, birikim, deneyim ve yetkinliği olan uzmanların bu konudaki değerlendirmelerine de geniş şekilde yer verilmiştir.
Bakan ERSOY yaptığı açıklamada "Türk bilim insanlarından birer "koordinatör kazı başkanı" atayarak çalışmalarımızın ivmesini artıracağız" demektedir. Aynı açıklamasında bakan ERSOY, "Arkeoloji kazıları "Türk bilim insanları başkanlığında ve koordinatörlüğünde yürütülecek" demektedir. -
Bugüne kadar Bakanlık tarafından görevlendirmesi yapılan veya yapılacak olan "Koordinatör Kazı Başkanları'nın bu işin yanı sıra başka projelerdeki görevlerini de sürdürmek durumunda kaldıkları ve bu durumun da 2863 Sayılı Kanunun 37. Maddesindeki "Aynı kazı heyetine veya şahsa, aynı süre içinde Kültür ve Turizm Bakanlığınca yapılan kurtarma kazıları dışında, birden fazla yerde kazı ve sondaj izni verilemez" hükmüyle bağdaşmayacağı açıktır.
Ayrıca, "Koordinatör Kazı Başkanlığı" uygulamasının konuyla ilgili hiçbir yasal düzenlemede yer almaması ve bu düzenlemeyle bakanlığın hukuk dışına çıktığı değerlendirmesi kamuoyuna yansımıştır.
Son olarak; yabancı heyetler için kazı izinleri, yasaya göre Cumhurbaşkanlığı tarafından verilmektedir. Cumhurbaşkanlığınca verilen bu izin aynı zamanda Kazı Başkanının da Cumhurbaşkanlığınca onaylanması anlamına gelmektedir. Böylece Bakanlık tarafından görevlendirileceği söylenen "Koordinatör Kazı Başkanı'nın, Cumhurbaşkanlığı tarafından onaylanmış Kazı Başkanını ve Cumhurbaşkanlığı onayını işlevsizleştirmesi sonucuna yol açacaktır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Kazı Başkanı dışında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından bugüne kadar kaç arkeolojik kazıda, "Koordinatör Kazı Başkanı" görevlendirilmiştir?
"Koordinatör Kazı Başkanı? görevlendirmesi, hangi yasal mevzuat hükmüne göre yapılmaktadır?
Bakanlık Oo tarafından Oo görevlendirilen ("Koordinatör Kazı (Başkanı'nın, Cumhurbaşkanlığı tarafından onaylanmış Kazı Başkanını işlevsiz hale getirmesiyle bakanlığınız neyi hedeflemektedir?
Yabancı kazı heyetlerine bir "Koordinatör Kazı Başkanı? atayarak arkeolojik kazılara nasıl bir ivme kazandırılacaktır?
"Koordinatör Kazı Başkanı" uygulamasına geçmeden önce konuyla ilgili bilim çevrelerinin görüşlerine ve değerlendirmelerine başvurulmuş mudur? Başvurulmuşsa bu konuyla ilgili raporlar kamuoyuyla paylaşılmış mıdır?
(4OlO
Bakanlık, Cumhurbaşkanlığı izni ile yapılan yabancı kazılarda herhangi bir yetersizlik mi görmektedir? Ya da bu alanları hızlı kazı ve restorasyon projeleri ile birer rant alanı haline getirmeyi mi amaçlamaktâdır?
Türkiye arkeolojisinin son yüzyıl içinde büyük özverilerle elde ettiği edinimler, turizm odaklı kazı çalışmaları ile hiçe mi sayılmaktadır?
Tasarruf tedbirlerinin açıklandığı bu dönemde Bakanın lansmanlarda bahsini geçirdiği Türk kazılarının bile bugüne kadar hayal edemeyeceği miktardaki ödeneklerin kaynakları nelerdir?
Son birkaç yıldır yerli kazılarda uygulanan 12 aylık kazı çalışması projesi ne kadar başarıya ulaşmıştır? Mevsimsel şartlar, ekonomik şartlar, ödenekler ve kazı çalışmasında bulunan ekip üyelerinin neredeyse tamamının bir üniversitede görevli olmaları hasebiyle bu proje istenildiği kadar sonuç vermemesine rağmen aynı projeyi yabancı kazılarda da uygulamaya çalışmanın amacı nedir? Ayrıca aralıksız kazı yapmanın bilimsel bir dayanağı var mıdır?
Bu büyük projelerden önce yaşanan tahribatı, talanı önlemek için; arkeolojik alanların, ören yerlerinin korunması için yeterli personel ve teçhizat sağlanmasına yönelik bakanlığın herhangi bir projesi var mıdır?
Yeni uygulamaya göre halen yürütmekte olduğu bir kazıda Kazı Başkanı veya başka bir görevle çalışmakta olan bir akademisyen, aynı zamanda başka bir kazıda "Koordinatör Kazı Başkanı" olarak da görevlendirilebilecek midir?
"Koordinatör Kazı Başkanlığı'na atanan bir akademisyenden hem kendi kazı alanı ve ekibi hem de başka bir kazı alanı ve orada oluşturacağı ekibi ile çalışması için kendisinden nasıl bir ivme beklenmektedir? Bu alanlar "geleceğe miras" projesi ile "müteahhide miras" projesine mi dönüştürülecektir?
Bu uygulamayla birlikte yerli kazı başkanlarından görevlendirildikleri yabancı kazılarda kendi ekiplerini oluşturmaları ve arkeolojik alanda kendilerinin kazacağı ya da çalışacağı alanları belirlemeleri bekleniyor. Bu yaklaşım, bir arkeolojik alanda çift başlılık yaratmak ve bilimsel kazı çalışmalarını baltalamak değil midir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü)'ca;
Bugüne kadar yabancı heyetler tarafından yürütülmekte olan 28 arkeolojik kazı çalışmasına koordinatör kazı başkanı görevlendirilmiştir. Koordinatör kazı başkanı görevlendirmeleri 11.12.2023 ve 15.01.2024 tarihli Bakanlık Makamı Onayları ile yapılmaktadır.
Bakanlığımız tarafından görevlendirilen "koordinatör kazı başkanı", Cumhurbaşkanı/Bakanlar Kurulu Kararı ile görev yapan kazı başkanını işlevsiz hale getirmemektedir. Kazı başkanı Bakanlığımıza sunmuş olduğu kazı programı doğrultusunda gerçekleştirdiği çalışmalarına eskiden olduğu gibi devam etmektedir.
Yabancı heyetler tarafından yürütülen kazı çalışmalarını gerçekleştiren kazı başkanları akademik programları, vize süreleri vb. nedenlerle ülkemizde kısa süreler içinde çalışmalarını yürütmektedirler. Koordinatör kazı başkanı ile gerek çalışma süresinin arttırılması gerekse daha geniş ekip ve finansman desteği sağlanması yoluyla çalışmalara ivme kazandırılması öngörülmektedir.
Koordinatör kazı başkanlığı uygulaması ile ilgili olarak bilim çevrelerinin görüş ve önerilerine de başvurulmuş, gerekli müzakere ve değerlendirmeler yapılmış, uygun nitelikte kazı başkanları, ilgili alanlara koordinatör olarak görevlendirilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı/Bakanlar Kurulu Kararı ile gerçekleştirilen yabancı heyetler tarafından yürütülen kazı çalışmalarında, Bakanlığımız zaman zaman eksiklikler tespit etmekte olup kazı başkanlarına gerekli uyarı ve ikazlarda bulunulmaktadır. Gerek yerli heyetler gerekse yabancı heyetler Bakanlığın istek ve önerilerini benimseyerek çalışmalarına devam etmektedir. Kazı ve restorasyon çalışmalarına hız kazandırılması Bakanlığımızın amaçlarından birisi olmakla birlikte bu çalışmaların bilimsel amaçlar ve etik kurallar doğrultusunda yapılmasına bir engel teşkil etmemektedir.
Türkiye arkeolojisi son yüzyıl içinde büyük edinimler elde etmiş olup yabancı kazı çalışmalarında görev yapan koordinatör bilim insanları ile bu edinimler önümüzdeki yüzyılda artarak devam edecektir.
Bakanlığımızca finanse edilen arkeolojik kazı çalışmalarının ödenekleri, Bakanlığımız bütçesi ve Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü kaynaklarından oluşmaktadır.
2019 yılından beri Türk Tarih Kurumunun desteği ile yürütülen 12 aylık kazı çalışması projesi beklenilenin ötesinde bir başarı sağlamıştır. Kazı çalışmaları, sadece alanda yapılan arkeolojik kazı faaliyeti olarak düşünülmemelidir. Kazı faaliyeti sonucu ortaya çıkartılan eserler üzerinde kazı evleri ve kazı evi deposunda tüm yıl boyu hem konservasyon faaliyetleri hem de bilimsel çalışmalar sürdürülmüştür. Bu kapsamda istihdam edilen 300'den fazla genç arkeolog ve restoratör Bakanlığımız bünyesinde çalışma olanağı bulmuşlardır. Mevsimsel şartlar doğrultusunda 12 ay arazide bilfiil arkeolojik kazı hafriyatı yapabilmenin mümkün olduğu yerler bulunmakla birlikte, bu proje ile pek çok arkeolojik çalışmada hafriyat dışındaki bilimsel faaliyetlerin yürütülmesi için gereken finansman, işgücü ve teknik ekipman sağlanmıştır.
Bakanlığımızın bağlı birimlerinin ihtiyaçları doğrultusunda Personel Genel Müdürlüğünce 335 Koruma ve Güvenlik Görevlisinin alımına ilişkin ilana çıkılmış ve çalışmalar devam etmektedir.
Halen yürütmekte olduğu bir kazıda kazı başkanı veya başka bir görevle çalışmakta olan bir akademisyen "Koordinatör Kazı Başkanı" olarak görevlendirilebilmektedir.
Ülkemizde yabancı bilim insanları başkanlığında yürütülen arkeolojik kazı ve restorasyon çalışmalarının, yıl içinde daha uzun süreli gerçekleştirilebilmesi, çalışmaların daha verimli hale getirilmesi amacıyla "Geleceğe Miras Projesi" kapsamında çalışmaları yürütmek ve yabancı kazı başkanları ile koordinasyonu sağlamak üzere yabancı bilim insanlarının başkanlığında yürütülen arkeolojik kazı çalışmalarına Türk bilim insanlarından bir "koordinatör" görevlendirilmiştir. Türk koordinatör bilim insanlarımızdan, sorumlu olduğu alan ve ekip ile koordinasyon sağlaması ve proje kapsamında gerçekleştirilecek çalışmaları yürütmesi beklenilmektedir.
Geleceğe Miras Projesi ortaya çıkış amaçları doğrultusunda, ülkemiz arkeolojisinin gelişmesine katkı sağlayıp uluslararası bilim camiasında daha iyi yerlere gelmesine vesile olacaktır. Bakanlığımızın hassasiyetle üstünde durduğu projeye bu bakış açısı ile yaklaşılması gerekmektedir.
Bu uygulama ile kazı başkanları ve koordinatör kazı başkanları koordineli ve uyum içerisinde çalışmaktadırlar. Yabancı kazı heyetleri tarafndan önümüzdeki yıllarda yapılması planlanan projeler koordinatör kazı başkanları ile birlikte hemen bu yıl gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Söz konusu kazı çalışmalarında, arkeolojik alanda çift başlılık gibi bir durum söz konusu değildir.
Mehmet Nuri ERSOYBakan