Bir mahkumun koşullu salıvermeden faydalandırılmadığı iddiasına ilişkin
Kaynak göster
Meral Danış Beştaş (DEM Parti), 29 Ağustos 2024 tarihinde 7/16128 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Adalet Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 251 gün sonra, 7 Mayıs 2025).
Meral Danış Beştaş (DEM Parti, Erzurum). “Bir mahkumun koşullu salıvermeden faydalandırılmadığı iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/16128, 29 Ağustos 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-16128-bir-mahkumun-kosullu-salivermeden-faydalandirilmadigi-iddiasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/cf1fe074-5a7c-420e-a417-0191b273670c
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 251 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Adalet Bakanı Yılmaz TUNÇ tarafından Anayasa'nın 98 inci ve TBMM İçtüzüğü'nün 96 ile 99 uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
ANIŞ BEŞTAŞ Erzurum Milletvekili
Basına yansıyan haberlere göre; müebbet hapse mahkum edilen ve 1994'ten beri tutuklu bulunan şair İlhan Sami Çomak'ın tahliyesinin üç ay ertelenmesine karar verilmiştir. İdare ve Oy birliğiyle alınan kararın gerekçesinde, Çomak'ın 'iyi halli' olmadığı öne sürülerek Kurul, 'kişide suç algısının ve suça yönelik farkındalığının oluşmadığını, suç işleme yöneliminin ve kendisini suça iten etkenlerin halen devam ettiğini' savunmuştur.
Gerekçenin tamamını göster (7 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Kararda, Çomak'ın "hapishane idaresi tarafından gelişim puanının yüksek olduğu", ilgili servislerce hazırlanan gözlem değerlendirme raporlarında "genel olarak olumsuz bir durum yok" denilmesine rağmen, "geçmiş yıllara ait disiplin cezaları" gerekçe gösterilmiştir.
I Ocak 2021'den itibaren uygulamaya başlanan iyi hal tespitinde, 6 ayda bir idare ve gözlem kurulunca değerlendirmeye tabi tutulma uygulaması ile birlikte, cezaevlerindeki koşullu salıverme şartları oluşmuş hükümlülerin idare ve gözlem kurulunun keyfi raporlarına binaen iyi halli sayılmadığı, koşullu salıverme hakkından faydalandırılmadığı ve bu kişiler içinde ağır hasta tutsakların da bulunduğu birçok kurum raporunda belirtilmektedir.
Bilhassa 2006 yılından itibaren yaygın bir şekilde uygulanan bu yöntem son yıllarda ciddi bir artış göstermiş olup, "umut hakkı" bağlamında da kişinin bir ömür cezaevinde kalmasına dönük bir infaz yöntemi olarak ortaya çıkmaktadır.
Mevcut durumda insanların özgürlük hakkını ihlal eden bu uygulama, 14 Nisan 2020'de kabul edilen 5275 sayılı kanunun, hükümlülerin iyi hal değerlendirmelerine yönelik yeni düzenlemeleri içeren hükümlerle başka bir boyuta evrilmiştirir.
Düzenlemede yer alan pişmanlık" kriteri muğlak bir durum yaratmakta; mahpusun, "haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığı", "işlediği suçtan dolayı duyduğu pişmanlık", "toplumla bütünleşmeye hazır olup olmama" vb. subjektif hükümler ağır hak ihlallerine yol açmaktadır. Örneğin okuduğu kitap sayısının azlığı-çokluğu yahut fazla su kullanımı gibi hadiseler mahpusların koşullu salıverilme haklarına engel olmaktadır.
Yanı sıra; idare ve gözlem kurullarına verilen yetkinin genişliği, mahkumların cezaevinde bulunma gerekçesi olan suç tiplerine, doğum yerlerine, kimliklerine varana dek çok geniş bir şekilde ele alınmakta ve sübjektif kriterlere göre kararlar verilmektedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Cezaevi İdare ve Gözlem Kurumları'nın tahliye erteleme aşamasında gerekçe olarak sunduğu "iyi hal" belirlemesinde dikkate alınan ölçütler nelerdir?
Son beş yıl içerisinde İdare ve Gözlem Kurul kararları ile tahliyesi ertelenen mahpus sayısı kaçtır?
İlhan Sami Çomak'ın iyi halli olmadığı tespitine gerekçe olarak geçmiş disiplin cezalarının sunulmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?
İdare ve Gözlem Kurulu kararlarına ilişkin halihazırda işleyen bir denetim mekanizması var mıdır? Var ise; tespit edilen hukuka aykırılıklar nelerdir? Yok ise; hükümlü ve tutukların mahkumiyetlerinin devamını belirleyecek ölçüde önemli bir kararda yapılan hatalar nasıl telafi edilecektir?
İdare ve Gözlem Kurullarında görev yapan kişi sayısı kaçtır? Bu kişilerin mesleki ve uzmanlık alanlarına göre dağılımı nedir?
İdare Gözlem Kurulu kararları sebebiyle mağdur olan kaç kişi bu hususta başvuru yapmıştır? Başvurular nasıl sonuçlanmıştır?
Tahliyesi ertelenen İlhan Sami Çomak'ın erteleme gerekçesinde bildirilen "iyi hal" bulunmadığı tespiti hangi ölçütlere dayanılarak yapılmıştır?
İdari gözlem kurullarının kararlarına dair Bakanlığınıza kaç şikayet başvurusu yapılmıştır?
Halihazırda idari gözlem kurullarının menfi kararları nedeniyle, infaz koşulları gerçekleştiği halde cezaevlerinde tutulan mahpus sayısı nedir? Suç tiplerine göre dağılım ne şekildedir?
İdari gözlem kurulları tarafından verilen bir karar olmaksızın, şartlı tahliye koşullarını tamamladığı halde cezaevlerinde tutulan mahpus sayısı nedir? Suç tiplerine göre dağılım ne şekildedir?
İdari gözlem kurullarının yetkilerini daraltan yeni bir uygulamaya geçilmesi gündeminizde olacak mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yılmaz Tunç, Adalet Bakanı ·
1496826 sayılı yazı.
İlgi yazınız ekinde alınan, Erzurum Milletvekili Meral Danış Beştaş tarafından Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/16128 Esas Nolu soru önergesine ilişkin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99. maddesi uyarınca hazırlanan cevap ilişikte sunulmuştur.
Yılmaz TUNÇ Bakan Soru önergesi cevabı (1 adet)
Mevzuat Genel Müdürlüğü
Sayı : E-56020453-610-1313-483/774 Konu : Yazılı soru önergesi OX /0/2025
Sayın Meral DANIŞ BEŞTAŞ Erzurum Milletvekili
Bakanlığımıza yöneltilip yazılı olarak cevaplandırılması istenilen 7/16128 Esas Nolu soru önergesinin cevabı aşağıda sunulmuştur.
İ- Türk ceza mevzuatında "tutsak" kavramı yoktur. Ceza infaz kurumlarında, haklarında verilen mahkumiyet kararı kesinleşen "hükümlü"ler ve mahkumiyet kararı verilen ancak hükmü kesinleşmemiş "hükümözlü"ler ile mahkemeler ve sulh ceza hâkimliklerince tutuklama kararı verilen "tutuklu"lar barındırılmaktadır.
N- A) 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun "Koşullu salıverilme" kenar başlıklı 107. maddesinde, "Mükerrirlere ve bazı suç faillerine özgü infaz rejimi ve denetimli serbestlik tedbiri" kenar başlıklı 108. maddesinde ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun "Koşullu salıverilme" kenar başlıklı 17. maddesinde, koşullu salıverilme süreleri ve oranları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
B) 5275 sayılı Kanunun;
İ- "Disiplin cezasını gerektiren eylemlerin tekrarı, disiplin cezalarının infazı ve kaldırılması" kenar başlıklı 48. maddesinin üçüncü fikrasının (b) bendinde, disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işleminin yapılmayacağı, ancak bu sürenin hakederek salıverme tarihini geçemeyeceği; dördüncü fıkrasında, infaz edildiği tarihten itibaren disiplin cezasının kaldırılmasında ve iyi hâlin kazanılmasında verilen disiplin cezasının niteliğine göre fıkrada belirlenmiş sürelerin (onbeş gün ilâ bir yıl) esas alınacağı ve bu süreler sonunda yeni bir disiplin cezası almamak ve iyi hâlli olmak koşuluyla bu cezaların kaldırılacağı,
2- "Hükümlülerin değerlendirilmesi ve iyi hâlin belirlenmesi" kenar başlıklı 89. maddesinin birinci fıkrasında hükümlülerin, ceza infaz kurumlarında bulundukları tüm aşamalarda, ceza infaz kurumlarının düzen ve güvenliği amacıyla konulmuş kurallara uyup uymadığı, haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığı, yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirip getirmediği, uygulanan iyileştirme programlarına göre toplumla bütünleşmeye hazır olup olmadığı, tekrar suç işleme ve mağdura veya başkalarına zarar verme riskinin düşük olup olmadığı hususlarında idare ve gözlem kurulu tarafından iyi hâlin belirlenmesine esas olmak üzere en geç altı ayda bir değerlendirmeye tabi tutulacağı; ikinci fıkrasında, birinci fıkra uyarınca yapılacak değerlendirmede, infazın tüm aşamalarında hükümlülerin katıldığı iyileştirme ve eğitim-öğretim programları ile spor ve sosyal faaliyetler, kültür ve sanat programları, aldığı sertifikalar, kitap okuma alışkanlığı, diğer hükümlü ve tutuklular ile ceza infaz kurumu görevlileri ve dışarıyla olan ilişkileri, işlediği suçtan dolayı duyduğu pişmanlığı, ceza infaz kurumu kuralları ile kurum bünyesindeki çalışma kurallarına uyumu ve
Eği Dile
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap.gov.tr adresinden 42HXOGW - ikmR20c - CmsgtKx - X7JUZEA- ile erişebilirsin Mevzuat Genel Müdürlüğü aldığı disiplin cezalarının dikkate alınacağı; altıncı fıkrasında, açık ceza infaz kurumuna ayırmaya, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazına ve koşullu salıverilmeye ilişkin olarak tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma sürelerinin bir yılı geçemeyeceği,
Hükümlerine yer verildiği malumlarıdır.
5275 sayılı Kanunun 89. maddesinde, 14/04/2020 tarihli ve 7242 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla yapılan ve yukarıya alınan değişiklikler, 01/01/2021 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
©) 28/3/2020 tarihli ve 2324 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmeliğin;
İ- "Hükümlülerin değerlendirilmesi ve iyi hâlin belirlenmesi" kenar başlıklı 109. maddesinin; birinci fıkrasında hükümlülerin, ceza infaz kurumlarında bulundukları tüm aşamalarda, ceza infaz kurumlarının düzen ve güvenliği amacıyla konulmuş kurallara uyup uymadığı, haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığı, yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirip getirmediği, uygulanan iyileştirme programlarına göre toplumla bütünleşmeye hazır olup olmadığı, tekrar suç işleme ve mağdura veya başkalarına zarar verme risklerinin düşük olup olmadığı hususlarında idare ve gözlem kurulu tarafından iyi hâlin belirlenmesine esas olmak üzere en geç altı ayda bir değerlendirmeye tabi tutulacağı; ikinci fıkrasında, birinci fikra gereğince yapılacak değerlendirmede, infazın tüm aşamalarında hükümlülerin katıldığı iyileştirmeye yönelik psiko-sosyal ve eğitim-öğretim programları ile spor ve sosyal faaliyetleri, kültür ve sanat programları, aldığı sertifikaları, kitap okuma alışkanlığı, diğer hükümlü ve tutuklular ile ceza infaz kurumu görevlileri ve dışarıyla olan ilişkileri, işlediği suçtan dolayı duyduğu pişmanlığı, ceza infaz kurumu kuralları ile kurum bünyesindeki çalışma kurallarına uyumu ve aldığı disiplin cezalarının dikkate alınacağı,
2- "Disiplin eylemi nedeniyle iyi hâl kararı verilmesine engel hâller ve şikâyet" kenar başlıklı 110. maddesinin birinci fıkrasında, gözlem değerlendirme raporu veya gelişim değerlendirme raporunda yazılı olup da henüz kaldırılmamış disiplin cezası bulunan hükümlü hakkında iyi hâl kararı verilemeyeceği, hükümlünün iyi hâline ilişkin değerlendirmenin, ancak daha önceden verilmiş olup da disiplin cezası infaz edilmiş ve bu cezası kaldırılmış olanlar hakkında yapılabileceği; ikinci fıkrasında, disiplin cezasını gerektiren bir eylemi işlemiş olmasına rağmen, koşullu salıverilme tarihinde bu eyleminden dolayı disiplin soruşturması henüz sonuçlandırılmayan hükümlüler hakkında iyi hâl kararının verilip verilmemesinin idare ve gözlem kurulunca takdir edileceği; üçüncü fıkrasında, idare ve gözlem kurulunca, hükümlü hakkında, süre belgesindeki muhtemel koşullu salıverilme tarihi de dikkate alınarak iyi hâle ilişkin olarak bir karar verileceği,
Hükümlerine yer verildiği malâmlarıdır.
Bu kapsamda idare ve gözlem kurulunca verilen kararlara karşı infaz hâkimliği nezdinde şikâyet, infaz hâkimliği kararlarına karşı da ağır ceza mahkemesi nezdinde itiraz kanun yoluna başvurulabilmektedir.
NI- Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığıyla yapılan yazışmaya verilen 15/01/2025 tarihli cevapta;
A) Soru önergesinde adı geçenin Marmara 5 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz iel
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandaş.uyap.gov.tr adresinden AZHXOGW - İ kmR20c ini CmsgtKx - X7UZEA- ile erişebilirsin Mevzuat Genel Müdürlüğü
Kurumunda hükümlü olarak barındırılmaktayken koşullu salıverilme hükümlerinden faydalanmak suretiyle 26/11/2024 tarihinde Kurumdan tahliye edildiği,
B) Kurumda tüm iş ve işlemlerin mevzuat hükümlerine uygun olarak yürütüldüğü, C) Soru önergesinde belirtilen aksi yöndeki iddiaların gerçeği yansıtmadığı,
Bildirilmiştir.
Yılmaz TUNÇ Bakan ede ila
Yılmaz TUNÇBakan