Engelli kadınların sosyal hayata katılımı ve toplumla bütünleşmeleri için uygulanan politikalara ilişkin
Kaynak göster
Ayten Kordu (DEM Parti), 13 Temmuz 2023 tarihinde 7/1667 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 35 gün sonra, 17 Ağustos 2023).
Ayten Kordu (DEM Parti, Tunceli). “Engelli kadınların sosyal hayata katılımı ve toplumla bütünleşmeleri için uygulanan politikalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/1667, 13 Temmuz 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-1667-engelli-kadinlarin-sosyal-hayata-katilimi-ve-toplumla-butunlesmeleri-icin-uygulanan-politi (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/3dafc2ea-2c2b-43b5-9e71-01895348ac46
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 35 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 27 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Engelli birey olmak maalesef yetersiz ve eksik politikalar yüzünden hala birçok insanın hayatını zorlaştıran bir durum olarak toplumda var olmaktadır. Toplumdaki her türlü eşitsizliği katmanlı olarak yaşayan kadınlar, toplumsal cinsiyet normları yüzünden engellilik halini de çok daha yakıcı hissetmektedir. Engelli kadınların yaşadığı ağır sorunlar ise hala göz ardı edilmektedir.
Erkek şiddeti, taciz, tecavüz gibi saldırılar bütün kadınların hayatını etkilerken engelli kadınlar için durum çok daha katmerlidir. Birçok kadın bu saldırılara maruz kalırken, engelli kadın ve çocuklar çok daha korumasız olarak görülüp daha fazla erkek şiddetine, taciz ve tecavüze maruz kalmaktadırlar. Engelli kadınlar karşılaştıkları birçok güçlüğün yanında; fiziksel, duygusal ve cinsel her türlü istismara da uğramaktadırlar. Aynı zamanda cinsel şiddete uğrama oranlarının engelli olmayan kadınlardan daha fazla olduğu da bilinmektedir. Buna karşın engelli kadınlar genel olarak uğradıkları cinsel şiddeti bildirememektedirler. Bakım verene bağımlı olması, kimi zaman kendini koruyacak fiziksel yeterliliğinin olmaması, cinsel saldırıda bulunanı açıklayamaması, kendini ifade etmede güçlük çekmeleri gibi nedenlerle cinsel şiddet gizli kalmaktadır. Yapılan çalışmalarda engelli kadınlar arasında özellikle gelişimsel sorun yaşayanların (9075) ve fiziksel engellilerin (9055) daha çok cinsel şiddete maruz kaldıkları belirtilmektedir. Doğrudan maruz kalınılan şiddetin yanı sıra, toplumun engellilik halinden doğrudan kadınları sorumlu tutması, (tıpkı yıllarca yanlış bilgilerle çocuk cinsiyetinin kadınlar tarafından belirlendiği kanısı ve binlerce kadının bu yüzden şiddete maruz kalması gibi) kadınların toplumsal yaşam içerisinden de dışlanmasına sebep olmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Engelli kadınların özgün sorunlarına dair özgün politikalar yürütmek sosyal devlet ilkesinin görev ve sorumluluğundadır. Bu nedenle atılacak en somut adımlardan biri kadın sığınma evlerinin kadınların ihtiyaçlarını gözeterek, erişebilir hale getirerek, sığınma evlerinin özel ihtiyaçlara göre dizayn edilmesidir. Atılacak bir diğer somut adım engelli çocukların vakit geçirebilecekleri kreşlerin ücretsiz olarak açılmasıdır. Kadın sığınma evlerinin engelli kadınların ihtiyaçları gözetilerek, erişilebilir hale getirilmelidir.
Engelli bireyler, toplumun her kesiminde olduğu gibi kadınlar arasında da önemli bir grup oluşturmaktadır. Engelli kadınlar hem kadınlık hem de engellilik kimlikleri üzerinden ayrımcılığa maruz kalabilmektedir. Engelli kadınların yaşadığı sorunların belirlenmesi ve çözüme yönelik adımların atılması, eşitlik ve adaletin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır.
Birleşmiş Milletler'in organlarından Kadın Birimi (UN Women), Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Komitesi ve Engelli Hakları Komitesi kadınlara ve kız çocuklara yönelik cinsel istismara karşı yayınladığı raporlarında "Etkili bir değişim engelli kadınların karar alma süreçlerine katılımıyla olur." diye belirtmektedir. Çalışmalarında engellilik ve toplumsal cinsiyetin kesiştiği nokta, cinsel istismarı şekillendirmektedir denilmektedir ve engelli kadınlara ve kız çocuklara cinsel istismarın ortadan kaldırılmasına yönelik etkili çalışmalar yapılması için kesişimsel bir yaklaşım benimsemenin önemli olduğu belirtilmektedir.
Bütün bunlarla birlikte kadına yönelik şiddetin önlenmesi ve mağdurların korunması amacıyla kadın sığınma evleri önemli bir rol oynamaktadır. Bu sığınma evleri, şiddete maruz kalan kadınlara güvenli bir barınma ve destek sağlamalıdır. Ancak gelinen noktada kadın sığınma evlerinin hem dağılımı hem de sorunun çözümü noktasında istenen nokta olmadığı açıkça anlaşılmaktadır. Özellikle engelli kadınların sığınma evlerinde kalması veya şiddete maruz kalmış kadınların engelli çocuklarıyla barınmasına yönelik yapısal sorunların çözümüne yönelik etkin politikalar üretilmediği yaşanan problemlerden açıkça anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda;
Abb?
SORULAR
Engelli kadınların istihdamı ve iş yaşamına katılımı oranı kaçtır? Engelli kadınların istihdamına ilişkin nasıl bir programınız var?
Engelli kadınlar, sağlık hizmetlerine erişimde yaşadıkları sorunların çözümüne ilişkin bir çalışmanız var mı?
Engelli kadınların eğitime ulaşım konusunda yaşadıkları sorunların çözümüne ilişkin bir çalışmanız var mı?
Ataerkil sistemde engelli kadınlara yönelik şiddet ve taciz gibi cinsiyete dayalı şiddet sorunlarıyla mücadele etmek için hangi önlemler alınmaktadır?
Engelli kadınların sosyal hayata katılımı ve toplumla bütünleşmesi için hangi politikalar uygulanmaktadır?
Engelli kadınların barınma ve yaşam alanlarına erişimine yönelik hangi politikalar uygulanmaktadır?
Özelde Dersim (Tunceli) genelde Türkiye?de kamu kurumlarında çalışan engelli kadın sayısı kaçtır? Engelli kadınların çalışma koşullarını ve çalışma alanında uğrayabileceği mobbing ve mağduriyetleri tespit etmek amacıyla uygulanan bir çalışma var mıdır?
Çalışan engelli bireylerin çalışma koşullarını, istek ve talepleri göz önünde bulundurulacak şekilde iyileştirmeyi içeren bir planlama var mıdır?
Türkiye genelindeki kadın sığınma evlerinin sayısı ve dağılımı nedir?
Kadın sığırı evleri engelli kadınların kalabilecekleri şekilde dizayn edilmiş midir? Engelli kadınların çocuklarıyla veya kadınların engelleri çocuklarıyla birlikte kalma imkanı var mıdır?
İşyerlerinde engelli kadınların mobbinge maruz kaldığına ilişkin
Bakanlığınızca herhangi bir araştırma veya inceleme yapılmış mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mahinur Özdemir Göktaş, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı ·
İlgi yazı ekinde alınan Tunceli Milletvekili Sayın Ayten KORDU tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/1667 Esas Numaralı yazılı soru önergesine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazımız ekte sunulmuştur.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan Ek: Cevap Metni (3 sayfa) Eskişehir Yolu Söğütözü Mah. 2177 Sokak No:10/A Ayrıntılı bilgi için irtibat: Aynur İLHAN ÇAK Kat: 23 Çankaya ANKARA e-posta: aynur.ilhan(Daile.gov.ir
Tunceli Milletvekili Sayın Ayten KORDU'ya Ait 7/1667 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni
Bakanlığımızın tüm çalışmaları, yaşamın tüm alanlarında engelli kadınlar da dâhil olmak üzere kadınların konumlarının güçlendirilmesi; eğitim ve sağlık imkânlarından eşit bir şekilde yararlanmalarının sağlanması; istihdama ve karar alma mekanizmalarına katılımlarının arttırılması, medyada eşitlikçi temsilin sağlanması; kadın erkek fırsat eşitliğinin ana plan ve politikalara dâhil edilmesi ve kadına yönelik şiddetle mücadele alanında çalışmaların sürdürülmesini desteklemek üzere yürütülmektedir.
Bu kapsamda Bakanlığımızca son dönemde gerçekleştirilen en önemli çalışmalardan biri 2018 -2023 Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planıdır. Kadınların ekonomik ve sosyal yaşama katılımlarının güçlendirilmesi; hak, fırsat ve imkânlardan eşit şekilde yararlanmalarının sağlanması, kadın erkek firsat eşitliğinin tüm ana plan ve politikalara yansıtılması amacıyla 2018-2023 yıllarını kapsayan "Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planı" hazırlanmış ve yürürlüğe konulmuştur. Söz konusu eylem planı kadın erkek firsat eşitliği ilkesinin uygulamada gerçekleşmesi ve kadınlara karşı ayrımcılık içeren uygulamaların ortadan kaldırılmasını sağlayan politika ve tedbirler geliştirilmesi noktasında önemli bir belgedir.
Türkiye'de kadının güçlenmesi amacıyla ilk defa çok geniş kapsamlı hazırlanan bir eylem planı olma özelliği taşıyan Strateji Belgesi ve Eylem Planında; beş temel politika eksenine (eğitim, ekonomi, sağlık, karar alma mekanizmalarına katılım, medya) ilişkin mevcut durum, temel amaç, hedefler, stratejiler, faaliyetler düzenlenmiştir. Bu amaç, hedef, strateji ve faaliyetler düzenlenirken 5 temel politika ekseninin yanı sıra bazı "kesişen politika alanları" da dikkate alınmış bu kesişen politika alanlarından biri de "engellilik" olarak belirlenmiştir. Buna göre beş temel politika alanında, özel politika gerektiren gruplara yönelik olarak faaliyetlere yer verilmiştir.
Öte yandan Bakanlığımızca 24 Ekim 2019 tarihinde Ankara'da kamu kurum ve kuruluşları, STK9lar ve üniversite temsilcilerinden oluşan yaklaşık 75 kişinin katılımı ile Türkiye'de engelli kadınların eğitim, medya, spor, istihdam, karar alma mekanizmalarına katılım, sağlık ve bakım ihtiyacı olan engelli kadınların bakımı ve barınması konularında yaşadığı sorunlar ve çözüm önerilerinin tartışıldığı "Engelli Kadınların Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı" gerçekleştirilmiştir. Çalıştay "Engelli Kadınların Sosyal Statüsü", "Engelli Kadınlar ve Çalışma Hayatı", "Bakım İhtiyacı Olan Kadınların Bakımı ve Barınması" olmak üzere üç çalışma grubu şeklinde gerçekleşmiş, ortaya konulan tespit ve öneriler çerçevesinde çalıştay raporu oluşturulmuştur. Oluşturulan rapor, yürütülen politika ve çalışmalarda dikkate alınmak üzere ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla resmi yazı ile paylaşılmıştır.
Bakanlığımız; kadına yönelik şiddetin kabul edilemez olduğuna dair inançla çalışmalarını kararlılıkla sürdürmektedir. Çalışmalar çok geniş bir yelpazede, tüm tarafların kapsamlı iş birliği ile "Sıfır Tolerans" ilkesi çerçevesinde; Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele 4. Ulusal Eylem Planı kapsamında adalete erişim ve mevzuat, politika ve koordinasyon, koruyucu ve önleyici hizmetler, toplumsal farkındalık ile veri ve istatistik başlıklarıyla devam etmektedir.
Eylem Planında yer alan strateji ve faaliyetler, etkin uygulanması için hazırlanan yıllık faaliyet planları ile hayata geçirilmektedir. Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele 2023 Yılı Faaliyet Planı kapsamında çalışmalara devam edilmektedir.
Kadına yönelik şiddetle mücadelede yürütülen hizmetler, etkili, hızlı, çözüm odaklı ve bütüncül bir bakışla şiddet mağduru kadınlara engelli veya engelsiz hiçbir ayrım yapılmaksızın sunulmaktadır. Kadınların ihtiyaçları, sorunları ve uygun hizmet modellerinin kapsamlı şekilde değerlendirildiği mesleki çalışmalar sonucunda yürütülmektedir.
ŞÖNİM"lerde şiddetin önlenmesi ile koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkin olarak uygulanmasına yönelik izleme çalışmaları yapılmakta ve destek hizmetleri verilmektedir. Bu kapsamda psikososyal destek hizmeti, hukuki destek hizmeti, eğitim ve mesleki destek hizmeti, sağlık destek hizmeti, ekonomik destek hizmeti ile önleyici hizmetler doğrudan ya da ilgili kurum ve kuruluşlara yönlendirme suretiyle sunulmaktadır.
Öte yandan, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından Avrupa Birliği üye ülkeleri ile eş zamanlı olarak idari kayıtlara dayalı geniş kapsamlı bir örneklem araştırması şeklinde 2011 yılında gerçekleştirilen Nüfus ve Konut Araştırması'na göre en az bir engeli olan nüfusun iş gücüne katılma oranı erkeklerde 635,4, kadınlarda 90125, toplamda ise 9022,1'dir.
Ayrıca, Cumhurbaşkanımız Sn. Recep Tayyip ERDOĞAN tarafından ilan edilen ilk Engelli Hakları Ulusal Eylem Planının tüm taraflarca uygulanmasına ilişkin 2023/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yayımlanmıştır. Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı politika alanları altında yer alan hedefler kapsamında belirlenen faaliyetler sorumlu ve ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından hayata geçirilmeye başlanmıştır. Yapılan faaliyetlere ilişkin yıllık raporlar kamuoyu ile paylaşılacaktır.
Ülkemizde yapılı çevrenin planlanması, ruhsatlandırılması ve inşası ile ilgili temel yasal düzenleme olan 3194 sayılı İmar Kanunu'nun uygulama yönetmeliği olan "Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği" kapsamında erişilebilirlik düzenlemeleri 01.07.2017 tarihinde Bakanlığımız tarafından teknik alt yapısı oluşturulmasını müteakip Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bu Yönetmelikte yer alan erişilebilirlikle ilgili hükümler gereği, yeni tasarlanan tüm binalarda standarda uygunluk sağlanmak zorundadır.
Bakanlığımız tarafından 2014 yılında "Kamuda Engelli İstihdamının Analizi Projesi" kapsamında Türkiye'yi temsilen bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Söz konusu araştırma ile 657 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin (a) fıkrası kapsamında istihdam edilen engelli bireylerin çalışma ortamında karşılaştıkları güçlükler, bulundukları kadroda sorumluluklarını yerine getirmede verimliliklerini olumlu veya olumsuz yönde etkileyen etmenleri kapsayan verileri toplamak ve bu veriler ışığında konunun mevzuat ve uygulama açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma ile engelli bireylerin kamuda niteliklerine uygun kadrolarda istihdamlarını artırmaya yönelik tedbirlere temel teşkil edecek bilimsel bilginin üretilmesi ve bu bilginin kamuda engelli istihdamının nitel ve nicel olarak geliştirilmesini sağlayacak sosyal politikalara dönüştürülmesine katkı sunulması hedeflenmiştir. Araştırmada engelli bireylerin mobbinge maruz kalıp kalmadıklarına dair sorular da yer almaktadır.
Araştırma sonucunda elde edilen veriler ile politika ve uygulama düzeyinde geliştirilen öneriler ilgili ve sorumlu tarafların katılımıyla Ekim 2014'te gerçekleştirilen geniş katılımlı bir konferansta paylaşılmıştır.
Mimar ve mühendislerin tasarımın ilk aşamasından son aşamasına kadar başvurabileceği, açıklayıcı metinlerin yanı sıra mimari çizimlerin üç boyutlu görseller ile desteklendiği, aynı zamanda akademisyenler için kaynak niteliğindeki Erişilebilirlik Kılavuzu yayınlanmıştır.
Haziran 2023 tarihi itibarıyla Bakanlığımıza bağlı 112 kadın konukevi 2.779 kapasite ile Belediyelere bağlı 33 kadın konukevi 735 kapasite ile Göç İdaresi Başkanlığına bağlı 3 kadın konukevi 90 kapasite ile ve bir sivil toplum kuruluşuna ait 1 kadın konukevi 20 kapasite ile olmak üzere 81 İlde toplam 149 kadın konukevi 3.624 kapasite ile hizmet vermektedir. Kadın konukevleri 9080 doluluk oranıyla hizmet vermektedir.
Şiddet mağduru kadınlar ve beraberindeki çocukların özel gereksinimleri gözetilerek gerekli tedbirler alınarak hizmetler sunulmaktadır.
Ulusal standartları baz alan ve mevzuattaki son düzenlemeleri de içeren Erişilebilirlik Kılavuzu kapsamında kurgulanan, adım adım yapılması gerekenleri görsel olarak açıklayan ve erişilebilir mekânların simülasyonu niteliğinde bir "Erişilebilirlik Animasyonu" hazırlanmıştır.
Erişilebilirlik ile ilgili bilgi ve bilinç düzeyinin artırılması amacıyla 2011 yılından bu yana 26.000"e yakın yönetici ve teknik personele eğitim verilmiştir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından, engelli bireylerin kamu sektöründe daha verimli bir şekilde istihdam edilmelerini desteklemek amacıyla alınması gereken tedbirlere yönelik 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 4. maddesinin (a) fıkrası kapsamında çalıştırılan engelli bireylerin çalışma ortamında karşılaştıkları güçlükler, bulundukları kadroda sorumluluklarını yerine getirmede verimliliklerini olumlu veya olumsuz yönde etkileyen etmenleri kapsayan verileri toplamak ve bu veriler ışığında konunun mevzuat ve uygulama açısından incelenmesi amacıyla 2014 yılında "Kamuda Engelli İstihdamının Analizi" araştırması yaptırılmıştır. Araştırmada engelli bireylerin mobbinge maruz kalıp kalmadıklarına dair sorular da yer almaktadır.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞBakan