Hakkari ili Yüksekova ilçesinde tarımsal faaliyetlerin geliştirilmesi için yapılan çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 1 Ekim 2024 tarihinde 7/16930 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 65 gün sonra, 5 Aralık 2024).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Hakkari ili Yüksekova ilçesinde tarımsal faaliyetlerin geliştirilmesi için yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/16930, 1 Ekim 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-16930-hakkari-ili-yuksekova-ilcesinde-tarimsal-faaliyetlerin-gelistirilmesi-icin-yapilan-calisma (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ef23dfe6-cd83-452d-a34d-01924c12f17d
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 65 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 59 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. asha
Öznur Bartin
Hakkâri'nin Yüksekova ilçesine bağlı Akpınar (Soryan) köyü ile Altınbaşak (Zâr&l), Beşevler (Rezük), Dereiçi (Bırdık), Duranlar (Awyan), Ovaiçi (Basan) ve Kuleli (Guleder) mezralarında yaşayan yaklaşık 1500 yurttaşımız, modern tarım çağında olmamıza rağmen ilkel sulama yöntemleriyle tarım yapmaya mecbur bırakılmıştır. Yüksekova Halkın Sesi Gazetesi?nin yaptığı habere göre, her yıl yurttaşlarımız, kazma ve küreklerle imece usulü 10 kilometreye varan uzunlukta ilkel sulama kanalları yaparak tarımsal faaliyetlerini sürdürebilmeye çalışmaktadırlar. Bu çabalar, 2024 yılında tarımda modern teknik ve yöntemlerin kullanılmasının bir zorunluluk olduğu bir dönemde son derece yetersiz kalmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bölgede yaklaşık 10 bin elma ağacının bulunduğu ifade edilmekte olup, bu ağaçların su ihtiyacı ilkel sulama yöntemleriyle karşılanmaya çalışılmaktadır. Ancak, açılan kanalların büyük kısmında su ya buharlaşmakta ya da toprak tarafından emilmektedir. Bu nedenle, bölgedeki tarımsal verimlilik ciddi oranda düşmekte, bu da köyden göçlerin artmasına neden olmaktadır. Elma üretimi başta olmak üzere bölgedeki tarım faaliyetlerinin sürdürülebilirliği, uygun sulama sistemlerinin kurulmasına bağlıdır. Bu durum yalnızca bölge ekonomisini değil, aynı zamanda yurttaşlarımızın kırsal alanda yaşamlarını sürdürebilme imkanlarını da tehdit etmektedir.
Yüksekova'nın tarımsal potansiyeli göz önüne alındığında, bölgenin ekonomik kalkınmasının sağlanması adına modern sulama sistemlerinin kurulması elzemdir. Ancak, bu konuda yıllardır herhangi bir adım atılmadığı görülmektedir. Yurttaşlarımız, kendi imkanlârıyla yaptıkları ilkel sulama kanallarıyla tarım yapmaya çalışmakta, fakat bu yöntem hem suyun etkin kullanımını engellemekte hem de çevre koşullarına bağlı olarak verimliliği düşürmektedir. Oysa, gelişmiş tarım ülkelerinde uygulanan modem sulama teknikleri hem suyun korunmasını sağlamakta hem de üreticilerin daha verimli ve sürdürülebilir tarımsal faaliyetler yürütmesine olanak tanımaktadır.
Anayasa'nın 45. Maddesi tarım arazilerinin korunması, geliştirilmesi ve çiftçilerin desteklenmesi hususunda devletin sorumluluğunu açıkça belirtmektedir. Bu doğrultuda, Yüksekova'daki yurttaşlarımızın da tarımsal faaliyetlerini sağlıklı bir şekilde sürdürebilmeleri için modem sulama sistemlerinin kurulması iktidarın sorumluluğundadır.
Ayrıca, Anayasa'nın 44. Maddesi, "Devlet, toprağın verimli şekilde işletilmesini koruyucu ve geliştirmeyi teşvik edici tedbirleri alır" hükmünü taşımaktadır. Sulama sistemlerinin verimsizliği, toprağın potansiyelinin yeterince kullanılamamasına yol açmakta ve Anayasal hakların ihlaline neden olmaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Yüksekova ilçesine bağlı Akpınar (Soryan) köyü ve bağlı mezralardaki sulama altyapısının modernizasyonu için herhangi bir proje çalışmanız bulunmakta mıdır? Bulunmaktaysa, bu projenin hayata geçirilmesi için bir takvim belirlenmiş midir?
Yurttaşların kendi imkanlarıyla imece usulü yaptıkları 10 kilometrelik ilkel sulama kanallarının yerine, modem sulama sistemlerinin kurulması için Bakanlığınızın herhangi bir bütçe veya fon ayırmayı planladığı bir program var mıdır?
2024 yılı itibariyle Hakkâri il genelinde modem sulama sistemlerinin inşası için ayrılan toplam bütçe ne kadardır ve bu bütçeden Yüksekova ilçesine bağlı köylere ve mezralara ayrılan pay nedir?
Bölgedeelma üretimi başta olmak üzere tarımın sürdürülebilirliğini sağlamak için hangi projeler yürütülmektedir? Yüksekova'daki sulama sorunu nedeniyle elma üretiminde yaşanan verim kaybını gidermek için Bakanlığınız hangi adımları atacaktır?
İlkel sulama kanallarının yetersizliği ve su kaynaklarının verimli kullanılmaması nedeniyle bölgede yaşanan göçlerin önlenmesi için Bakanlığınızın bir çalışma veya teşvik programı var mıdır? Eğer böyle bir program bulunmuyorsa, bu konuda bir çalışma yapılması planlanmakta mıdır?
Hakkari'nin kırsal kesimlerinde tarımsal faaliyetlerin geliştirilmesi ve tarımın sürdürülebilirliği adına Bakanlığınızın doğrudan sağladığı teşvik programları nelerdir? Bu programlardan Yüksekova'da ne ölçüde faydalanılmaktadır?
Akpınar köyü ve mezralarında tarımın modermleşmesini sağlamak ve bölgenin ekonomik kalkınmasını desteklemek amacıyla Bakanlığınızın doğrudan bir projesi veya teşviki var mıdır veya olacak mıdır?
Bölgede yurttaşların mağduriyetini giderecek ve modem tarım tekniklerini uygulamalarını sağlayacak somut adımlar ne zaman atılacaktır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.
Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.
2024 Yılında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 24.08.2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
2024 yılı itibarıyla üreticilere verilen tarımsal destekler;
Bitkisel üretimin desteklenmesi, e Hayvansal üretimin desteklenmesi,
Kırsal kalkınmanın desteklenmesi, e Su ürünleri üretiminin desteklenmesi, e Tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesi olarak 5 ana başlık altında toplanmıştır.
Söz konusu desteklemelerden desteğin türüne göre ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerekli şartları yerine getiren ve başvuru süresi içerisinde müracaat yapan üretici, yetiştirici ve yatırımcılar yararlanmaktadır.
2024 yılında (04.11.2024 tarihi itibarıyla) Hakkâri ilimize 124,8 milyon TL tarımsal destek
Suyun daha ekonomik ve randımanlı kullanımını sağlamak amacıyla çiftçilerimizin geleneksel sulama yöntemleri yerine modern basınçlı bireysel sulama sistemlerini kullanabilmeleri için 2007 yılından itibaren kırsal kalkınma yatırımları kapsamında 950 hibe destekli basınçlı sulama sistemleri desteği verilmektedir.
2007-2023 yılları arasında Hakkâri ilinde 9050 hibe destekli basınçlı sulama sistemleri kapsamında 34.173,68 TL destek verilmiştir. 2024 yılında herhangi bir başvuru yapılmamıştır. Basınçlı sulama sistemleri için hibe destekleri devam etmektedir.
Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KK YDP) 2006 yılından itibaren ülke genelinde uygulanmakta olup tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması ve paketlenmesi konularında yeni tesis, tamamlama ve mevcut tesislerin kapasite artırımı ve teknoloji yenilemesine, tarımsal üretime yönelik sabit yatırım tesislerine, altyapı projelerine, uygun olduğu takdirde, hibeye esas proje tutarının KDV hariç 9050' si hibe olarak verilmektedir.
Bu kapsamda; Yüksekova'da 83 adet makine ekipman alımı olmak üzere yükümlülüğünü yerine getirerek tamamlanan toplam 653 proje için 75,3 Milyon TL hibe ödemesi yapılmıştır.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı o Program hakkında projeyi uygulayacağı il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimizden ya da www.tarimorman.gov.tr adresinden detaylı bilgi edinilebilir.
IPARD Programı kapsamında 2007 yılı itibarıyla başlayan program üzerinden 42 ilde birçok tedbir altında tarım ve hayvancılık alanlarında hibe destekleri sağlanmaktadır. IPARD | ve IPARD Il dönemi olarak başarıyla yürütülen süreç, IPARD II dönemiyle birlikte ülke geneline yayılmıştır. IPARD III dönemiyle birlikte çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9050-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine hibe desteği sağlanmaktadır.
Bu bağlamda;
"Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar" tedbiri altında hayvansal üretim (sığır ve manda et ve süt üretimi, küçükbaş hayvan, broyler, hindi ve kaz üretimi ile yumurta tavukçuluğu) için ahır, ağıl yapımı ve modernizasyonuna ile kümes modernizasyonuna hibe desteğiyle birlikte, makina ekipman desteği de verilmektedir.
"Tarım ve Balıkçılık Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması ile İlgili Fiziksel Varlıklara Yönelik Yatırımlar" tedbiri kapsamında süt ve süt ürünlerini işleme ve pazarlama, et ve et ürünlerini işleme ve pazarlama, su ürünlerini işleme ve pazarlama, meyve ve sebze işleme ve pazarlama ve yumurta işleme sektörlerinde işletme yapımı, modernizasyonu ve makine ekipman alımı için destek verilmektedir.
"Çifilik Faaliyetlerinin Çeşitlendirilmesi Ve İş Geliştirme" tedbiri kapsamında bitkisel üretimin çeşitlendirilmesi ve bitkisel ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması, arıcılık ve arı ürünlerinin üretimi, işlenmesi ve pazarlanması, su ürünleri yetiştiriciliği, kırsal turizm ve rekreasyon faaliyetleri ve yenilenebilir enerji yatırımları için yapım işi ve makine ekipman desteği sunulmaktadır.
Ayrıca üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-960100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Hakkâri ilimizde; Hakkâri Yüksekova Dilimli Barajı Sulama Projesi, Hakkari Yüksekova Salkımlı Göleti ve Sulama Projesi, Hakkari Merkez Bağışlı Göleti ve Hakkari Merkez Durankaya Regülatörü ve Sulaması Projesi çalışmaları ile ilgili olarak projelendirme, ihale ve/veya yapım süreçleri devam etmektedir.
Bu projelerimizin tamamlanması durumunda Hakkâri ilimizde toplam 24.420 dekar tarım alanı sulama imkanına kavuşacaktır. Bu projelerin tamamı modern borulu ve kapalı sistem olarak projelendirilmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan