İthal edilen plastik atıklara ilişkin
DEM Parti
Muhatap:
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 61 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat KURUM tarafından Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 96'ımcı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı kama
Ş ALTIN olarâk cevaplandırılmasını arz ederim.
2018 yılından itibaren Çin'in plastik atık alımını yasaklamasıyla birlikte Türkiye'de plastik çöp miktarı büyük bir artış göstermiştir. Bunun sebebi ise dünyada ve Türkiye'de plastik tüketiminin artması değil Türkiye'nin dünyada en fazla plastik atık alan/ithal eden ülkelerden birisi haline gelmiş olmasıdır. Çin'in plastik alımını yasaklamasını firsat bilen ve de ekolojik bir paradigmayla değil kar dürtüsüyle politikalar belirleyen/uygulayan Türkiye, dünyanın çöplerini alma yarışında ilk sıralara yerleşmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
2004 yılından itibaren plastik çöp ithalatı 300 kata yakın artan Türkiye, 2023 yılı itibariyle Avrupa'nın plastik atıklarının 9624'ünü (456000 ton) almıştır, yani her dört Avrupa atığından birisi Türkiye?ye getirilmiştir. Türkiye'nin OECD ülkeleri arasında AB?den atık alma oranı ise 9056 gibi astronomik bir düzeydedir. Avrupa İstatistik Ofisi/Eurostat"ın 2023 verilerine göre de Türkiye, 315 bin ton plastik atık ithali ile birinci sırada yer almaktadır.
2023 yılında Türkiye'ye gönderilen plastik atıkların hangi ülkelerden getirildiğine baktığımızda ise 140.907 ton ile İngiltere birinci sırada yer alırken onu sırasıyla 87109 tonla Almanya, 74141 tonla Belçika, 41580 tonla İtalya ve 27564 tonla Hollanda takip etmektedir. Avrupa ülkelerine ek olarak ise yine 2023 yılında İsrail'den de 11 milyofi 11000 tondan fazla plastik atık ithal edildiği basına yansıyan bilgiler arasındadır.
Bu plastik atıkların nerede, ne şekilde dönüştürüldüğü, imha edildiği, depolandığı ve yakıldığına dair ise ne Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ne de Ticaret Bakanlığı tarafından herhangi bir bilgi kamuoyu ile yıllardır paylaşılmamaktadır.
Bu atıkların en çok gönderildiği kentlerden birisi olan Adana: da, plastik atıklarının boş arazilere, sulama kanallarının kenarına, tarım alanlarına gelişigüzel Şekilde, terk: edildiğine dair belgeler, kamuoyuna yansımıştır. Yine Adana'da, ithal edilen plastik: ; atıkların depolgndığı bölgelerde topraktaki kanserojen madde miktarının normalin 400. bin katına kadar çıktığı da yapılan araştırmalarla tespit edilmiştir. Geçtiğimiz yıllarda da Adana ve İskenderun Körfezi çevresinde plastik atık sorununa dönük oluşan tepkilere karşı Resmi Gazete'de tebliğ edilen yasaklama kararı ise sermayedarların baskısı ve "sıkı denetim" koşulu ile geri çekilmiştir.
Dünya genelinde plastik atıkların yalnızca "69*unun geri dönüştürüldüğüne; plastik atıkların ekosistem, iklim ve insan sağlığı üzerinde yarattığı/yaratacağı tehlikelerin son derece açık olmasına ek olarak bu atıkların geri dönüştürülebileceğine dair de bilimsel ve güvenilir net bir sonuca ulaşılabilmiş değildir. Ayrıca kamu teşvikleriyle kurulan plastik organize sanayi bölgelerinin dönüştürme işlemi sırasında saldıkları toksik kimyasallarla halk sağlığı, su, toprak ve canlı yaşam için tehlike oluşturduğu ve ekolojik dengeyi bozdukları da ortadadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
2002'den itibaren Türkiye'nin yıl ve ülke bazlı olarak plastik atık ithalatları ne kadardır?
Dönüştürülebilirliğine dair henüz bilimsel ve güvenilir bir sonuç olmamasına rağmen plastik atık ithalatının geldiği seviyelerin ekolojik dengeye ve halk sağlığına oluşturacağı tehlikeleri hesaba katmakta mısınız?
Geçtiğimiz yıllarda Resmi Gazete'de tebliğ edilen plastik atıklara dönük yasaklama kararının geri çekilmesinin gerekçesi nedir? İptal-kararının koşulu olan "sıkı denetimin" detayları nelerdir?
Türkiye'de il ve yıl bazlı olarak plastik atıklar nerelerde depolanmaktadır? 5. Plastik atıkların depolandıkları alanlar hangi kriterlere göre belirlenmektedir?
Plastik atıkların depolandıkları alanlar hangi periyotlarla denetlenmektedir? Bu zamana kadar yapılan denetimler sonucunda elde edilen olumsuz bulguların ekolojik dengeye ve halk sağlığına olası olumsuz sonuçları nelerdir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Murat Kurum, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ·
İLİŞKİN SORULAR VE CEVAPLARI
SORULAR
1)2002"den itibaren Türkiye'nin yıl ve ülke bazlı olarak plastik atık ithalatları ne kadardır? 2)Dönüştürülebilirliğine dair henüz bilimsel ve güvenilir bir sonuç olmamasına rağmen plastik atık ithalatının geldiği seviyelerin ekolojik dengeye ve halk sağlığına oluşturacağı tehlikeleri hesaba katmakta mısınız?
3)Geçtiğimiz yıllarda Resmi Gazete'de tebliğ edilen plastik atıklara dönük yasaklama kararının geri çekilmesinin gerekçesi nedir? İptal kararının koşulu olan "sıkı denetimin" detayları nelerdir?
4)Türkiye'de il ve yıl bazlı olarak plastik atıklar nerelerde depolanmaktadır?
S)Plastik atıkların depolandıkları alanlar hangi kriterlere göre belirlenmektedir?
6)Plastik atıkların depolandıkları alanlar hangi periyotlarla denetlenmektedir? Bu zamana kadar yapılan denetimler sonucunda elde edilen olumsuz bulguların ekolojik dengeye ve halk sağlığına i Yolumsuz sonuçları nelerdir?
CEVAPLAR
Bilindiği üzere Ülkemizde tehlikesiz atık ithalatı işlemleri Ticaret Bakanlığı tarafından her yıl yayımlanan Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Atıkların İthalat Denetimi Tebliğine göre yürütülmektedir. 2021 yılı itibariyle karışık türde plastiklerin ithalatı yasaklanmıştır. Plastik atık ithalat rakamları alınan tedbirler sayesinde her geçen yıl gerilemektedir. Çoğunlukla Avrupa ülkelerinden olmakla birlikle dünyanın muhtelif ülkelerinden atık ithalatı yapılmakta olup, gümrüklerde ve tesislerde yapılan sıkı denetimler sayesinde 2024 yılında da temiz ve geri dönüşüm verimi yüksek plastik atıkların ithalat rakamları 2021 yılına göre artış göstermemiştir.
Mezkur mevzuat kapsamında atık plastik haricinde geri dönüşüm yapılmak üzere metal hurda, atık kağıt, atık cam, tekstil atıkları vb. gibi atık çeşitleri de ithal edilip ekonomik değere haiz ürünler elde edilmektedir. İthalatı yapılmak istenen atıklar gümrük işlemleri başlamadan önce sınır gümrüğünde bulunan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüklerimizin uzman personellerince atığın uygunluk denetimi yapılmaktadır. Uygun bulunmayan atıkların ithalatına izin verilmeyerek mahrece iade işlemleri ypaşlatılmaktadır. Aynı zamanda Bakanlığımız Denetim Dairesi ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüklerimizin rutin denetimleri ile geri dönüşüm tesisleri denetlenmektedir.
Yapılan mevzuat düzenlemeleri ile 2021 yılından itibaren karışık türde plastiklerin ithalatı yasaklanmıştır. Bununla birlikte; plastik atık gruplarının ithalatı yapacak tesislere ek kriterler getirilmiş olup, plastik atık ithalatı yapan geri kazanım tesislerine çevre kirliliğinin önlenmesi amacıyla mali teminat zorunluluğu, ilave belgelendirme kriterleri ve tesis kriterleri getirilmiş, ithal edilecek atıkların gümrükten tesise varıncaya kadarki süreç Mobil Atık Taşıma Sistemi (MoTAT) ile takip edilmeye başlanmıştır. Ayrıca, ithal edilecek plastik atıklardaki kontaminasyonu "01 ile sınırlandırılmıştır.
Ülkemizde faaliyet gösteren geri dönüşüm tesislerini Bakanlığımız çevre izinleri portalı olan Entegre Çevre Bilgi Sisteminde yer alan Çevre İzin ve Lisans ( e-izin) sisteminde yer alan https://eizin.çevre.gov.tr/Rapor/BelgeArama.aspx linkten sorgulama yapılabilmektedir.
2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkarılan mer'i mevzuat hükümleri uyarınca, gerek geri kazanım gerekse de ülke içindeki diğer atıkların toplanması, taşınması ve geri kazanımı ile prosesin kaçınılmaz sonucu olarak ortaya çıkan bakiye atıkların işlenmesine kadar olan tüm atık yönetimine ilişkin süreçte; söz konusu atık işleme tesisleri, atıkların Türkiye gümrük bölgesine gireceği ihtisas (sınır) gümrük kontrol noktalarında incelemeler başta olmak üzere Bakanlığımız ve 81 İl Müdürlüğümüzde görevli denetim elemanları tarafından ani, şikayet veya planlı denetim programları kapsamında sürekli denetlenmekte ve izlenmektedir.
Yapılan kontrol ve incelemeler neticesinde; ithalatı uygun bulunmayan atıklara onay verilmemekte olup kota aşımı yaptığı, mevzuata yakın bir şekilde geri kazanım faaliyeti gerçekleştirdiği veya uygunsuz olarak atık döktüğü tespit edilen tüm gerçek veya tüzel kişiliği haiz tesislere ve şahıslara Çevre Kanununun ilgili maddeleri gereğince idari yaptırımlar uygulanmakta, Geçici Faaliyet Belgesi/ Çevre İzin ve Lisans Belgesi ve bu belgeye esas olarak ithalat yapmasına izin verilen Atık İthalatçısı Kayıt Belgesi iptali yapılarak faaliyetten men kararı verilmekte ve ithalata uygun olmadığı tespit edilen atıklara ilişkin "Mahrece İade Kararı" alınarak ilgili ülkeye geri gönderilmesi sağlanmaktadır.
Bununla beraber, çevreyi kirlettiği tespit edilen işletmeler/kişiler hakkında Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uyarınca Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunulmaktadır. Ayrıca 2872 sayılı Çevre Kanununun 3 üncü maddesinin (g) bendinde yer alan "Kirleten Öder" prensibi çerçevesinde, kirliliğe sebebiyet verenler tarafından atıkların kaldırılarak Bakanlığımızca lisanslandırılmış tesislerde mevzuata uygun olarak işlenmesi ve atık dökülen bölgenin temizlettirilerek doğal haline getirilmesi sağlanmaktadır.
Bu kapsamda 01.01.2021 tarihinden günümüze dek Türkiye genelinde "Atık Bertaraf ve Geri Dönüşüm Tesisleri"ne yönelik 29.126 denetim yapılmış, 1.898 adet idari yaptırımda 913.294.128,02 TL para cezası uygulanmış ve 227 tesisin faaliyeti durdurulmuştur.