Bazı belediyelere yapılan kayyım atamalarına ilişkin

Van Büyükşehir Belediyesi Eş Başkanı Abdullah Zeydan'a yönelik hukuki süreç neticesinde kendisine 3 yıl 9 ay hapis cezası verilmiş ve 15 Şubat 2025 tarihinde Van Büyükşehir Belediyesi'ne üçüncü kez kayyım atanmıştır. Belediye Eş Başkanları Neslihan Şedal ve Abdullah Zeydan?ın hukuk dışı bir müdahale ile görevden alınması, demokratik ilkelerin ihlal edildiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu kayyım uygulamalarının, ülkenin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve iç hukuk düzeni çerçevesinde hukuki bir değerlendirmeye tabi tutulması gerekmektedir.

Kayyım atamaları sonrasında, özellikle halkın tepkileri ve demokratik haklarını savunma çabaları genellikle şiddetle bastırılmaktadır. Sayısız gözaltı ve tutuklama yaşanmaktadır. Güvenlik güçleri, kayyım uygulamalarına karşı yapılan protestoları ve gösterileri sert bir şekilde engellenmektedir. Bu süreçte, protestoculara yönelik aşırı güç kullanımına, keyfi gözaltılar ve halkın sokaklarda gösteri yapma hakkına ciddi müdahalelere tanık olunmuştur. Kolluk kuvvetlerinin, özellikle kadınlar ve gençler olmak üzere, göstericilere karşı orantısız güç kullanarak onları dağıtmaya çalıştığı, gözaltına alınan kişilere fiziksel şiddet uyguladığı ve işkenceye varan muamelelerde bulunduğu vakalar da artmıştır.

Anayasa'nın 38. maddesi, "suçluluğu mahkeme kararıyla kesinleşmedikçe kimse suçlu sayılamaz" hükmünü içermektedir. Ancak, son yıllarda belediye eş başkanlarının, haklarında kesinleşmiş mahkeme kararı bulunmaksızın, İçişleri Bakanlığı kararıyla görevden alınarak yerine kayyım atanması, açıkça masumiyet karinesinin ihlalidir. pal Bu durum, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'na da aykırı bir uygulamadır. Ülkenin taraf olduğu bu sözleşmeler, halkın demokratik iradesine müdahaleyi yasaklamakta ve yerel yönetimlerin seçimle belirlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 45. ve 46. maddeleri, belediye başkanlarının görevden alınmasının ancak mahkeme kararına dayanması gerektiğini belirtmektedir. Ancak mevcut uygulama, idarenin yargı yetkisini gasp etmekte ve kayyım atamaları ile bu ilke çiğnenmektedir. Bu durum, hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı ilkeleriyle açıkça çelişmektedir.

31 Mart 2024 yerel seçimlerinden sonra, Hakkâri, Mardin, Batman, Van, Mersin, Siirt gibi birçok belediyeye kayyım atanmıştır. Bu kayyım atamaları, hukukun üstünlüğü ilkesini ve demokrasiyi ciddi şekilde zedelemiş, seçilmiş belediye eş başkanları tutuklanarak yerlerine kayyımlar atanmıştır.

Van Büyükşehir Belediyesi, üç kez kayyım atamasıyla ciddi zararlar gördü. İlk kayyım dönemi 2016'da İbrahim Taşyapan ile başladı, belediye kaynakları harcandı, sosyal projeler iptal edildi ve çok sayıda işçi işten çıkarıldı. Taşyapan, belediyeyi 125 milyon TL borçlandırdı. 2017'de Mustafa Zorluoğlu atandı ve benzer şekilde baskılar ve işçi kıyımı devam etti. 2019'da Mehmet Emin Bilmez atandı ve taşınmaz satışları yapıldı, ancak borç azalmadı. 2022'de Ozan Balcı kayyım olarak atanarak daha fazla taşınmaz satışı yaptı ve belediyenin borcu 8,8 milyar TL'ye yükseldi. Balcı'nın kayyımlık dönemi, gereksiz ve fahiş harcamalarla da dikkat çekti. 2024 Yerel Seçimleri için 2 milyon 120 bin TI.*ye şal alırken, 721 bin TL'ye çikolata satın aldı. Ayrıca, TRT Kurdi'ye 54 bin TL, AKP etkinliklerine de masrafları belediye kasasından karşılamak için ödeme yaptı. Sağlık İşleri Daire Başkanlığı'na 12 bin 636 TLye altın ve 147 bin TL kırtasiye malzemesi alındı.

Uluslararası düzeyde, ülkedeki kayyım uygulamaları sıkça eleştirilmiştir. Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi'nin raporlarında, kayyım atamalarının yerel demokrasiyi zedelediği belirtilmiş, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarında ise seçilmiş yöneticilerin hukuka aykırı şekilde görevden alınması, ifade özgürlüğü ve seçme-seçilme hakkı ihlali olarak değerlendirilmiştir.

Bu bağlamda;