Et ve süt sektöründe yaşanan sorunlara ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 208 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın
98'inci, İçtüzüğün 96'ıncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını
Nejla DEMİR Ağrı Milletvekili arz ederim.
Gerekçenin tamamını göster (8 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bilindiği gibi Türkiye'de hayvancılık büyük oranda süt hayvancılığına dayalı olarak yapılmaktadır. Ancak artan girdi maliyetleri karşısında çiğ süt fiyatı aynı oranda artmamasından dolayı süt üreticileri zarar etmekte ve ineklerini kesmek zorunda kalmaktadırlar. Son yıllarda, "enflasyon artışına neden oluyor" gerekçesiyle süt fiyatı baskılanırken Ulusal Süt Konseyi'nin maliyetin altında fiyat belirlemesi çok sayıda ineğin kesilmesine neden olmaktadır. Bu da beraberinde sonraki yıllarda süt üretimi ile ilgili ciddi bir krizi getirmektedir.
AKP'nin 2002 yılından itibaren ortaya koymuş olduğu neoliberal politikaların bir sonucu olarak bugün ekonomide yaşanan kriz ile birlikte bitkisel üretim ve hayvancılıkta yaşanan yapısal sorunların çözülememesinin sonucunda; küçük çiftçinin üretimi bırakmak zorunda kaldığı, köyün ve kırsalın boşaldığı, her yönüyle ithalata dayalı bir tarım politikasının ortaya çıktığı görülmektedir. Türkiye, 2010 yılından bu yana 14 yıldır kesintisiz olarak besilik, kasaplık, damızlık hayvan ve kırmızı et ithalatı yapıyor. Öyle bir noktaya gelindi ki üretimin planlanması için dahi ithalat yapılmaktadır. Dolayısıyla AKP'nin ithal hayvancılık ve ithal et politikasının çökmüştür. 22 yıllık AKP iktidarı, bir yandan hayvancılıkta yol haritasını, üretim planlamasını sürekli tartışırken diğer yandan da ithalat politikasını sürdürmektedir. 2024 yılında 600 bin baş besilik hayvan ithalatının planlandı, 2025 yılı için de damızlık düve ithalatı yapılması planlanmaktadır. Bir yandan da kırmızı et ve kasaplık hayvan ithalatı da sürmektedir. Piyasayı düzenlemek, üretimi desteklemek ve planlamak için ithalat yapılmaktadır. 2025 yılı bütçe gerekçesi verilerine göre et ithalatının devam edeceği görülüyordu. Son iki yılda toplamda | milyon 200 bin ton hayvan ithalatı yapılırken, hedeflenen et üretim tahminlerindeki artışın ithal hayvan varlığından sağlanacağını gösteriyor.
AKP 22 yıldır uygulamakta ısrar ettiği yanlış politikalarla hayvancılık sektörünü darboğaza sürüklenmektedir. Kırmızı ette, çiğ sütte ciddi sorunlar yaşanıyor. Maliyetler hızla artarken üretici fiyatı aynı oranda artmıyor. Kasapta, marketlerdeki et ve süt fiyatı ise tüketiciye çok pahalıya geldiği için tüketim azalıyor. Dar gelirli ve orta gelirliler ramazan ayında et dahi alamıyor. Dolayısıyla talebin düşük, maliyetin yüksek olmasından dolayı zarar eden üretici, üretimden çekilmektedir.
İktidarın uyguladığı yanlış politikalardan dolayı hayvancılık alanında en ciddi sorun çiğ süt alanında yaşanmaktadır. Çiğ süt temel fiyatları, neredeyse maliyetleri dahi karşılamıyor. Üretici maliyetleri karşılayamadığı için süt ineklerini kestirmek zorunda kalmaktadır. Çiğ süt üreticisi düşük fiyat nedeniyle sütünü satamazken TÜİK verilerine göre, Şubat 2025'te fiyatı en çok artan ürünler arasında tereyağı, yoğurt, süt, peynir yer alması son derece düşündürücüdür. Üretici çiğ süt para etmiyor diye adeta isyan ederken, üretici ile alıcı arasında da krizlere neden olmaktadır.
Bu gerçekliğe rağmen çiğ sütte maliyet artıyor ancak fiyat düşmeye devam etmektedir. Son olarak Tüm Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD) Şubat 2025 için soğutulmuş çiğ sütün üretim maliyetini litre başına 21 lira 08 kuruş, sıcak (soğutulmamış) çiğ sütün litre maliyeti ise 19 lira 58 kuruş olarak hesapladı. Bu maliyetlerle 1 litre soğutulmuş çiğ sütün referans fiyatının 25,2 lira, sıcak süt tavsiye fiyatının (USK"nın açıkladığı) ise litre başına 23,4 olması öneriliyor. Ancak Ulusal Süt Konseyi'nin sıcak süt tavsiye fiyatı I Ocak'tan beri 17 lira 15 kuruş olarak belirledi. Süt üreticileri bu fiyata süt satamadığı gibi alıcılar ise süt fiyatını düşürüyor.
Son olarak Erzurumlu süt üreticileri, bu duruma isyan ederek basın açıklamasıyla seslerini duyurmaya çalıştılar. Erzurumlu süt üreticileri; artan maliyetlere rağmen düşük fiyatlarla ürünlerini satmak zorunda kaldıklarını ve zor bir süreçten geçtiklerini, Ulusal Süt Konseyi'nin 17,15 TL olarak belirlediği çiğ süt tavsiye fiyatına rağmen, Erzurum'daki süt işletmeleri bu fiyatın çok altında ortalama 14 TI."ye üreticilerden süt aldıklarını belirterek yetkilerin önlem almasını talep ettiler.
Bu duruma ilişkin basın açıklaması yapan çiftçi Nihat Değirmencioğlu ve Şahin Aydın, artan yem, elektrik, mazot ve işçilik maliyetleri karşısında zorlandıklarını, Ulusal Süt Konseyi'nin fiyat belirleme sürecinin kendilerini zarar ettirdiğini, süt satışından elde ettikleri gelirle hayvanlarının bakımını ve işletmelerinin faaliyetlerini sürdüremediklerini, bu yüzden ineklerini satmayı veya kesime göndermeyi düşündüklerini ifade etmeleri, süt üreticilerinin içinde bulunduğu krizi açıkça ortaya koymaktadır. Bu krizin çözümüne ilişkin olarak Tarım ve Orman Bakanlığı ise, çözümü düve ithalatında bulmaktadır. Çözüm kesilen süt ineklerinin yerine inek ithal etmek değil, yerli üreticinin desteklenerek yerli üretimin artırılmasıdır. Bu nedenle Bakanlık olarak zaman kaybetmeden ithalat politikasından vazgeçmeli, süt üreticilerinin yaşadıkları sorunlara ilişkin gerekli önlemleri alması ve süt fiyatlarının artışı ile ilgili gerekli adımları atması gerekmektedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Enflasyon gerekçesiyle çiğ süt fiyatlarının baskılanması politikası uygulamasına ne zaman son verilecektir?
Ulusal Süt Konseyi'nin maliyetleri dikkate almadan çiğ süt fiyatını belirlemesinin gerekçesi nedir?
Ulusal Süt Konseyi'nin çiğ süt fiyatlarının piyasa koşulları dikkate alınarak yeniden düzenlenmesine yönelik gerekli adımlar atılacak mıdır?
Ulusal Süt Konseyi'nin maliyetin altında fiyat belirlemesi çok sayıda ineğin kesilmesine neden olmaktadır. Bu konuda gerekli önlemleri alınacak mıdır?
Artan maliyetler karşısında süt üreticilerine yönelik ek destek verilmesi ile ilgili bir planlamanız var mıdır?
Son 10 yılda kaç canlı hayvan ithal edilmiştir, türleri nelerdir?
Son 10 yılda ne kadar karkas et ithal edilmiştir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Çiğ sütün tavsiye fiyatı Ulusal Süt Konseyince belirlenmekte ve ilan edilmektedir. Konseyin yapısında üretici, sanayici ve STK temsilcileri yer almaktadır.
Bu kapsamda Ulusal Süt Konseyi tarafından 17.09.2025 tarihinde yapılan yönetim kurulu toplantısında; 01.10.2025 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere "03,6 yağ ve 93,2 protein içeriğine sahip çiğ inek sütü tavsiye satış fiyatının üreticinin eline litre başına net geçecek şekilde (çiğ süt desteği hariç) 19,60 TL olarak belirlenmesine karar verilmiştir. Soğutma, nakliye ve diğer cari giderler üretici tarafından karşılandığı takdirde bu giderler üreticiye ilave olarak ödenecektir. Baz alınan yağ ve protein oranlarındaki her bir dizyem (0, lik değişim) için £ 29 kuruş fark uygulanacaktır.
Ulusal Süt Konseyi tarafından alınan karar tavsiye niteliğinde olup serbest piyasa şartlarında sütün yağı, proteini kuru maddesi ve diğer kalite kriterlerine göre litresi 19,60 TL üzerinde de fiyatlanabilmektedir. Bu bağlamda üreticilerimizin haklarının korunması ve piyasa koşullarından etkilenmemeleri amacıyla 15.9.2023 tarihli ve 32310 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sözleşmeli Üretimin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik yayımlanmıştır.
Bu yönetmelik ile sanayiye arz edilen çiğ sütün alım ve satımının sözleşmeli usulde yapılması, üretici/üretici örgütü ve alıcı arasında uyulması gereken kuralların belirlenmesi, üretim ve pazarlamada sürdürülebilirliğin sağlanması, arz talep dengesinin oluşturulması sağlanmaktadır. Söz konusu yönetmelik kapsamında çiğ sütün alım ve satımında karşılıklı üretim sözleşmesi düzenlenerek süt fiyatını belirleme imkânı bulunmaktadır.
Çiğ süt üretim maliyetleri işletmeden işletmeye, mevsimlere, işletmenin büyüklüğüne, işletmenin bulunduğu bölge/il/ilçeye ve kaba yem üretimi gerçekleştirip gerçekleştirmediği gibi birçok parametreye göre değişiklik göstermektedir. Bu amaçla 19-21 Ocak 2024 tarihinde düzenlenmiş olan Ulusal Süt Çalıştayı'nda tüm tarafların kabul ettiği 3 ayda bir maliyetin hesaplanması kararı alınmıştır.
Bakanlığımızca 2024 yılı için çiğ süt piyasasında istikrarın korunması, arzın fazla olduğu dönemlerde üreticilerimizin bundan olumsuz etkilenmelerini önlemek ve arz fazlası sütün piyasadan çekilerek üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla çiğ süt piyasalarının regülasyonu uygulaması, Et ve Süt Kurumu (ESK)Y'nun üretici örgütlerinden yağsız süt tozu alımı gerçekleştirmektedir. Regülasyon çalışmaları yıl sonuna kadar uygulanacak olup ihtiyaç halinde 2025 yılında da isteyen illerimize istediği kadar çiğ süt kotası sağlanarak üreticilerimiz desteklenmeye devam edilecektir.
Ayrıca çiğ süt desteğinde 2025 yılında uygulanmaya başlanan yeni destekleme modeli ile çiğ süt desteğinde temel desteklerin yanında; yönlendirici ve verimlilik odaklı başlıklar altında kaliteli çiğ süt üretiminin artırılması, spekülatif piyasa hareketliliğinin önlenmesi, hayvancılık işletmelerinin gençleştirilmesi, kadınların üretimde aktif rol oynaması belirlenen üretim bölgelerinde üretim planlamasının teşvik edilmesi amacıyla, kadın üreticilerimize/genç üreticilerimize kalite kriterlerini sağlayan üreticilerimize ve özellikle ari işletmelerden elde edilen çiğ süte ilave destek primi ödenecektir.
ESK, süt fiyatlarının USK tarafından belirlenen referans fiyatın altına inmesini önlemek ve süt arzındaki fazlalıktan dolayı fiyatları regüle etmek amacıyla 2016 yılında başlatmış olduğu süt regülasyonu faaliyetlerine piyasa ihtiyaçları doğrultusunda devam etmektedir.
ESK, sütte müdahale alımlarını, sözleşme kapsamında birlikler ve kooperatifler aracılığı ile Strateji Geliştirme Başkanlığı
USK.'nın ilan ettiği referans çiğ süt fiyatı uygulanmak şartıyla; yağsız süt tozu alımı olarak gerçekleştirmektedir.
8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Hayvansal üretimde yeni destekleme programı temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. e Temel hayvancılık destekleri; büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, atık, arıcılık ve ipek böceği faaliyetlerinin desteklenmesinden oluşmaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan yetiştiricilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca suni tohumlama, soy kütüğü, yerli sperma, ari işletme, sürü yöneticisi (çoban) gibi verimlilik kriterlerine ilave destek sağlanmaktadır. e Ürün geliştirme destekleri; çiğ süt, besilik erkek sığır (karkas), tiftik üretimi desteklerini kapsamaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan üreticilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca ari işletme, kendi tankında soğutma, örgüt üzerinden pazarlama, karkas ağırlığı, kaliteli tiftik ve sözleşmeli üretim gibi verimlilik kriterlerine ilave destek verilmektedir.
Yeni destekleme modeli ile ilk defa; e Oğlak ve kuzuya temel destek ödemesi, e Genç ve kadın yetiştiriciye ilave destek, e Aile işletmelerine temel destek oranında ilave destek, e Doğduğu aile işletmesinden kesime giden erkek sığırlara ilave destek, e Gezginci arıcılık yapanlara ilave destek ve e Birinci derece örgüt üyesi yetiştiricilere ilave destek verilmektedir.
Ayrıca planlı üretim bölgelerinde uygun üretim yapanlara ilave destek ve her buzağıya temel destek ödemesi yapmak suretiyle üreten herkesin destek alması sağlanacaktır.
Yeni destekleme modeli ile birlikte hayvancılık işletmelerinin ekonomik açıdan güçlü, dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması hedefiyle sübvansiyonlu kredilerde; kadınlara, gençlere ve planlı üretim bölgelerine ilave indirim uygulanmaktadır. Bu sayede geleceğimizin teminatı gençlerimiz ve ailemizin temel direği olan kadınlarımızın üretimde kalmalarına imkân sağlanmış olacaktır.
10395 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Karar ile 01.01.2025 tarihinden geçerli olmak üzere hayvancılık desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
"e Büyükbaş hayvancılık destekleri kapsamında buzağılar için bir önceki yıla göre 940 artışla hayvan başına 1.400 TL, malaklar için 90180 artışla hayvan başına 2.800 TL'ye çıkarılmıştır. e Küçükbaş hayvancılık destekleri kuzu/oğlaklar için ise bir önceki yıla göre yüzde 50 artışla hayvan başına 300 TL'ye çıkarılmıştır. e Çobandesteği, küçükbaş hayvancılıkta 300 TL olan temel desteğin 1,8 katı olmak üzere 150 baş üzerinden 81.000 TL olarak ödenecektir. e Arıcılık desteği, üretici/yetiştirici örgütlerine üye üreticilere arılı kovan başına temel destek bir önceki yıla göre 9040 artışla 140 TLye, üye olmayanlara 9625 artışla 100 TLye çıkarılmıştır. e İpek böceği temel desteği bir önceki yıla göre 9010 artırılarak kilogram başına 1.100 TLye, tiftik üretimi temel desteği 90100 artışla kilogram başına 160 TL'ye çıkarılmıştır. e Bakanlıkça programlanan aşı uygulamaları sonrasında oluşan atıklar için büyükbaş ve küçükbaş hayvan sahiplerine verilen temel destekleme tutarı, bir önceki yıla göre "100 artırılmıştır.
Su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelere, ürettikleri türler ve üretim şekline göre yapılan temel destek oranları artırılmıştır. e Hayvan gen kaynakları birim destek tutarları artırılmış, Ankara keçisine ilave destek verilecektir. e Hayvan ve sürü sağlığı desteği kapsamında, hayvan tanımlama araçlarıyla bazı aşı bedelleri de destek kapsamına alınmıştır. e Marmara Denizi'ne kıyısı olan 7 ilde, müsilajdan etkilenen balıkçı gemilerine, gemi başına ilave küçük ölçekli balıkçılık desteği verilecektir. e Su ürünleri desteğinde, üretici örgütlerinin etkinliğini artırmak amacıyla birlik ve tanıtım kesinti oranları 902'den 9403'e çıkarılmıştır.
Üreticilerimizin haklarının korunması ve piyasa koşullarından etkilenmemeniz amacıyla 13.9.2023 tarihli ve 32310 sayılı Resmi Gazete'de Sözleşmeli Üretimin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik yayımlanmıştır. Bu Yönetmelik ile sanayiye arz edilen çiğ sütün alım ve satımının sözleşmeli usulde yapılması, üretici/üretici örgütü ve alıcı arasında uyulması gereken kuralların belirlenmesi, üretim ve pazarlamada sürdürülebilirliğin sağlanması, arz talep dengesinin oluşturulması sağlanmaktadır. Bu Yönetmelik ile tarımsal üretim sözleşmelerinde yer alan tarafların haklarının korunması ve sorumluluklarının belirlenmesi için sözleşmenin taraflarında aranacak vasıflar, sözleşmeye konu ürünün teslim ve tesellüm koşulları, fiyat ve miktardaki değişim oranları, ayni ve nakdi avansın sınırları ve kapsamı ile tarımsal üretim sözleşmesine ilişkin diğer hükümleri kapsamaktadır.
Üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-6100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Üreticilerimiz temel bitkisel ve temel hayvansal üretim konularında 300.000 TL'ye kadar sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL'ye kadar 9050-9100 aralığında faiz/kar payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir.
Dış ticaret istatistiklerine ilişkin veriler, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) resmi internet adresinde paylaşılmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan