Dış ticaret verilerine ilişkin

İlgi (o : 21.03.2025 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1602196 sayılı yazınız.

İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Diyarbakır Milletvekili Sayın Av. M. Dr. Sezgin TANRIKULU tarafından verilen 7/25573 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.

Bilgilerini ve gereğini arz ederim. ç vafl

Prof. Dr. Ömer BOLAT

Bakan

TİCARET BAKANLIĞI

Diyarbakır Milletvekili Sayın Av. M. Sezgin TANRIKULU'na Ait 7/25573 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:

Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla, önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:

1. 6) Bilindiği üzere, Bakanlığımız ile Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) iş birliğinde üretilen 2025 yılı Ocak ayına ait resmi dış ticaret istatistikleri TÜİK tarafından 27 Şubat 2025 tarihinde yayımlanmıştır. Buna göre;

Ocak ayı itibarıyla ihracatımız 965,8 artarak 21,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiş ve tüm zamanların en yüksek ocak ayı değerine ulaşmıştır. 2025 Ocak ayı itibarıyla yıllıklandırılmış ihracatımız bir önceki yılın aynı ayına göre 6,7 milyar dolar artarak 263 milyar dolara ulaşmış ve tüm zamanların en yüksek yıllıklandırılmış ihracat değeri olmuştur.

Ocak ayında altın ve enerji hariç ihracatımız ise bir önceki yılın aynı ayına göre "05 oranında artışla, 19,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2025 Ocak ayında ithalat bir önceki yılın aynı ayına göre, 909,6 artarak 28,7 milyar dolar olmuştur. İthalattaki artışta aktivitedeki canlanmanın etkisi gözlenmektedir. Nitekim ithalattaki artış önemli oranda ara malı ithalatından kaynaklanmıştır. Toplam ithalattaki 2,5 milyar dolarlık artışın 1,8 milyar doları ara malı ithalatından gelmiştir. Altın ve enerji hariç dış ticaret açığı Ocak ayında 1,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.

Bakanlığımız ile TÜİK iş birliğinde üretilen 2025 yılı Şubat ayına ait resmi dış ticaret istatistikleri TÜİK tarafından 27 Mart 2025 tarihinde yayımlanmıştır. Buna göre; dış talepteki zayıf seyir, takvim ve parite etkileri nedenleri ile 2025 Şubat ayı ihracatımız 20,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Yıllık bazdaki gerilemenin en önemli nedeni, şubat ayındaki takvim etkisidir. Bunun yanında aynı dönemde avro-dolar paritesindeki gelişmelerin ihracatımıza yaklaşık 300 milyon dolar azaltıcı etkisi olmuştur. Takvim, kötü hava şartları ve parite etkisi, ihracatımızda yaklaşık 1,3 milyar dolar aşağı yönlü bir etkiye neden olmuştur. Söz konusu olumsuz etki çıkarıldığında ihracatımızda 964,6 artış hesaplanmaktadır.

Şubat ayında mal ithalatımız ise enerji ve altın fiyatlarındaki hareketler ile geçen yılın aynı ayına göre "02,4 oranında artış ile 28,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Dolayısıyla altın ve enerji hariç tutulduğunda ithalatımız Şubat ayında 903,1 oranında azalmıştır. 2025 Şubat ayı itibarıyla ihracatımızın ithalatı karşılama oranı son 12 ayda 2 puanlık bir artışla *075,6'ya yükselmiştir. (2024 yılı Şubat itibarıyla yıllıklandırılmış ihracatın ithalatı karşılama oranı "073,6 idi.)

Sonuç olarak, ekonomik faaliyetlerin hızlanması ile ihracat pazarlarımızda yaşanan makroekonomik kırılganlıklar son dönemdeki gelişmelerin belirleyicileri olmuştur. Ticaret Bakanlığı olarak katma değeri yüksek yerli üretimimizi güçlendiren ihracatçılarımızın önünü açan desteklerimiz ve etkin ticari diplomasi faaliyetlerimiz ile 2025 yılında da azim ve gayretle çalışmalarımıza devam etmekteyiz.

Bakanlığımız tarafından KOBİ'ler başta olmak üzere ihracatçı firmalarımıza; yönetim ve üretim süreçlerinde bilgi aktarımı, teknolojik dinamizm ve tasarım gücü dâhil olmak üzere ihracat ile ilgili her açıdan ve ihracatın her aşamasında beceri kazandırmaya yönelik destekler sağlanmaktadır. Bu sayede bir taraftan şirketlerin ihracat yapmaları teşvik edilmekte, bir tarafian da ihracatın markalaşma, katma değer, tasarım ve inovasyon odaklı bir yapıya kavuşturulması hedeflenmektedir. Bu süreç, ihracatın artırılmasının yanı sıra, ülkenin ekonomik büyümesine katkı sağlayarak Türk ekonomisinin daha sürdürülebilir ve güçlü bir yapıya kavuşmasına vesile olmaktadır.

Bu kapsamda; tasarım, markalaşma, Turguality, Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (Ür-Ge) projelerine yönelik destekler, Küresel Tedarik Zinciri Yetkinlik Proje Desteği (KTZ), Avrupa Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği (Responsible& Programı), fuar, pazara giriş ve ihracatın tabana yayılmasına yönelik desteklerimizin yanı sıra e-ihracat gibi ihracatın dijitalleşmesi politikası araçlarından başta KOBİ'lerimiz olmak üzere, tüm ihracatçılarımızın yararlanması amacıyla desteklerimiz geliştirilerek güçlendirilmektedir.

Bu doğrultuda, mal ihracatı kapsamında firmalarımıza 2024 yılında 17,6 milyar TL ihracata yönelik devlet desteği sağlanmış olup, 2025 yılı için ise 25,5 milyar TL istifadelerine sunulmuştur.

Bunun yanı sıra, üretim ve ihracat kapasitesi ile bölgesinde bir merkez olan ülkemizin, sahip olduğu potansiyelin geliştirilmesi, uluslararası pazardaki yerini güçlendirmek için alternatif yeni ticaret destinasyonları ile pazarlarımızın daha da çeşitlendirilmesi amacıyla Bakanlığımız tarafından Uzak Ülkeler ve İslam İşbirliği Teşkilatı Ülkeleri ile İhracatı Geliştirme Stratejileri ve tanıtım pazarlama faaliyetleri etkin bir şekilde uygulanmaktadır. Ayrıca, ihracatçımızın daha düşük maliyetli finansman imkânlarına kavuşması için Türk Eximbank ve İhracatı Geliştirme A.Ş. (İGE A.Ş.) ile sıkı bir iş birliği halinde çalışılmaktadır.

Diğer taraftan, Türkiye'yi daha güçlü, üretim ve ihracatta rekabetçi, sürdürülebilir bir ekonomik yapıya kavuşturma hedefi doğrultusunda hazırladığımız "2025 Yılı İhracat Eylem Planı" ile mal ve hizmet ihracatını artıracak yeni destek mekanizmalarından ticari diplomasinin güçlendirilmesine, gümrük süreçlerini kolaylaştıracak faaliyet ve projelerden ihracat finansmanına yönelik yenilikçi çözümlere kadar geniş bir yelpazede firmalarımız için somut adımlar atılmaktadır.

Ayrıca, ihracatçılarımızın ticari istihbarata erişimi adına Bakanlığımız tarafından uygulamaya alınan Kolay İhracat Platformu (KİP) ve E-Kolay İhracat Platformu (E-KİP) yanında Müşavire Danışın, Dış Talepler Bülteni uygulamalarımız ile ihracatçılarımızın hedef pazarlardaki alıcılara erişme ve yukarıda bahsedilen ihracat destekleri aracılığıyla ihracat kapasitelerini artırma imkanları bulunmaktadır.

Diğer taraftan, Ekonomik Faaliyetlerin Uluslararası Standart Sanayi Sınıflaması (ISIC-International Standard Industrial Classification of All Economic Activities) kapsamında önemli bir sektör olarak yer alan tarım ve gıda sanayi ürünleri (01-24 fasılları) sektörü ihracatımız, 2002 yılında 3,7 milyar dolardan, 2023 yılında 31 milyar dolara yükselmiştir. 2024 yılında ise, 2023 yılına göre 05,42 oranında artarak 32,58 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Tarım ve gıda sanayi ürünleri ihracatımızın toplam ihracatımızın içindeki payı, 2002 yılında 910,4 iken 2024 yılında 9012,4 olarak gerçekleşmiştir. Bu kapsamda, ülkemiz, küresel tarım ürünleri ihracatından aldığı payı istikrarlı bir şekilde artırmaktadır.

2024 yılında tarım ve gıda sanayi ürünleri ihracatı gerçekleştirdiğimiz başlıca ülkeler, Irak, Almanya, ABD, Rusya ve İtalya olarak sıralanmış olup, sektörel bazda hububat-bakliyat ve mamulleri, yaş meyve ve sebze, su ürünleri ve hayvansal mamuller, meyve ve sebze mamulleri, fındık ve mamulleri, kuru meyve ve mamulleri, zeytin ve zeytinyağı, tütün ve tütün mamulleri olarak gerçekleşmiştir.

Ticaret Bakanlığı olarak arz fazlasının üretici fiyatları üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmek ve üreticilerimizin gelir seviyelerini koruyarak fiyat baskısının azaltılmasını teminen arz fazlasına konu ürünlerin ihracata yönlendirilmesi adına, tedbirler almakta ve bu süreçte üreticilerimize yönelik destekleyici politikalar geliştirmeye devam etmekteyiz.

İlaveten, Madencilik ve Taşocakçılığı, bahsi geçen sınıflama kapsamında yer alan 22 ana sektörden birisi olup, dış ticaret istatistikleri bağlamında taş kömürü, linyit, ham petrol, doğal gaz, metal cevherleri, mermer, traverten, granit, diğer doğal taşlar ve tuz ile elmas, safir, yakut ve zümrüt gibi kıymetli taşların ithalatını ve ihracatını kapsamaktadır.

Bu kapsamda, Madencilik ve Taşocakçılığı sektöründe ithalatımızın 9696*sından fazlası enerji ihtiyacımızın karşılanmasına yönelik olup, bu sektörde yaptığımız enerji dışı ithalat, sektördeki ihracatımızın yarısı kadardır. Sektörde yaptığımız enerji dışı ithalat ise yurt içi imalat süreçlerinde hammadde olarak kullanılmaktadır. Bu imalat süreçleri sonunda üretilen ürünlerin bir kısmı yurt içinde tüketilebildiği gibi önemli bir kısmı da ihraç edilmekte ve İmalat sektörünün ihracat kayıtları arasına girmektedir.

İmalat sanayi başta olmak üzere, yukarıda bahsi geçen sektörlerimizin de dahil olduğu tüm sektörlerimizde faaliyet gösteren ihracatçılarımızın Bakanlığımız tarafından yürütülen birçok destek mekanizmasından faydalanmasının ihracatımızın artışı için önem teşkil ettiği düşünülmektedir.

İthalatın ülke yararına ve yerli sanayinin ihtiyaçları doğrultusunda yürütülmesini temin etmek, yerli üreticiyi korumak ve uluslararası anlaşmalar çerçevesinde milli çıkarlarımızı gözetmek maksadı ile İthalatta İlave Gümrük Vergisi ve Ek Mali Yükümlülük Uygulamaları yürütülürken, yerli üreticimizin haksız rekabete karşı savunmak üzere ilgili mevzuat doğrultusunda açılan soruşturmalar neticesinde anti-damping ve sübvansiyon vergileri uygulanmakta, dahası yine sanayicimizi üretime teşvik etmek üzere kullanılmış ve yenileştirilmiş eşyanın ithalatına düzenleme getirilmekte, bir eşyanın ithalatında yaşanan seyri takip etmek üzere gözetim uygulaması yürütülmekte, ülkemizde üretimi olmayan eşyanın girdi olarak kullanılması halinde üreticimizin maliyetlerini düşürmek üzere hammadde ve ara mallarında tarife kontenjanı, gümrük vergilerinin askıya alınması gibi uygulamalar sürdürülmektedir.

Madenler, Endüstriyel Hammaddeler, Enerji Hammaddeleri, Mermer, Traverten, Granit, Kayagantaşı ve Doğal Taşlar ve Metalik Madenler olarak dört grupta sınıflandırılmaktadır. İhracatımızın yüksek olduğu madenlerde (işlenmiş mermer, mermer-traverten ham, kabaca yontulmuş veya blok gibi madenler) ülkemizde yüksek rezerv bulunduğu bilinmektedir. Diğer taraftan, demir cevheri başta olmak üzere pek çok metalik madende ülkemizdeki yerli üretim, yerli sanayimizin üretim süreçleri için gerekli talebini karşılayabilecek düzeyde değildir. İlaveten, madenlerin kalite ve tenör bakımından da işlenmeye uygun koşullarda olması önem arz etmektedir. Yerli üretimin yetersiz olması nedeniyle ithalat yolu ile temin edilen cevherlerin girdi olarak kullanılması suretiyle üretilen ürünler ihraç da edilmektedir.