Hakkari ilindeki işsizlik sorununa yönelik yapılan çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 26 Mart 2025 tarihinde 7/26247 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ticaret Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 48 gün sonra, 13 Mayıs 2025).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Hakkari ilindeki işsizlik sorununa yönelik yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/26247, 26 Mart 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-26247-hakkari-ilindeki-issizlik-sorununa-yonelik-yapilan-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c23f7bf4-8ed3-42cf-ac35-0195d6a200b0
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 48 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Ticaret Bakanı Ömer Bolat tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmâsını arz ederim.
Öznur Bartin
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan 2024 yılı işgücü istatistiklerine göre, Hakkâri ilimiz, ülke genelinde en yüksek işsizlik oranına sahip il olarak öne çıkmaktadır. Ülke genelindeki işsizlik oranı 908,7 iken, Hakkâri?de bu oran 9018,3"e ulaşmıştır. Bu oran, sadece ülke genelinde değil, aynı zamanda Doğu Anadolu Bölgesi'nde'de en yüksek seviyeye çıkmıştır. Geçtiğimiz yıllarda Burdur ve Kastamonu gibi iller 9014 civarında işsizlik oranlarına sahipken, 2024 yılında Hakkâri, en yüksek işsizlik oranına sahip il olmuştur. Van (9616,7), Muş (013,1) ve Bitlis (9011,4) gibi çevre illerle karşılaştırıldığında da Hakkâri en yüksek işsizlik oranına sahip il konumundadır.
Gerekçenin tamamını göster (10 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bu yüksek işsizlik oranı, Hakkâri?nin sosyo-ekonomik yapısını derinden etkileyerek, bölgenin kalkınma potansiyelini sınırlamaktadır. Aynı zamanda, işsizlik oranının bu kadar yüksek olması, bölgedeki çalışma yaşamının yapısal sorunlarını da gözler önüne sermektedir. Hakkâri"deki işsizlik sorununun sebeplerine dair alınan tedbirler, istenilen düzeyde çözüm üretmekte yetersiz kalmakta ve bu da bölgesel kalkınmayı engellemektedir.
Hakkari'deki işsizlik oranının yüksek olmasının başlıca sebeplerinden biri, bölgedeki siyasal sorunlardır. Çatışmaların ve toplumsal barışa dair endişelerin devam etmesi, bölgede yatırım yapılmasını engellemektedir. Devletin güvenlik harcamalarına ayırdığı büyük bütçeler, bölgenin ekonomik kalkınma projelerinin önüne geçmekte, bu da bölgedeki işsizlik oranının artmasına yol açmaktadır. Hükümetin, Kürt sorununa kalıcı ve demokratik bir çözüm bulmak konusunda gerekli adımları atmaması, bölgedeki ekonomik koşulları daha dâ olumsuz hale getirmektedir. Demokratik bir çözüm süreci, bölgedeki toplumsal kaygıları ortadan kaldıracak ve yatırımların önünü açacaktır. Ancak, hükümetin barışçıl bir çözüm konusunda gerekli adımları atmaması, işsizlik oranlarının yüksek seyretmesine neden olmaktadır.
Hakkarı'deki işsizlik oranının düşürülmesi için atılması gereken öncelikli adımlardan biri, sınır ticaretinin geliştirilmesidir. Hakkâri'nin, İran ve Irak ile sınır komşusu olması, potansiyel olarak büyük bir ticaret firsatı sunmaktadır. Ancak, gümrük altyapısının eksikliği ve bürokratik engeller, bu potansiyelin kullanılmasını engellemektedir. İktidar, sınır kapılarını modernize ederek, gümrük işlemlerini kolaylaştırmalı ve ticaretin önündeki engelleri kaldırmalıdır. " YAYAN
Aynı zamanda, bölgenin lojistik altyapısı iyileştirilmeli ve ticaret merkezleri oluşturulmalıdır. Bu adımlar, Hakkari'nin ticaret kapasitesini artıracak ve çalışma yaşamı için istihdam fırsatları yaratacaktır.
Tarım ve hayvancılık sektörü de Hakkari'nin ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Ancak, geleneksel yöntemlerle yapılan tarım, modem tekniklerden uzak kalmakta ve verimlilik düşmektedir. Su varlıklarının sınırlılığı ve yetersiz destekler, bu sektördeki verimliliği olumsuz etkilemektedir. Hükümet, tarım sektörüne yönelik modernizasyon projelerini hızlandırmalı ve çifiçilere yönelik eğitimler vermelidir. Ayrıca, hayvancılık sektöründeki desteklerin artırılması ve verimliliğin yükseltilmesi için çeşitli teşvikler sunulmalıdır. Ancak, hükümetin bu sektördeki desteklerinin yetersizliği, tarım ve hayvancılıkla geçinen birçok yurttaşın işsizlikle karşı karşıya kalmasına neden olmaktadır.
Sanayi yatırımlarının eksikliği, Hakkari"deki işsizlik sorununu derinleştiren bir başka faktördür. Sanayi tesislerinin bulunmaması, üretime dayalı istihdam fırsatlarını kısıtlamaktadır. Hakkari'nin sanayi altyapısının eksik olması, bölgeye yatırım yapmayı düşünen girişimcilerin ilgisini çekmemektedir. Hükümetin, Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) kurarak, sanayi yatırımlarını teşvik etmesi gerekmektedir. Bu tür yatırımlar hem bölgedeki işsizliği azaltacak hem de bölgenin ekonomik yapısını dönüştürecektir. Ancak, mevcut teşvik politikalarının yetersiz olması, Hakkari'nin sanayi yatırımlarından yeterince faydalanamamasına neden olmaktadır.
Mesleki eğitim kurumlarının sayısının artırılması ve bölgeye özgü meslek edindirme kurslarının yaygınlaştırılması da işsizlik sorununa çözüm bulmada önemli bir adımdır. Ancak, Hakkari'deki mesleki eğitim kurumlarının sayısı yetersizdir ve bölgenin ihtiyaçlarına uygun eğitim programları oluşturulmamaktadır. Hükümet, bu sorunu çözmek için İŞKUR ve Milli Eğitim Bakanlığı iş birliğinde meslek edindirme kursları açmalı ve bölgenin taleplerine uygun mesleki eğitim programları geliştirmelidir. Bu, bölgedeki iş gücünün niteliklerini artıracak ve işsizlik oranlarını azaltacaktır. Ancak, hükümetin mesleki eğitime yeterince yatırım yapmaması, bölgedeki işsizliğin yüksek kalmasına neden olmaktadır.
Kadın istihdamı, Hakkari'deki iş gücü yaşamının diğer bir önemli sorunudur. Kadınların iş gücüne katılım oranı, erkeklere kıyasla oldukça düşüktür. Bu durumu değiştirmek için bakanlıkların kadın girişimciliğini destekleyecek programlar geliştirmesi gerekmektedir. Ancak, hükümetin kadın istihdamını artırmaya yönelik özel teşvikler geliştirmemesi, bu sorunun çözülmesini engellemektedir. Hakkâri gibi dezavantajlı bölgelerde kadınların iş gücüne katılımını artırmak, toplumsal cinsiyet eşitliğini gidermek adına önemli bir adımdır. Ancak, mevcut politikaların bu yönde yetersiz kaldığı açıktır.
Hakkari'deki işsizlik sorununa yönelik çözüm önerilerinin birçoğu, hükümetin ekonomik kalkınma ve istihdam politikalarındaki eksiklikleri ele almayı gerektirmektedir. İktidarın, bölgenin kalkınmasını engelleyen yapısal sorunlara yönelik daha etkin politikalar geliştirmesi ve işsizlik oranlarını azaltmak için somut adımlar atması gerekmektedir. Ancak, şu anki durumda hükümetin attığı adımların yetersiz kaldığı ve bölgedeki işsizlik sorununu çözmek için daha kapsamlı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiği açıktır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Hakkâri'nin sınır komşusu olduğu İran ve Irak ile ticaretin geliştirilmesi için yapılacak alt yapı yatırımları nelerdir? -
Sınır kapılarındaki gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması ve modernizasyonu için ne tür adımlar atılacaktır?
Hakkâri'de lojistik altyapısının iyileştirilmesi için herhangi bir proje yürütülmekte midir?
Hakkâri'de ticaret merkezlerinin kurulması için Bakanlık olarak bir destek programı planlanmakta mıdır?
Bölgedeki ticaretin önündeki bürokratik engellerin kaldırılması için hangi düzenlemeler yapılacaktır?
Hakkâri'deki yüksek işsizlik oranı ve ticaretin sınırlı gelişimi göz önüne alındığında, ticaretin artırılması, bölgedeki işsizlik oranlarını azaltmak ve istihdamı artırmak için nasıl bir rol oynayabilir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ömer Bolat, Ticaret Bakanı ·
İlgi (o :09.04.2025 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1608670 sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Hakkâri Milletvekili Sayın Öznur BARTİN tarafından verilen 7/26247 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim. va Bulk
Prof. Dr. Ömer BOLAT
Bakan Ek: Soru Önergesi Cevabı (2 Sayfa) Adres: Üniversiteler Mah. Dumlıpınar Cad. No.151 Çankaya/ANKARA Bilgi İçin:Soru Önergeleri Birimi iğ?
Faks No: (0312) 449 13 41
İnternet Adresi: www.ticaret. gov.tr
TİCARET BAKANLIĞI
Hakkâri Milletvekili Sayın Öznur BARTİN'e Ait 7/26247 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar;
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla, önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:
1. 6) Sınır ticareti ile ülkemiz Doğu ve Güneydoğu Anadolu coğrafi bölgelerindeki illerin ihtiyaçlarının bir kısmının, sınır komşusu ülkelerden ithalat yoluyla daha düşük maliyetle karşılanması ve bu illerimizden ihracatın artırılması suretiyle söz konusu illere ekonomik canlılık kazandırılması amaçlanmakta olup, bu haliyle işsizliğin azaltılarak yeni istihdam oluşturulmasına da katkı sağlanması hedeflenmektedir.
Bu doğrultuda sınır ticareti ile getirilen kolaylıklardan bölge halkının azami fayda sağlamasını teminen gerekli tedbirler alınmakta ve bölgede yerleşik esnaf ve tacirlerimiz komşu ülke ile sınır ticareti yapmaya teşvik edilmektedir.
2021/4874 sayılı "Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar" kapsamında Hakkâri ilimiz Esendere Gümrük Kapısı üzerinden İran; Habur, Derecik ve Üzümlü Gümrük Kapıları üzerinden Irak ile sınır ticareti yapmaya yetkilendirilmiştir.
Bu çerçevede, Hakkâri iline 2025 yılında İran için 20.196.370 dolar; Irak için 40.209.937 dolar olmak üzere toplam 60.406.302 dolar ithalat değer limiti tahsis edilmiş olup, söz konusu limitler dahilinde ilde mukim sınır ticareti yapmaya haiz esnaf ve tacirlerimiz tarafından komşu ülkeden gümrük muafiyetli olarak ithalat yapma hakkı sağlanmaktadır. Hakkâri ilinde sınır ticareti işlemleri yetkili gümrük kapılarından gerçekleştirilmeye devam edilmektedir.
Bakanlığımızca, ülkemizin artan dış ticaret hacmi göz önüne alınarak ticaret erbabımızın ihtiyaç duyduğu gümrük hizmetlerine daha kolay ve hızlı bir şekilde erişebilmesini sağlamak amacıyla hizmet verilmektedir. Dış ticaretin akışını, sade ve şeffaf bir gümrük mevzuatı temelinde, dijital ve kolaylaştırılmış yeni nesil gümrük uygulamaları ile koordine etmek amaçlanmakta olup, bu ilke ile gümrük işlemlerinin kolaylaştırılarak dijital ortamda tamamlanabilmesi için modernizasyon çalışmaları ve projeler hayata geçirilmektedir.
Kara gümrük kapılarında sahada bekleyen anlık araç sayısının tespiti ile ortalama araç sayısı ve işlem sürelerinin izlenmesi, bu suretle yaşanabilecek bekleme ve gecikmelere neden olan sebeplerin bilinerek bunların ortadan kaldırılmasına yönelik adımlar atılabilmesi, ayrıca gümrük sahalarının performans ve etkinliğinin ölçülebilmesi amacıyla Bakanlığımızca "Gümrük Kapıları Saha Analiz Programı" projesi başlatılmıştır. Söz konusu projeye ilişkin teknik çalışmalar devam etmektedir.
Diğer taraftan; gümrük işlemlerinin daha da kolaylaştırılması adına tüm dünyadaki dış ticaret işlemlerindeki gelişmeleri takip ederek, kamu açısından güvenilirliği kanıtlanmış firmalara gümrük mevzuatı bakımından bir takım kolaylık ve ayrıcalıklar sağlayarak bahse konu firmaların gümrük işlemlerinin hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesine imkan veren "Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS)" uygulaması da başarıyla sürdürülmektedir. Halen söz konusu statüden yararlanan firma sayısı 761'e çıkarılmıştır. Bahse konu statü sahibi firmaların gümrük idaresine dahi uğramadan gümrük işlemlerini kendi tesislerinde yerine getirmesine imkân sağlayan "İhracatta Yerinde Gümrükleme" ile "İzinli Alıcı" ve "İthalatta Yerinde Gümrükleme" gibi uygulamalar da hayata geçirilmiştir. "Dış Ticaretin En Kolay ve En Güvenli Yapıldığı Ülke Olmak" düsturunu benimseyerek, ilerleyen dönemlerde YYS uygulamasının özel sektör ve diğer kamu kurum ve kuruluşları ile iş birliği içinde daha da yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Daha önce YYS içerisinde yer alan, şu an YYS'den bağımsız, münferit şekilde devam eden "İzinli Gönderici" uygulaması da dış ticaret lojistiğine ayrı bir dinamik kazandırmaktadır.
Öte yandan; sadece gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması ve basitleştirilmesi bağlamında değil, gümrük hizmetlerinin daha etkili sunumu için gümrük kapılarımızı daha kullanışlı ve daha modem hale getirmek için çalışmalar sürdürülmektedir. Gümrük işlemlerinin hızlandırılmasına yönelik adımları ilgili kurumlar ve valiliklerle koordinasyon içinde atmaya devam ederken, gümrük kapılarımızdaki bilişim sistemlerimizi gerek yazılım gerekse donanım olarak sürekli yenileyerek, gelen vatandaşlarımızın ve taşıtlarının veri girişlerinin hızlıca yapılması sağlanmaktadır. Ayrıca; yoğun işlem hacmine sahip gümrük kapılarımıza yönelik eylem planları hazırlanmakta, işlem hacminin arttırılmasına yönelik alınan kararların takibi yapılmaktadır.
İlaveten, ortaya çıkan sorunların çözümüne yönelik olarak Gümrük İdareleri Başkanları nezdinde üst düzey görüşmeler gerçekleştirilmekte ve ülkemiz tarafında işlemlerin hızlandırılması ile komşu ülke gümrüklerinin daha çok araç kabulü için çalışmalar sürdürülmektedir. Araç ve yolcu geçişlerinin daha hızlı gerçekleştirilebilmesi için ilgili gümrük kapılarımızda peron sayıları da artırılmaktadır.
Diğer taraftan, gümrük kapılarında kaçakçılıkla mücadele başta olmak üzere gümrük iş ve işlem süreçlerinin etkin ve hızlı şekilde yürütülmesine yönelik teknik-teknolojik altyapısal yatırımlar her dönem sürmekte olup, bu kapsamda görevin ifasına yönelik ihtiyaçlar takip edilmekte, teknolojideki son gelişmeler de dikkate alınarak başta temassız tespit teknolojileri olmak üzere teknik sistem ve cihaz kapasitesinin geliştirilmesine devam edilmektedir.
Bu kapsamda, Yap-İşlet-Devret modeli ile çağın gereklerine uygun olarak 2016 yılında modemize edilerek hizmete açılan Esendere Gümrük Kapısı'nda daha önce 14 dönüm saha üzerinde peron sistemi olmaksızın yürütülen gümrük hizmetlerinin, 54 dönüm saha üzerinde 3 giriş-3 çıkış olmak üzere 6 peronda yapılması sağlanmıştır. Ayrıca, TIR ve Bagaj X-Ray, CCTV kamera, PTS (Plaka Tanıma Sistemi) gibi son teknoloji sistemlerle donatılmış ve hizmet kalitesinin artırılması amacıyla yeni yolcu salonları ve sosyal alanlar oluşturulmuştur.
06.05.2015 tarihinde yolcu geçişine açılan Üzümlü Gümrük Kapısı için idari bina, arama hangarı, peronlar, kanopiler, X-Ray binaları, yolcu salonları ve sosyal alanların bulunduğu bir modernizasyon projesi hazırlanmış olup, Bakanlığımız 2025 yılı Yatırım Programına "inşaat" karakteristiği ile alınan bahse konu projede, Hakkâri Valiliği (İl Özel İdaresi) ile koordineli olarak kısa süre içerisinde yapım çalışmalarına başlanılması planlanmaktadır.
10.05.2023 tarihinde yolcu geçişine açılan Derecik Gümrük Kapısı'nda, içerisinde idari bina ve yolcu salonlarının yer aldığı modem bir gümrük kapısı inşa edilmesi amacıyla Hakkâri Valiliği (İl Özel İdaresi) ile koordineli olarak etüt-proje çalışmaları yürütülmektedir. Söz konusu proje Bakanlığımız 2025 yılı Yatırım Programında "Etüt-Proje" karakteristiği ile yer almaktadır.
Belirtilen bu kolaylıklar ve modernizasyon çalışmaları ile gümrük işlemlerinin daha da basitleştirilmesi ve hızlandırılması sağlanırken, sadece Hakkâri ilimizdeki değil ülkemizdeki tüm gümrük kapılarındaki gümrük işlemleri sebebiyle yaşanması muhtemel olası bekleme ve/veya yoğunlukların da azaltılması ve bu suretle başta ihracat işlemleri olmak üzere tüm gümrük işlemlerinin daha da hızlandırılarak, bahse konu işlemlerin daha düzenli ve güvenli tesis edilmesi sağlanmıştır.
Son olarak, Yüksekova Gümrük Müdürlüğü mevcut hizmet binasının kiralık olması ve fiziki açıdan yetersizliği, Hakkâri ilinin dış ticaret hacminin artmasına katkı sağlayacak devam etmekte olan çalışmalar ve Yüksekova ilçesinin lojistik konumu hususları göz önünde bulundurularak; içerisinde idari bina, ambar ve kaçak araç ile TIR sahasının da bulunduğu yeni bir gümrük müdürlüğünün inşa edilmesi planlanmaktadır. Söz konusu proje Bakanlığımız 2025 yılı Yatırım Programında "Etüt-Proje" karakteristiği ile yer almakta olup, Hakkâri Valiliği (İl Özel İdaresi) ile koordineli olarak kısa süre içerisinde etüt-proje çalışmalarına başlanılması öngörülmektedir.