İzmir'in Aliağa ilçesinde bulunan Kyme Antik Kenti yakınlarında inşaat faaliyeti yürütüldüğü iddiasına ilişkin
Kaynak göster
Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol), 6 Mayıs 2025 tarihinde 7/27904 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 167 gün sonra, 20 Ekim 2025).
Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol, Mersin). “İzmir'in Aliağa ilçesinde bulunan Kyme Antik Kenti yakınlarında inşaat faaliyeti yürütüldüğü iddiasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/27904, 6 Mayıs 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-27904-izmir-in-aliaga-ilcesinde-bulunan-kyme-antik-kenti-yakinlarinda-insaat-faaliyeti-yurutuldu (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/08eb119d-57b9-4dff-aea9-0196a9b30e23
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 167 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Mehmet Nuri ERSOY tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ıncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Mehmet Emin EKMEN Mersin Milletvekili
İzmir'in Aliağa ilçesinde bulunan Kyme Antik Kenti, Aiolis bölgesinin en önemli antik liman kentlerinden biridir. MÖ 11. yüzyılda kurulduğu tahmin edilen bu kent, yalnızca Anadolu tarihi için değil, Akdeniz uygarlıkları tarihi açısından da son derece değerli bir kültürel mirastır.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Kyme Antik Kenti, 1. derece arkeolojik sit alanı kapsamında olmasına rağmen, son yıllarda sanayi yatırımları nedeniyle ciddi tehditler altına girmiştir. Son olarak basına yansıyan haberlere göre, HABAŞ Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş., Kyme Antik Kenti sınırları içerisinde kalan bir tümülüsün hemen yakınına fabrika inşaatı başlatmıştır.
Bölgede daha önce yapılan kurtarma kazılarında Arkaik Dönem"e ait figürinler ve diğer önemli arkeolojik buluntulara rastlanmış; bu durum bölgenin tarihi değerinin tescillenmesine vesile olmuştur. Buna rağmen, Kyme Antik Kenti çevresindeki sanayi yapılaşmalarının artması, kültürel mirasın korunması bakımından kamuoyunda ciddi endişeler yaratmıştır.
Türkiye'nin taraf olduğu 1972 tarihli UNESCO Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde, böylesine önemli sit alanlarının her türlü tehditten korunması devletin yükümlülüğündedir.
Tarihi miras bir ülkenin geçmişine, kültürel kimliğine ve geleceğe bırakacağı en kıymetli emanetidir. Ancak Kyme örneğinde olduğu gibi, yatırım baskısı altında bu değerlerin göz ardı edilmesi; geri dönülmez tahribatlara ve uluslararası sorumluluk ihlallerine neden olabilecektir.
Bu bağlamda;
SORULAR
İzmir Aliağa'daki Kyme Antik Kenti ve çevresi, hangi tarihli ve hangi karar sayılı Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu kararı ile koruma altına alınmıştır? Bugüne kadar Kyme Antik Kenti'ne ilişkin güncellenen koruma planı yapılmış mıdır?
HABAŞ Demir Çelik firmasına Kyme Antik Kenti sınırları içinde veya bitişiğinde sanayi tesisi yapımı için verilen herhangi bir izin ya da imar değişikliği mevcut mudur? Varsa, bu izin hangi kurumlarca ve hangi şartlarla verilmiştir?
KymeAntik Kenti çevresinde yapılan yeni inşaat faaliyetleri için gerekli olan arkeolojik denetimler ve kültürel varlık değerlendirme raporları düzenlenmiş midir? Bu süreçte Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü veya ilgili bölge müze müdürlükleri sürece dahil olmuş mudur?
İlgili bölgede 2010 yılında yapılan kurtarma kazılarında elde edilen Arkaik Dönem buluntularına rağmen, neden yeni koruma önlemleri geliştirilmemiştir?
Kyme Antik Kenti çevresinde son beş yıl içinde yapılan imar planı değişiklikleri nelerdir? Bu değişiklikler Koruma Kurulu"ndan onay almış mıdır?
Bakanlığınızın Kyme Antik Kenti ve çevresinde artan sanayi baskısına karşı hazırladığı özel bir koruma veya yönetim planı bulunmakta mıdır? Bu kapsamda bir UNESCO Dünya Mirası Adaylığı planlanmakta mıdır?
Kyme Antik Kenti'nde ve çevresinde yürütülen koruma çalışmalarında, Bakanlığınız tarafından son üç yılda ayrılan ödenek miktarı ve yapılan denetim sayısı nedir?
Kültürel mirasın korunması ve kaçak yapılaşmanın engellenmesi için yerel yönetimlerle ve diğer kamu kurumlarıyla koordineli bir eylem planı oluşturulmuş mudur?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel MüdürlüğüYca;
Kyme Antik Kenti tesciline ilişkin süreç 12.07.1974 tarihli İzmir 2 Numaralı Koruma Bilge kurulu kararı ile başlamıştır. 10.07.1982 tarihli kararı ile Kyme Antik Kenti 1. ve 2. Derece Arkeolojik Sit sınırları belirlenmiş, 20.09.1990 tarihli karar ile Kyme Antik Kenti sınırları 1. ve 3. Derece Arkeolojik Sit olarak yeniden düzenlenmiş, 10.06.2015 tarihli karar ile kadastral haritalara aktarılmış, 28.03.2019 tarihli karar ile deniz tarafındaki 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı sınırları yeniden belirlenmiştir.
Kyme Antik Kenti'ne ilişkin 02.09.2015 tarihli karar ile 1/5.000 ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı İlave ve Revizyonu uygun bulunmuş, 05.04.2017 tarihli karar ile de 1/1.000 ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı düzeltmelerle uygun bulunmuştur.
Kyme Antik Kenti sit sınırları içinde önergede geçen firmaya ait taşınmazlardan 3260 ada, 2 parselde haddehane yapımına yönelik uygulama projesi Kurul kararı ile uygun bulunmuştur. Ayrıca, yapılaşmaya yönelik taleplerde bulunulan diğer parsellere ilişkin sondaj kazısı sonuçları uygun bulunarak yapılaşma hususunun yürürlükteki Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı hükümleri çerçevesinde ilgili belediyesince değerlendirilmesine karar verilmiştir. Söz konusu firmaya ait parsellerde sanayi amaçlı kullanıma yönelik herhangi bir plan değişikliği yapılmamıştır.
Kyme Antik Kenti'nde 3. Derece Arkeolojik Sit Alanında kalan ve aynı zamanda meri Koruma Amaçlı İmar Planında "Sanayi Alanı" olarak tanımlı tüm taşınmazlarda, yapılaşma talebi söz konusu olduğunda 658 sayılı İlke Kararı doğrultusunda İzmir Müzesince sondaj kazısı gerçekleştirilmekte, varsa alanda görevli Kazı Başkanlığından görüş alınmaktadır. Sondaj kazısı raporlarının Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunda değerlendirilmesi sonrasında uygulama kararları alınmakta, Kurul izni olmaksızın gerçekleştirilen tüm inşai ve fiziki uygulamalar Koruma Bölge Kurulunda 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun Yuncu maddesi çerçevesinde değerlendirilmektedir.
Kyme Antik Kenti'nde sondaj kazısı olarak başlayan çalışma, tümülüse ait buluntuların ortaya çıkmasıyla kurtarma kazısına dönüştürülmüştür. Toplam 105 sondaj çukuru açılan alanın, tümülüs bölgesi hariç diğerlerinde herhangi bir buluntuya rastlanmamıştır. Söz konusu tümülüsün sadece temel kısımlarının mevcut olduğu, oldukça tahrip edilmiş bulunduğu ve açıkta sergilenmesinin mümkün olmadığı anlaşıldığından İzmir Müzesi Müdürlüğü tarafından dönemin Kyme Kazı Başkanı'nın görüşü alınarak, uygun teknikle yerinde koruma kararı önerilmiştir. İzmir 2 Numaralı Koruma Bölge Kurulunun kararı ile 1. Derece Arkeolojik Sit olarak tescil edilen tümülüs alanı yine aynı karar doğrultusunda, uygun teknik ve yöntemle üzeri kapatılarak yerinde korunmuştur.
Diğer yandan, Kyme Antik Kenti Sit Alanı sınırları dahilindeki kaçak yapılaşma ile ilgili olarak İzmir 2 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünce gerekli incelemeler yapılmakta, izinsiz uygulama konuları Koruma Bölge Kurulunda değerlendirilmekte ve izinsiz uygulamaların kaldırılması ve konuya ilişkin yasal işlemlerin başlatılmasının sağlanması yönünde kararlar alınarak kamu kurumları ile koordineli bir şekilde kaçak yapılaşmalar ile ilgili iş ve işlemler yürütülmektedir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili alt mevzuat uyarınca, söz konusu Kanun uyarınca belirlenen sit alanlarında koruma amaçlı imar planı yapılması gerekmekte olup söz konusu planların ilgili Koruma Bölge Kurulunda değerlendirilerek uygun bulunması ve yine onaylı koruma amaçlı imar planı değişiklikleri ve revizyonlarının Koruma Bölge Kurulunca değerlendirilmesi yasal zorunluluktur. Dolayısıyla bahsedilen alanlarda sit alanı var ise bu alanlarda ilgili mevzuat hükümleri uyarınca koruma amaçlı imar planı değişiklik teklifleri ancak Kurul onayı ile yürürlüğe girebilmektedir.
Dünya Miras Listesi'ne aday gösterilecek varlıklar UNESCO Dünya Miras Sözleşmesi tarafından belirlenen Üstün Evrensel Değer kriterleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bu bağlamda varlıklar, sürecin ilk aşaması olarak Dünya Mirası Geçici Listesi'ne aday gösterilmektedir. Dünya Miras Listesi'ne aday gösterilecek bir varlığın öncelikli olarak Dünya Miras Listesi kriterlerinden bir veya birkaçının yanı sıra özgünlük ve bütünlük koşullarını karşılıyor olması gerekmektedir. 2025 yılı itibarıyla hâlihazırda UNESCO Dünya Miras Geçici Listemizde 79 varlık bulunmakta olup Dünya Miras Sözleşmesi'ne ait Uygulama Rehberi gereğince taraf devletler her yıl en fazla bir varlığı Dünya Miras Listesi'ne aday olarak sunabilmektedir. Bu kapsamda; Kyme Antik Kenti, UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'nde yer almamaktadır.
Bakanlığımıza tahsisli tescilli kültür varlıklarının proje ve uygulamaları, yapının bulunduğu konumu, kültürel, mimari değerleri ile yapısal bozulma dereceleri göz önünde bulundurularak etaplar halinde yıllara sari olarak ya da tek etapta, yıllık yatırım programları kapsamında ödenekler nispetinde değerlendirilmekte olup Kyme Antik Kenti, Bakanlığımızın, son 3 Yıllık Yatırım Programlarında bulunmamaktadır.
Mehmet Nuri ERSOYBakan