Kayseri'de ileri teknoloji grubu sanayi üretiminin desteklenmesine yönelik çalışmalara ilişkin

Kayseri, yüksek ticaret potansiyeli ile Türkiye?de öne çıkan şehirler arasındadır. TÜİK verilerine göre 2024 yılında Kayseri'de 3 milyar 250 milyon 134 bin 739 dolarlık ihracat, 1 milyar 891 milyon 925 bin 623 dolarlık ise ithalat gerçekleşmiştir.

Bu kapsamda,

Soru 1- 2024 yılında Kayseri?'de üretilen sanayi mamullerinin yüzde kaçı ileri teknoloji grubunda gerçekleşmiştir?

Soru 2- Aynı kapsamda üretilen mamullerin yüzde kaçı orta yüksek teknoloji grubundadır?

Soru 3- Kayseri sanayisinin ileri teknoloji grubunda üretim yapması adına bakanlığınızca geliştirilen politikalar nelerdir?

Soru 4- İleri teknoloji ürünleri yatırımı yapmak isteyen girişimci ve sanayicilere bakanlığınızca uygulanan teşvik ve destek programları var mıdır, varsa bu programlar nelerdir?

CEVAPLAR

Bakanlığımız Girişimci Bilgi Sistemi (GBS) verilerine göre; Kayseri ilimizdeki firmaların 1.268'i orta-yüksek, 97'si ise ileri teknolojili üretim yapmakta olup imalat sanayiinde çalışanların yaklaşık *021'i hâlihazırda bu firmalarda istihdam edilmektedir. Buna ilaveten Kayseri ilimizden yapılan ihracatın yaklaşık 9030"u da yine bahse konu firmalarımız tarafından gerçekleştirilmektedir.

Bu bağlamda Bakanlığımızca, ileri teknoloji ürünleri alanında yatırım yapmak isteyen girişimci ve sanayicilerimiz için yürütülmekte olan çok çeşitli destek programları ve yatırım teşvikleri bulunmaktadır. Bunlar arasında ilk akla gelenler; Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı (Hamle), HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı, Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Programı (YTAK), Devlet Yatırım Teşvikleri, Avrupa Birliği'nin Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA ve IPA-2) kapsamındaki proje destekleri, Teknoloji ve İnovasyon Fonu (TIP), Dijital Dönüşüm Destek Programı, Kalkınma Ajansı destekleri, TÜBİTAK'ın Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) tarafından yürütülen destek programları ile KOSGEB"in bazı destek programlarıdır.

Bunlardan Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı, katma değerli üretimin artırılması amacı doğrultusunda, Bakanlığımız ve bağlı/ilgili kuruluşları tarafından sağlanan destek ve teşviklerin tek pencereden yönetilerek orta-yüksek ve yüksek teknoloji seviyeli sektörlere yoğunlaştırılmasına yönelik özel bir programdır. Bu Program çerçevesinde, bugüne kadar Kayseri ilimizde "Makine Sektörü Çağrısı" ile 2, "Üretimde Yapısal Dönüşüm Çağrısı" ile 1 ve "Dijital Dönüşüm Çağrısı" kapsamında 1 proje olmak üzere toplamda 4 projeye destek sağlanmıştır. Söz konusu projeler dahilinde, 2025 yılı itibariyle 239 milyon TL'si Ar-Ge harcaması olmak üzere toplamda 4,3 milyar TL tutarında yatırım hayata geçirilmektedir. Projelerin hedeflenen 5 yıllık katma değer toplamının ise 19 milyar TL düzeyinde olması öngörülmektedir.

Ayrıca; 2012/3305 sayılı "Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar"ın yürürlük tarihi olan 20/6/2012 tarihinden günümüze kadar yatırımcılarımızın Bakanlığımıza yaptığı başvurular kapsamında; Kayseri'de gerçekleştirilecek yatırımlar için 2.042 adet Yatırım Teşvik belgesi düzenlenmiştir. Bu belgeler kapsamında Kayseri'de öngörülen sabit yatırım tutarı 176,2 milyar TL, istihdam sayısı ise 34.962 kişidir.

Bununla birlikte, Aspilsan Enerji Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi'nin "Silindirik Batarya, Prizmatik Batarya" üretimi konusundaki yaklaşık 72 milyon Dolar tutarında ve 500 kişiye istihdam sağlayacak yatırımı da "2016/9495 sayılı "Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Karar" kapsamında desteklenmektedir. Kayseri'de son olarak, HÜRJET'in komponent seviyesi montajının yapılacağı TOMTAŞ Havacılık'ın "Eğitim ve Hafif Kara Taarruz Uçağı ile Montaja Hazır Uçak Parçası Üretimi" projesi, Bakanlığımızca 292 milyon Dolar sabit yatırımla proje bazlı teşvik kapsamına alınmıştır. Yatırım kapsamında hayata geçecek tesiste 150'si nitelikli yaklaşık 1.000 kişinin doğrudan istihdam edilmesi ve ayrıca; şehir ve çevre illerde yüksek teknoloji alt yükleniciliği ile binlerce kişilik ekosistem oluşturulması hedeflenmektedir.

HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı vasıtasıyla ise, vergi teşvikleri ve hibe desteklerinden oluşan toplam 30 milyar Dolar büyüklüğündeki bir kaynağın yüksek teknoloji yatırımlarına yönlendirilmesi planlanmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile iş birliği içerisinde gerçekleştirilen Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Programı (YTAK) çerçevesinde ise, stratejik öneme sahip yatırımlara uzun vadeli ve uygun koşullarda finansman imkânı tanınmaktadır.

Kayseri'de kurulan 4 OSB nezdinde üretime geçen toplam 1.550 parselde yaklaşık 112.500 vatandaşımız istihdam edilmekte olup, tüm parsellerde üretime geçilmesiyle birlikte istihdamın 135.000 kişiye ulaşması öngörülmektedir. 2025 yılı Yatırım Programında ise 49.975.000 TL ödenekle Mimarsinan OSB projesi yer almaktadır.

Öte yandan, Orta Anadolu Kalkınma Ajansı tarafından bugüne kadar Kayseri'de imalat sanayine yönelik olarak toplam 222 proje yürütülmüştür. Bu projelere 1,18 milyar TL tutarında destek sağlanırken, toplamda 2,53 milyar TLlik yatırım harekete geçirilmiştir. İlaveten, "Üreten Şehirler Programı" kapsamında 2 adet güdümlü proje desteklenmiş ve Kayseri imalat sanayinin dijitalleşme, e-ihracat ve test kapasitesi artırılmıştır. "Üreten Şehirler Teknik Destek Programı"*nda ise 20 fabrikaya yeşil dönüşüm danışmanlığı verilmiştir. Verimlilik Koordinasyon Ofisi projesi çerçevesinde de yalın dönüşüm danışmanlığı hizmeti verilmiştir.

Kayseri'nin teknolojik gelişimine öncülük yapacak bir diğer önemli imkân ise finansmanı Bakanlığımız ile Avrupa Birliği tarafından sağlanan Katılım Öncesi Yardım Aracı (PA) kapsamında sağlanmıştır. Nitekim bu bağlamda 7,8 milyon Avro bütçeli "Erciyes Teknopark Bölgesel İnovasyon Merkezinin Kurulması Projesi" ile 9,6 milyon Avro bütçeli "Mobilya Üretimimin ve Teknolojisinin Altyapısını Güçlendirme Projesi (MOBİTEK)" yürütülmüştür. Bunlardan ilki vasıtasıyla Kayseri Teknopark'ta 10.934 m?, Yozgat'ta ise 1.890 m? kapalı alan inşa edilmiş ve donatılmıştır. Sağlanan bu destek sayesinde Erciyes Teknopark bünyesinde kurulan şirketler çok sayıda patent almış, ihracat gerçekleştirmiştir. MOBİTEK. Projesi çerçevesinde de ildeki mobilya üreticileri için ortak makine parkı kurulmuş ve personel eğitimleri verilmiştir. Bakanlığımızın yürütücüsü olduğu ve 15 Mart 2021-15 Ağustos 2023 tarihleri arasında gerçekleştirilen IPA TI Programı çerçevesinde ise; 6,8 milyon Avro bütçeli "Mobilya ve Metal Boyama Ortak Kullanım Tesisi" Projesi kapsamında, Erciyes Küçük Sanayi Sitesi içinde 3.300 m? kapalı alana sahip bir su bazlı boyama ortak kullanım atölyesi (Mobiboya Tesisi) kurularak tesis için gerekli makine parkı kurulum süreçleri tamamlanmıştır.

İlaveten, Erciyes Üniversitesi TGB bünyesinde faaliyet gösteren 288 firma tarafından bugüne kadar 1.487 proje tamamlanmış olup 356 proje ise devam etmektedir. Bu ilimizde faaliyet gösteren 16 Ar-Ge Merkezinde tamamlanan proje sayısı 842, devam eden proje sayısı 176, 4 Tasarım Merkezi bünyesinde bitirilen proje sayısı 53, devam eden proje sayısı ise 15'dir.

TÜBİTAK'ın Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) tarafından yürütülen ve ileri teknoloji alanındaki projeleri kapsayan destek programları arasında ise; TÜBİTAK Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı, Üniversite-Sanayi İşbirliği Destek Programı, TÜBİTAK KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı, Girişim Sermayesi Destekleme Programı (Tech-InvesTR), TÜBİTAK Patent Destek Programı, Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısı, Yatırım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı (BiGG Yatırım), Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı, Eureka Network - Uygulamalı Kuantum Teknolojileri ve Ar-Ge Proje Değerlendirme ve İzleme Çağrısı gibi çeşitli programlar bulunmaktadır.

Benzer şekilde, ileri teknoloji ürünleri yatırımı yapmak isteyen girişimci ve sanayicilerimize KOSGEB tarafından sunulan imkanlar arasında; Girişimci Destek Programı, TEKMER Destek Programı, Stratejik Ürün Destek Programı, Kapasite Geliştirme Destek Programı, Küresel Rekabetçilik Destek Programı, KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı ile Yönderlik ve Değerlendirme Destek Programı (YÖNDE) mevcuttur.

Yukarıda kısaca belirtilen imkân ve desteklerin yanı sıra; Bakanlığımızın ana ortağı olduğu Teknoloji ve İnovasyon Fonu (TIF) aracılığıyla bu zamana kadar 12 Türk ileri teknoloji şirketine doğrudan yatırım yapılarak yaklaşık 4,3 milyon Dolar tutarında kaynak aktarılmıştır. Dolaylı yatırımlar kapsamında ise 3 farklı girişim sermayesi fonuna 4,5 milyon Avro taahhütte bulunulmuş ve bu fonlar aracılığıyla da 75 farklı teknoloji şirketine yatırım gerçekleştirilmiştir.

Sanayileşme kültürümüzde Anadolu'ya öncülük eden bir şehir olan Kayseri ilimizin sanayicisi, teknoloji girişimcisi ve KOBÜlerine yönelik Ar-Ge, üretim, yatırım ve proje desteklerimiz, önümüzdeki dönemlerde de artarak devam edecektir.

Mehmet Fatih KACIRBakan